Υπερβολές(;)

Επάνοδος στη «ρωμαιολογία» έπειτα από ανάπαυλα μίας μόνο εβδομάδας, ίσα ίσα για να ξεκουραστούν… τα μολύβια μου.

Και πρώτα, μια γενικότερη επισήμανση, νομίζω σημαντική για όποιον ασχολείται –έστω και ερασιτεχνικά αλλά πάντως επίμονα, όπως εγώ– με την Ιστορία. Διαβάζουμε συχνά για εκκεντρικότητες, για ωμότητες, για αναλγησία, ακόμα και για εγκλήματα αρκετών ηγεμόνων, και βέβαια ορισμένων Ρωμαίων αυτοκρατόρων κατεξοχήν. Ποιος δεν έχει ακούσει για τις θηριωδίες του Καλιγούλα και του Νέρωνα, του Κόμμοδου και του Ηλιογάβαλου; Προφανώς υπάρχουν και στοιχεία αλήθειας σε όλα αυτά. Με μια κρίσιμη διευκρίνιση, όμως. Συνήθως, τις σχετικές πληροφορίες τις αντλούμε από συγγραφείς οι οποίοι είχαν καλές σχέσεις με τον επόμενο ή με τους επόμενους ηγεμόνες. Εκείνοι πάλι, επιδίωκαν συχνά να αμαυρώνεται η φήμη του προκατόχου τους στον θρόνο ώστε, κατ’ αντιδιαστολή, να φωτίζεται θετικά η δική τους περίοδος. Ιδιαίτερα μάλιστα ίσχυε αυτό όταν δεν επρόκειτο για απλή διαδοχή στο πλαίσιο της ίδιας δυναστείας, αλλά για αλλαγή δυναστείας, και μάλιστα με βίαιο τρόπο ενίοτε.

Υπάρχουν πλέον μελέτες σύμφωνα με τις οποίες όσα αποτρόπαια καταμαρτυρούνται σε ορισμένους αυτοκράτορες ή σε άλλους ηγεμόνες είναι εν πολλοίς σκόπιμες υπερβολές –ακόμα και επινοήσεις– προκειμένου αυτοί να απαξιωθούν. Κατ’ αναλογία, με επιφύλαξη θα πρέπει να διαβάζονται και κάποια εγκώμια σε ηγεμόνες, στο μέτρο που αυτά προέρχονται από γραφίδες «στην υπηρεσία» των εν λόγω ηγεμόνων ή των απογόνων τους. Για παράδειγμα, ενδεχομένως ο Καλιγούλας να μην αναγόρευσε το άλογό του ύπατο, όπως λέγεται και γράφεται κατά κόρον, αλλά να είπε –μεταξύ σοβαρού και αστείου– ότι «θα μπορούσε» να κάνει ακόμα και το άλογό του ύπατο, αν ήθελε. Και μη μου πείτε ότι είναι το ίδιο.

Ομως Γλωσσίδι χωρίς λίγο πιπεράκι δεν νοείται. Υπήρχε λοιπόν στη Ρώμη ναός αφιερωμένος στη Juno Viriplaca. Σε ελεύθερη μετάφραση, Ηρα την Αντροκαταπραΰντρα ή Ηρα την Αντροηρεμίστρα. Ζευγάρια που οι σχέσεις τους ήταν διαταραγμένες, που «ο γάμος τους περνούσε κρίση» όπως θα έγραφε ένα σημερινό περιοδικό, πήγαιναν εκεί και, με τη βοήθεια της θεάς, «τα ξανάβρισκαν». Κάτι σαν τις σημερινές επισκέψεις στον «σύμβουλο γάμου», δηλαδή.

Υ.Γ. Ο κύριος Γιώργος Ναθαναήλ έγραψε στο «The Books’ Journal» του Μαρτίου μια εξαιρετική, και ως προς το ύφος και ως προς το περιεχόμενο, κριτική για τα «Γλωσσίδια», που κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Πατάκη. Εκεί, μεταξύ άλλων, επισημαίνει ότι σε κάποιο κείμενό μου γράφω «δεν είπαμε να γίνει το rooter δρομολογητής». Ομως, το σωστό είναι router, αφού rooter σημαίνει κυρίως ο οπαδός. Εχει απόλυτα δίκιο. Αυτά παθαίνουν οι αναλφάβητοι σε θέματα και σε ορολογία τεχνολογίας, όπως εγώ. Τον ευχαριστώ για την επισήμανση αλλά και για το γενικότερο ενδιαφέρον του.

Επιδόρπιο

Ενδιαφέρον στοιχείο: κατά την περίοδο της μέγιστης επέκτασής της, η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία είχε περίπου 50 εκατομμύρια κατοίκους. Την ίδια εποχή, ο πληθυσμός της Ρώμης εκτιμάται πως ήταν γύρω στο 1 εκατομμύριο.