Τοπίο μετά τη μάχη…

Καμία έκπληξη. Η πρόταση δυσπιστίας απορρίφθηκε και μάλιστα με ψήφους 158 συν μία – ενός πρώην «Σπαρτιάτη». Αλλά, έτσι κι αλλιώς, δεν είχε υποβληθεί με στόχο να γίνει δεκτή. Είχε υποβληθεί από την αντιπολίτευση και είχε γίνει δεκτή από την κυβερνητική πλειοψηφία, με την προσδοκία πως θα επαναπροσδιορίσει το πεδίο και τους όρους της μάχης, σε αυτήν την κρίσιμη μέχρι τις ευρωεκλογές περίοδο. Κι αν η τριήμερη συζήτηση δεν πρόσθεσε κάτι καινούργιο στην υπόθεση που στάθηκε η αφορμή της, το μέγα δράμα των Τεμπών, κι αν η σκηνοθεσία της, ως αντιπαράθεση υψηλών ντεσιμπέλ, δεν ξέφυγε από την κοινοβουλευτική πεπατημένη, η συζήτηση η ίδια δεν ήταν χωρίς σημασία. Κάθε άλλο.

Η αντιπολίτευση ήθελε, με την πρότασή της, να μεταφράσει πολιτικά τη διάχυτη δυσφορία, να δώσει σχήμα και να μετατρέψει σε πολιτικά μετρήσιμο μέγεθος τη γενικευμένη δυσπιστία. Δεν περίμενε, φυσικά, ότι θα πετύχαινε κάποιο άμεσο αποτέλεσμα μέσα στη Βουλή. Ελπίζει, όμως, πως ό,τι συνέβη αυτό το τριήμερο θα ενισχύσει την προσπάθειά της να γίνει η κάλπη των ευρωεκλογών (σύμφωνα με τη διατύπωση του Λευτέρη Κουσούλη) «οργανωτής της δυσαρέσκειας» και πολλαπλασιαστής της κυβερνητικής φθοράς. Ηθελε, παράλληλα, να επανεφεύρει τον εαυτό της – να κάνει «rebranding», σύμφωνα με μια έκφραση που φαίνεται πως έγινε εσχάτως της μόδας στην Κεντροαριστερά. Να υπερβεί τις προφανείς αδυναμίες των επιμέρους συνιστωσών της διά του αθροίσματος των δυνάμεών της σε ένα κοινό κοινοβουλευτικό μέτωπο. Να υπαινιχθεί, έστω, μια προοπτική εναλλακτικής λύσης απέναντι στη σημερινή πλειοψηφία, εναλλακτική που ως τώρα την τραυμάτιζε διά της απουσίας της. Τι κατάφερε τόσο ως προς τον πρώτο όσο και ως προς τον δεύτερο στόχο, μένει να φανεί.

Η κυβερνητική πλειοψηφία, από τη δική της πλευρά, είδε στην εναντίον της μομφή μια διπλή ευκαιρία. Ευκαιρία, πρώτον, να διορθώσει τα βαριά λάθη που είχε κάνει στη μετεκλογική διαχείριση του τραύματος των Τεμπών και είχαν ως αποτέλεσμα να ξανανοίξει η πληγή και να χαθεί τόσο η επικοινωνία της με το κοινό αίσθημα όσο και, σε μεγάλο βαθμό, η εμπιστοσύνη στους χειρισμούς της. Ο ίδιος ο Πρωθυπουργός προσπάθησε πολύ συστηματικά, στην παρέμβασή του, να επουλώσει το τραύμα. Οι χαμηλότεροι του συνήθους τόνοι, η επιλογή να απευθύνεται στους συγγενείς των θυμάτων περισσότερο από ό,τι στους πολιτικούς αντιπάλους, η παραδοχή της ήττας στο επίπεδο της κοινής γνώμης ακόμη και η «θυσία» των δύο υπουργών, αυτόν τον στόχο υπηρετούσε – να μετατραπεί η πρόταση δυσπιστίας σε μέσο ανάκτησης εμπιστοσύνης. Αν, και σε ποιο βαθμό το κατάφερε μένει, φυσικά, να φανεί.

