Τα προβλήματα και η βιωσιμότητα

Είναι απολύτως σαφές ότι το ασφαλιστικό σύστημα σε κάθε χώρα αποτελεί ένα υποσύστημα του ευρύτερου οικονομικού συστήματος και δεν λειτουργεί αυτόνομα και ανεξάρτητα. Ζητήματα, όπως το δημογραφικό, το μοντέλο ανάπτυξης, τα ποσοστά ανεργίας και άλλα πολλά, επηρεάζουν άμεσα και καθοριστικά την επάρκεια και τη βιωσιμότητα του ασφαλιστικού συστήματος.

Επομένως, η ενασχόληση με αυτά τα θέματα, τα οποία κρίνουν τη συνολική πορεία και προοπτική μιας χώρας, είναι ή πρέπει να είναι, σε απόλυτη πολιτική προτεραιότητα με στόχο τη διασφάλιση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας και της κοινωνικής επάρκειας και του ασφαλιστικού συστήματος. Ωστόσο υπάρχουν μια σειρά από θέματα που αποτελούν ενδογενή ζητήματα του ασφαλιστικού συστήματος όπως είναι η δομή, η οργάνωση και η λειτουργία των ασφαλιστικών φορέων.

Πρώτο θέμα στην κατεύθυνση αυτή είναι η αποκατάσταση ενός κλίματος εμπιστοσύνης των πολιτών σε σχέση με τον ασφαλιστικό τους φορέα. Οι συχνές αλλαγές δεν βοηθούν, αντίθετα δημιουργούν ανασφάλεια. Πολλοί είναι οι εργαζόμενοι που ισχυρίζονται – και δικαίως – ότι φθάνουν στην πηγή, η οποία όμως συνεχώς απομακρύνεται σε σχέση με τα δικαιώματα που προσδοκούν.

Τα μεγάλα λειτουργικά προβλήματα του ΕΦΚΑ που εξακολουθούν να υπάρχουν και συνεχίζουν να ταλαιπωρούν τους πολίτες, παρά τη βελτίωση που υπήρξε στην απονομή των συντάξεων, αποτελούν σημαντικό παράγοντα δυσαρέσκειας και αυτό δεν έχει να κάνει με το δημογραφικό και τα άλλα μεγάλα προβλήματα.

Ενα άλλο μεγάλο πρόβλημα είναι το αίσθημα αδικίας που υπάρχει σε σχέση με τη δομή της ασφάλισης και των συντάξεων. Αδικημένοι είναι όσοι ασφαλίζονται για πολλά χρόνια και πληρώνουν υψηλές εισφορές, γιατί η ανταποδοτική σχέση εισφορών – παροχών είναι σε βάρος τους. Προφανώς, σε ένα ασφαλιστικό σύστημα θα πρέπει να υπάρχει το στοιχείο της αλληλεγγύης. Ωστόσο, θα πρέπει να υπάρχει και το στοιχείο μιας σχετικής ανταποδοτικότητας που δεν υπάρχει στο σημερινό σύστημα.

Το αποτέλεσμα δεν είναι μόνο η αδικία, αλλά και η ανυπαρξία κινήτρου ασφάλισης. Δεν είναι τυχαίο ότι 8 στους 10 επαγγελματίες δηλώνουν και πληρώνουν τη χαμηλότερη ασφαλιστική κατηγορία. Δεν είναι τυχαίο ότι σε μεγάλο μέρος των νέων συνταξιούχων η εθνική σύνταξη αποτελεί το 70% και η λεγόμενη ανταποδοτική μόλις το 30% της συνολικής σύνταξης.

Και βέβαια κάποια στιγμή θα πρέπει να ασχοληθούμε σοβαρά με την ανάπτυξη του δεύτερου πυλώνα της ασφάλισης με τη μορφή των επαγγελματικών ταμείων, σύμφωνα με την εμπειρία από τις άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Το σημερινό νομοθετικό πλαίσιο δεν βοηθάει σε αυτή την κατεύθυνση και πρέπει να βελτιωθεί.

Ο Γιώργος Κουτρουμάνης είναι πρώην υπουργός Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης