Ο παράδεισος της… σημειολογίας

Τρία χρόνια μετά το πρώτο κινηματογραφικό μέρος που σκηνοθέτησε ο Καναδός Ντενί Βιλνέβ, ο ίδιος επανέρχεται με το «Dune μέρος δεύτερο» (Dune Part 2, ΗΠΑ/ Καναδάς, 2024). Και τι επιστροφή! Το «ταξίδι» του Πολ Ατρείδη (Τιμοτέ Σαλαμέ), ο οποίος θέλει να εκδικηθεί για τη σφαγή του Οίκου του αλλά μπορεί να είναι ο Εκλεκτός, ο νέος Μεσσίας που θα φέρει μαζί του τη σωτηρία του κόσμου, καταγράφεται σε μια θεαματική, δαιδαλώδη, εκκωφαντική ταινία, που στην καλύτερη περίπτωση μπορείς να χαρακτηρίσεις ως ένα διάρκειας δυόμισι ωρών καζάνι συμβολισμών, οι οποίοι μπορούν κάλλιστα να γίνουν ο παράδεισος των σημειολόγων όπως και των συνωμοσιολόγων. Κάθε τι που βλέπουμε σε αυτό το καλλιτεχνικό υπερθέαμα (που όμως δεν παρακολουθείς εύκολα αν δεν έχεις διαβάσει το βιβλίο), κάπου παραπέμπει.

Μιλάμε για ένα πολυπολιτισμικό κοκτέιλ μέσα στο οποίο βράζουν στοιχεία της ελληνικής μυθολογίας, της αρχαίας Ελλάδας, του χριστιανισμού, του μουσουλμανισμού, της ασιατικής φιλοσοφίας, του ιμπεριαλισμού, του κομμουνισμού, ακόμα και του ναζισμού αν προσέξουμε τις στρατιωτικές παρελάσεις και τους χαιρετισμούς των κυρίαρχων στην ιστορία.

Με την άμμο πρωταγωνιστικό σκηνικό στοιχείο στις θαυμάσιες εικόνες που «ζωγραφίζει» ο διευθυντής φωτογραφίας Γκρεγκ Φρέιζιερ και υπό τους πέρα για πέρα υποβλητικούς ήχους του Χανς Τσίμερ (και οι δύο βραβεύθηκαν με Οσκαρ για το πρώτο μέρος), η ταινία δεν σε αφήνει λεπτό σε ησυχία. Μάχες σώμα με σώμα, ελικόπτερα που βομβαρδίζουν θεόρατα οχήματα εδάφους, τεράστια σκουλήκια που ξεφυτρώνουν από το υπέδαφος και όσοι μπορούν τα χρησιμοποιούν ως οχήματα για τις μετακινήσεις τους, ένα αντάρτικο με ηγέτη τον Χαβιέρ Μπαρδέμ να θυμίζει νομάδα μουσουλμάνο, μια αρένα μονομαχιών που φέρνει στον νου μεταμοντέρνα βερσιόν του Κολοσσαίου.

Το σκηνικό σύμπαν αυτής της ταινίας (όπως και της προηγούμενης) είναι πραγματικά χάρμα οφθαλμών, σε σημείο δε που μαζί με τους συμβολισμούς μοιάζει να υποσκελίζει την ίδια την ιστορία της που ουσιαστικά είναι μια μάχη ανάμεσα στο καλό και το κακό, χωρίς όμως τελικά να μπορείς να διαχωρίσεις πλήρως το ένα από το άλλο.

Ηρωίδες για τα δύσκολα

Η «Πρίμα μπαλαρίνα» (Joika, ΗΠΑ/ Νέα Ζηλανδία, 2023) του νεοζηλανδού σκηνοθέτη Τζέιμς Νάπιερ Ρόμπερτσον, είναι κάτι παραπάνω από ένα συνηθισμένο biopic. To πρόσωπο που βρίσκεται σε πρώτο πλάνο είναι η τεξανή χορεύτρια κλασικού μπαλέτου Τζόι Γουόμακ, που προσπάθησε να γίνει η πρώτη Αμερικανίδα η οποία θα κατάφερνε να γίνει δεκτή στα μπαλέτα Μπολσόι. Ομως η ταινία δεν είναι κάτι σαν τον «Ρόκι» του κλασικού μπαλέτου. Πολυδιάστατη και πολύπλευρη, εξετάζει με υπομονή και με μια σφαιρική πληρότητα όλες τις πλευρές μιας εξαιρετικά δυσάρεστης τελικά ιστορίας, χωρίς να περιοριστεί στην προσωπική μάχη της Γουόμακ και τη σκληρή, αδίστακτη, άνευ όρων εκπαίδευση με τη γερμανίδα ηθοποιό Νταϊάν Κρούγκερ στον ρόλο της άκαμπτης εκπαιδεύτριας.

