Ανθρωπος Εθνική Βιβλιοθήκη

Πλατεία Συντάγματος. Που δεν λέγεται πια Συντάγματος, επειδή μετά το 1947, όταν τα ηνία της χώρας πήρε το ΚΚΕ, μετονομάστηκε σε πλατεία Λένιν. Κι άλλες αλλαγές έχουν συμβεί. Εκεί όπου κάθε τόσο γίνονται διαδηλώσεις, μπροστά από το Μνημείο του Αγνώστου Στρατιώτου όπου τις προάλλες έγραψαν με μπογιά τα ονόματα των νεκρών στο δυστύχημα των Τεμπών, δεν κινείται κουνούπι, επειδή δεσπόζει φρουρούμενο ένα τεράστιο άγαλμα του Λένιν. Και μια σημαία τρίχρωμη: γαλάζια, λευκή και κόκκινη, με δεσπόζουσα παράσταση αυτή ενός σφυροδρέπανου.

Αυτή η εικόνα έχει εντυπωθεί σε όσους έχουν διαβάσει το πιο γνωστό μυθιστόρημα του Δημήτρη Φύσσα, «Πλατεία Λένιν, πρώην Συντάγματος», ενός what if. Κυκλοφόρησε το 2005, αμέσως μετά τους Ολυμπιακούς Αγώνες στην Αθήνα και υπενθύμισε ότι αν η ιστορία του εμφυλίου δεν είχε την κατάληξη που όλοι γνωρίζουμε, τα πράγματα θα μπορούσαν να είναι ανάποδα. Να ήμασταν μικρή πλην ένδοξος χώρα αλλά και να έχουμε κομμουνιστικό καθεστώς. Σε αυτή την περίπτωση, η αντίσταση στην εξουσία (που μυθοποιήθηκε τα χρόνια της μεταπολίτευσης, ακόμα και στους κύκλους που έζησαν στην προστατευτική αγκαλιά του κράτους) θα βαφτιζόταν «της αντίδρασης», το αντίστοιχο ενός Πολυτεχνείου θα είχε αίτημα την ανατροπή του κομμουνιστικού καθεστώτος και την απαγκίστρωση από τη Σοβιετική Ενωση και η μεταπολίτευση θα τροφοδοτούσε συμπεριφορές ανάλογες εκείνων στη Βουλγαρία ή στη Ρουμανία. Και η ηρωίδα του αφηγήματος, η Λαοκρατία Σερβίδου, θα έπαιζε τον ρόλο που στην πραγματική ιστορία έπαιξε η Μαρία Δαμανάκη.

Το what if μυθιστόρημα του Δημήτρη Φύσσα ήταν, πρωτίστως, ένα παιχνίδι: αντέστρεψε το μέτρο της ιστορίας και, στην ουσία, αμφισβήτησε το κίνητρο του προοδευτισμού. Αναδεικνύοντας σε αυταρχισμό, φίμωση και κιτς τις υποτιθέμενες αξίες που κατάφερε στην πραγματική μεταπολίτευση να εδραιώσει η Αριστερά. Με παιγνιώδη τρόπο, με γλώσσα κοφτή και καθαρή, αφηγήθηκε ένα ταμπού για την ελληνική λογοτεχνία: υπονόμευσε τον χειραφετητικό λόγο που επικαλούνταν η Αριστερά. Ελάχιστοι άλλοι συγγραφείς το έχουν πράξει με τόση καθαρότητα: ο Αλέξανδρος Κοτζιάς, ο Αρης Αλεξάνδρου, ο Θανάσης Βαλτινός.

Αλλά ο Δημήτρης Φύσσας δεν είχε στο μυαλό του να υποτάξει τη λογοτεχνική πρόζα του σε οποιαδήποτε ιστορική νομοτέλεια. Ως παιδί και, αργότερα, ως φοιτητής, βεβαίως ήταν στρατευμένος στην ΚΝΕ – την εποχή του «Πρώτοι στα μαθήματα, πρώτοι στον αγώνα». Οι παλιοί του φίλοι τον θυμούνται επιβλητικό και απόλυτο στις τότε ιδέες του, στα πανσπουδαστικά συνέδρια. Αλλά όταν είσαι ανήσυχος και διαρκώς αναζητάς, κάποια στιγμή οι ιδεολογίες αποδεικνύονται σαθρές για να στηρίξουν απόλυτες βεβαιότητες. «Τους λογαριασμούς μου με το KKE τους έκλεισα το 1984 όταν έγραψα στο “Αντί” ένα άρθρο δημόσιας αυτοκριτικής», συνήθιζε να λέει αναφερόμενος στο ιδεολογικό παρελθόν του.

Συλλέκτης τυπωμένου χαρτιού. Αλλ’ ο Δημήτρης Φύσσας δεν ήταν από τους ανθρώπους που ζούσαν γύρω από κάποιες ιδεολογικές βεβαιότητες και την ανατροπή τους. Η ιδεολογία γι’ αυτόν χρησίμευε απλώς για να κατανοεί τον κόσμο. Κατά τα άλλα, κυρίως τον έθελγε η ζωντανή σχέση με την πραγματικότητα. Είχε δηλαδή μανίες γήινες και απολύτως υλικές.