Αλλά η κυβέρνηση αξιοποίησε την εναντίον της πρόταση μομφής ως ευκαιρία να επιδιώξει κι έναν δεύτερο στόχο. Να αλλάξει τα δεδομένα της μάχης των ευρωεκλογών. Ο θανάσιμος κίνδυνος που αντιμετώπιζε ήταν η απουσία ισχυρού αντιπάλου, ενός εχθρού απέναντι στην απειλή του οποίου να συσπειρώνεται το εκλογικό σώμα, και μάλιστα σε μια εκλογή χωρίς προφανή συνέπεια του αποτελέσματός της στη διακυβέρνηση, να οδηγήσει σε μια επικίνδυνη αποσυσπείρωση. Σε μια αιμορραγία δυσφορούντων ψηφοφόρων προς την αποχή ή προς τις διάφορες εκδοχές ψήφου διαμαρτυρίας προς τα δεξιά της κυρίως. Η συσπείρωση της αντιπολίτευσης, η επικίνδυνη και παρατεταμένη αμετροέπεια του Κασσελάκη, η ένταση και η πόλωση μιας κοινοβουλευτικής αναμέτρησης σαν αυτήν και προπάντων η επίκληση της διαπλοκής, των «παράκεντρων» και των «φουσκωμένων πορτοφολιών», ως σκιώδους αντιπάλου, θα μπορέσει να καλύψει το κενό; Να προσφέρει την αναγκαία συσπείρωση; Μένει κι αυτό να φανεί.

Σε αυτά τα άμεσα και προφανή ερωτήματα που άφησε πίσω της η τριήμερη συζήτηση στη Βουλή, προστίθενται δύο ακόμη, που υπερβαίνουν τη συγκυρία και έχουν προφανώς μεγαλύτερη σημασία.

Το ένα είναι αν η «μάχη της δυσπιστίας» θα αποδειχθεί ότι επιβεβαιώνει ή αποτρέπει αυτό που από αυτές τις στήλες είχα ονομάσει «τέλος της ελληνικής εξαίρεσης». Είχε δημιουργηθεί, για κάποιο διάστημα, η πεποίθηση πως η έκθεση της χώρας στη μεγάλη οικονομική, κοινωνική και πολιτική περιπέτεια της χρεοκοπίας την είχε προικίσει με ισχυρά αντισώματα, με ένα είδος ανοσίας απέναντι στο κύμα του ριζοσπαστικού, αντιευρωπαϊκού λαϊκισμού που κερδίζει έδαφος σε όλη την Ευρώπη και απειλεί τις ισορροπίες στο επόμενο Ευρωκοινοβούλιο. Πως η Ελλάδα μπορούσε να μείνει μια όαση πολιτικής σταθερότητας σε μια Ευρώπη που, από τη Σκανδιναβία ως την Ιβηρική, απειλείται από την αποσταθεροποιητική άνοδο της ριζοσπαστικής Δεξιάς. Φθάνουμε στα όρια της «ελληνικής εξαίρεσης»; Θα γίνουν οι ευρωεκλογές η ληξιαρχική πράξη του τέλους αυτού; Θα μπούμε κι εμείς στο τόξο της αστάθειας; Ή μπορεί να ανατρέψει η κυβερνητική παράταξη τα δεδομένα, να αναστρέψει τη φθορά και να κερδίσει κρίσιμο πολιτικό χρόνο ως το 2027;

Το δεύτερο, είναι η προοπτική της αντιπολίτευσης. Η σύμπτωση των δυνάμεών της σε μια κοινή υποστήριξη της πρότασης δυσπιστίας θα αποδειχθεί μια τακτική κίνηση δίχως στρατηγικό αύριο; Ή ως πρώτη πράξη για την ανάδειξή της σε ορθολογικό εναλλακτικό υποδοχέα της κοινωνικής δυσθυμίας απέναντι στις διάφορες εκδοχές ανορθολογικού, ριζοσπαστικού λαϊκισμού; Δεν θα είναι εύκολο στοίχημα. Πρέπει, πρώτον να υπερνικήσει η δυναμική της συνεργασίας την αντίσταση εκείνων που ποντάρουν σε μια μοναχική ατζέντα νεολαϊκισμού (η παρέμβαση Κασσελάκη, παραμονές της μάχης στη Βουλή, είναι μια χαρακτηριστική εκδήλωσή της). Πρέπει, δεύτερον, η αντιπολίτευση να κάνει κάτι περισσότερο από το να αθροίσει τις δυνάμεις της. Πρέπει να διατυπώσει μια υπόσχεση πιο ολοκληρωμένη και πιο πειστική από την κυβερνητική υπόσχεση σταθερότητας. Κι ίσως αυτό να είναι το πιο ενδιαφέρον στοίχημα της επόμενης ημέρας.