Επανασχεδιάζοντας τον πολιτικό χάρτη

Οι τοπικές εκλογές στην Τουρκία προσέλκυσαν μεγάλο διεθνές ενδιαφέρον. Μετά την επανεκλογή του στην προεδρία τον Μάιο του 2023, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν είχε θεωρήσει τις τοπικές εκλογές ως ένα τεστ του κλίματος για την πολιτική της κυβέρνησής του. Για τα κόμματα της αντιπολίτευσης ήταν μια ευκαιρία να διαπιστώσουν αν είναι ικανά να κερδίσουν ξανά εκλογές.

Η διεθνής προσοχή επικεντρώθηκε στο αποτέλεσμα των δημαρχιακών εκλογών στην Κωνσταντινούπολη. Εκεί ζει σχεδόν το ένα πέμπτο του συνόλου των Τούρκων. Η πόλη του Βοσπόρου είναι το οικονομικό, εμπορικό και πολιτιστικό κέντρο της Τουρκίας. Με τη νίκη της εδώ, η αντιπολίτευση έχει έναν νέο φάρο ελπίδας. Ο Ιμάμογλου κέρδισε για τρίτη φορά έναν υποψήφιο του ΑΚΡ για τη δημαρχία. Το πέτυχε δύο φορές το 2019, όταν οι εκλογές έπρεπε να επαναληφθούν στην Κωνσταντινούπολη ύστερα από παρέμβαση του Ερντογάν. Πέντε χρόνια αργότερα, ο Ιμάμογλου κατάφερε να επαναλάβει αυτό το κατόρθωμα.

Το ΑΚΡ υπέστη σοβαρή πολιτική ήττα – για τον πρόεδρο Ερντογάν ήταν και μια προσωπική ήττα. Η πολιτική του άνοδος ξεκίνησε στην Κωνσταντινούπολη. Η ανάκτηση της πόλης για το κυβερνών κόμμα ΑΚΡ ήταν ο σημαντικότερος στρατηγικός του στόχος. Ο ίδιος έχει επανειλημμένα τονίσει ότι όποιος κυβερνήσει τη μητρόπολη ως δήμαρχος θα έχει πολιτικό βάρος πέραν της Κωνσταντινούπολης.

Η απώλεια των δύο μεγαλύτερων πόλεων της Τουρκίας, της Κωνσταντινούπολης και της Αγκυρας, από δημάρχους του κόμματος της αξιωματικής αντιπολίτευσης CHP στέλνει ένα διπλό πολιτικό μήνυμα:

Πρώτον, η αντιπολίτευση μπορεί να κερδίσει εκλογές. Πολλοί παρατηρητές της τουρκικής πολιτικής, συμπεριλαμβανομένων των δημοσκόπων, εξεπλάγησαν από τη διαφορά μεταξύ των νικητών και των ηττημένων στις δύο πόλεις. Αυτό είναι ενθαρρυντικό μετά την ήττα της αντιπολίτευσης στις προεδρικές εκλογές πριν από ένα χρόνο. Είναι σημαντικό ότι πολλές από τις άλλες μεγάλες πόλεις της Τουρκίας, όπως η Σμύρνη, η Προύσα και η Αττάλεια, κερδήθηκαν επίσης από το αντιπολιτευόμενο CHP.

Δεύτερον, παρά τη μεγάλη προσωπική του προσπάθεια, ο Ερντογάν δεν κατάφερε να πείσει γιατί οι πολίτες έπρεπε να ψηφίσουν τους υποψηφίους του. Αυτή τη φορά δεν μπόρεσε να μοιράσει προεκλογικά δώρα. Η οικονομική κατάσταση της Τουρκίας αποτελεί μια μεγάλη καθημερινή πρόκληση για τους περισσότερους ψηφοφόρους, ιδίως η συνεχιζόμενη κρίση πληθωρισμού.

Τι μπορούμε να περιμένουμε λοιπόν τους επόμενους μήνες; Το σημαντικότερο είναι, ο Ερντογάν και το ΑΚΡ να σεβαστούν την απόφαση των ψηφοφόρων και οι εκλεγμένοι δήμαρχοι να μπορούν να ασκήσουν τα καθήκοντά τους. Αυτό είναι αυτονόητο αλλού, όχι όμως στη σημερινή Τουρκία. Τα τελευταία χρόνια, τα δικαστήρια έχουν ακυρώσει την εκλογή δημάρχων της αντιπολίτευσης, όχι μόνο στην Κωνσταντινούπολη, αλλά και σε μεγάλα τμήματα της νοτιοανατολικής Τουρκίας, όπου δήμαρχοι που υποστηρίζονται από το κουρδικό κόμμα DEM τέθηκαν σε διαθεσιμότητα και ορισμένοι φυλακίστηκαν.

Μετά τις προεδρικές, βουλευτικές και αυτοδιοικητικές εκλογές μέσα σε ένα χρόνο, οι τούρκοι ψηφοφόροι πρέπει τώρα να περιμένουν τέσσερα χρόνια για να προσέλθουν ξανά στις κάλπες. Με τον δήμαρχο Ιμάμογλου ο πρόεδρος Ερντογάν απέκτησε έναν σημαντικό πολιτικό αντίπαλο. Είναι το προβεβλημένο πρόσωπο της αντιπολίτευσης και διαθέτει σημαντικό πολιτικό κεφάλαιο: είναι νικητής, είναι ο επανεκλεγείς δήμαρχος της μεγαλύτερης πόλης της Τουρκίας, και έχει νικήσει τρεις φορές υποψηφίους του AKP από το 2019, τους οποίους ο πρόεδρος Ερντογάν υποστήριξε εμφατικά. Με άλλα λόγια, η πολιτική γεωγραφία επανασχεδιάζεται. Ενα νέο τοπίο διαμορφώνεται στην τουρκική πολιτική ενόψει των προεδρικών εκλογών που έχουν προγραμματιστεί για το 2028.

Ο Γενς Μπάστιαν είναι ανώτερος σύμβουλος πολιτικής στο ΕΛΙΑΜΕΠ στην Αθήνα. Συνεργάζεται ως ερευνητής στο Κέντρο Εφαρμοσμένων Τουρκικών Μελετών (CATS) του SWP, στο Βερολίνο.