Ηταν η Κυψέλη – έμενε στην οδό Κυπριάδου και ήταν ανέκαθεν το ορμητήριό του στη ζωή. Η Αθήνα, την οποία γνώριζε απέξω κι ανακατωτά, αφού τη γύρναγε συνεχώς με ένα ποδήλατο. Τα λαϊκά καφενεία. Γενικώς η λαϊκή κουλτούρα. Τα βιβλία. Οι εφημερίδες, τα περιοδικά – γενικώς, το τυπωμένο χαρτί. Το σινεμά. Τα σινεμά – οι κινηματογραφικές αίθουσες αλλά και τα υπαίθρια θερινά. Τα ελληνικά τραγούδια. Η Κυλλήνη που επισκεπτόταν συνεχώς. Το ραδιόφωνο…

Γύρω από αυτές τις μανίες ενορχήστρωσε τη ζωή του αλλά και το έργο του. Ολη του τη ζωή συγκέντρωνε τυπωμένο χαρτί, το σπίτι του ήταν Εθνική Βιβλιοθήκη. Είχε τα πάντα. Πριν από περίπου επτά-οκτώ χρόνια, βλέποντας τα χρόνια να περνούν, αποφάσισε όλο το χαρτομάνι μιας ζωής να το δώσει όπου μπορούσε να πιάσει τόπο. Εβαλε αγγελίες, λέγοντας ότι πωλούνται ή χαρίζονται βιβλία, δίσκοι βινυλίου, περιοδικά, κόμικς, σώματα εφημερίδων της μεταπολίτευσης. Αδειασε το σπίτι του απ’ ό,τι γέμιζε μια ζωή. Ηταν η βασική προετοιμασία του να είναι ανάλαφρος όταν ερχόταν η ώρα…

Ζωή σε κίνηση. Ολη του η ζωή ήταν σε κίνηση. Ο Δημήτρης Φύσσας είχε γεννηθεί στην Αθήνα το 1956. Σπούδασε νεοελληνική φιλολογία και πολιτικές επιστήμες. Εργάστηκε για χρόνια ως φροντιστής. Λάτρευε τον Ηλία Πετρόπουλο και βάδισε στα χνάρια του, ως αυτοδίδακτος λαογράφος. Ως λαογράφος, συγκέντρωσε υλικό για τους κινηματογράφους. Εξέδωσε τα βιβλία «Αυστηρώς ακατάλληλον. Προγράμματα αθηναϊκών κινηματογράφων σεξ. Συμβολή στην Κοινωνιολαογραφία», «Τα σινεμά της Αθήνας 1896-2013» καθώς και τη συλλογή «Τραγούδια της φυλακής», στίχους 400 τραγουδιών, ρεμπέτικων και λαϊκών, δημοτικών, ελαφρών, κανταδόρικων, ροκ, ραπ.

Δούλεψε και ως δημοσιογράφος. Για χρόνια κρατούσε τη στήλη «City Lover» στην «Athens Voice» ενώ εργάστηκε στον ραδιοφωνικό σταθμό Αθήνα 9.84 όπου συμμετείχε και σε εκπομπή για το βιβλίο. Στις ασκήσεις του συγκαταλέγονται σύντομες κριτικές βιβλίου, 100 λέξεων, που κυρίως τις δημοσίευε στο Facebook. Εγραφε και μεγαλύτερες κριτικές, διεισδυτικές και διεξοδικές, που τις δημοσίευε σε ειδικά περιοδικά.

Αλλά πρωτίστως ήταν συγγραφέας. Εγραφε συνήθως αυτοβιογραφικά – αλλά δεν κρατούσε ημερολόγια, το αντίθετο, τα πεζογραφήματά του, διηγήματα και μυθιστορήματα, είναι υποδείγματα μακρόπνοης αφηγηματικής σύνθεσης. Οι ήρωές του, πιο πρόσφατοι η Νιλουφέρ κι ο Μέσκουλας, επινοημένοι, παρέπεμπαν σε δικούς του ανθρώπους και στον εαυτό του. Στον Μήτσο. «Ο αναγνώστης του Σαββατοκύριακου», «Ο κηπουρός κι ο καιροσκόπος», «Η Νιλουφέρ στα χρόνια της κρίσης», «Μουσείο λαογραφίας», «Αυτά και οι μετακομίσεις», είναι πεζογραφικά βιβλία που περιμένουν τους αναγνώστες να τα ανακαλύψουν. Λίγες εβδομάδες πριν κυκλοφόρησε και το τελευταίο μυθιστόρημά του, «Ο Μέσκουλας αποσύρεται για να πεθάνει».

Σαν να καθρεφτίζεται στις σελίδες του η ώριμη ζωή και το τέλος ενός ανθρώπου «με καρδιά από βούτυρο» (όπως έγραψε ο αδελφός του) – αλλά και με μάτι φώσφορο, που με απλό τρόπο κατέγραψε μια ζωή γεμάτη κίνητρα στην καθημερινότητα και στην προσωπική καλλιέργεια. Ο Μήτσος Φύσσας ήταν απλός, ευθύς, αεικίνητος, ανήσυχος, διεισδυτικός, ειλικρινής, ευρηματικός, συγκινητικός. Ενας σπουδαίος της γενιάς του.