Από τη μια πλευρά, όπως ακούμε, ναι μεν ο πόνος πρέπει να γίνει φίλος της χορεύτριας, όμως όσο καλή και αν είναι η χορεύτρια, αν δεν έχει τη «στήριξη εξωτερικών παραγόντων» δεν έχει και πολύ μέλλον μπροστά της. Είναι κάτι που δεν περιμένεις να το δεις να συμβαίνει στα μπαλέτα Μπολσόι και αυτό τελικά είναι το πιο αποκαλυπτικό στοιχείο της ταινίας, που συγχρόνως εστιάζει στο πείσμα της Γουόμακ όχι απλώς να αποδείξει ότι, ναι, είναι η καλύτερη, αλλά και να νικήσει το άδικο καθεστώς του θεσμού με το ατσαλένιο πείσμα της.

Κάθε τι που συμβαίνει στη ζωή της Ζιλιάν Βερμπέκ (Σοφί Μαρσό) σε κάνει να αναρωτιέσαι, αν κάποια στιγμή αυτή η λιγομίλητη, βλοσυρή αστυνομικός, τόσο καλή στη διαφύλαξη των συναισθημάτων της, θα ξεπεράσει τα όρια και θα αναδείξει μια πτυχή του χαρακτήρα της που δεν θα περίμενες ποτέ να δεις. Και αυτό το χτίσιμο της ηρωίδας, είναι το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της ταινίας «Μια γυναίκα» (Une femme de notre temps, Γαλλία, 2022) που σκηνοθέτησε ο Ζαν-Πολ Σιβεϊράκ. Η Ζιλιάν βρίσκεται σε κρίση. Ο άντρας της (Γιόχαν Χέλντενμπεργκ) την απατά, στη δουλειά της δεν δείχνει ιδιαίτερο ενδιαφέρον και η σκιά της πεθαμένης αδελφής της (για τον θάνατο της οποίας πιστεύει ότι ευθύνεται η ίδια) είναι βαριά. Ο Σιβεϊράκ την παρακολουθεί με υπομονή και φτιάχνει τη σωστή ατμόσφαιρα για να σε προετοιμάσει για το ξέσπασμα και αποδεικνύεται καλός μελετητής του Κλοντ Σαμπρόλ και του Φρανσουά Τριφό.

Δύο άνδρες, μια γυναίκα

Ο «Πάγος που καίει» (Ran dong, Κίνα Σιγκαπούρη, 2023), του ταλαντούχου σκηνοθέτη από τη Σιγκαπούρη Αντονι Τσεν, είναι μια πολύ αγαπησιάρικη, ώριμη και κυρίως ελεύθερη ματιά πάνω στην καθημερινότητα τριών νέων ανθρώπων, μιας γυναίκας και δύο ανδρών σε μια πόλη που συνορεύει ανάμεσα στην Κίνα και τη Βόρεια Κορέα. Η κοπέλα (Ντονγκιού Ζου) είναι μια ξεναγός έξω καρδιά, ένας από τους δύο άνδρες είναι εσωστρεφής, λιγομίλητος και μελαγχολικός (Χαράν Λιου), ο άλλος πιο ανοιχτός, πιο δραστήριος (Τζουξιάο Κου). Δεν είναι τόσο ταινία «πλοκής» αλλά ταινία «αισθήσεων» και αισθημάτων, μια ταινία που πάνω από όλα αγαπά τη ζωή, με τις μεγάλες αλλά κυρίως τις μικρές στιγμές της.

Δύο άνδρες και μία γυναίκα είναι το βασικό επιτελείο και στη διανομή της «πολυεθνικής» ταινίας «Περάσματα» (Passages, Γαλλία/ Γερμανία, 2023) του Αμερικανού Αϊρα Σακς, όμως εδώ οι συνθήκες είναι πολύ διαφορετικές, το πλαίσιο πολύ στενάχωρο. Κεντρική φιγούρα της ιστορίας, ο Τόμας (Φραντς Ρογκόφσκι), ένας ταλαντούχος γερμανός σκηνοθέτης σε γυρίσματα στο Παρίσι, όπου ζει μαζί με τον graffiti artist σύντροφό του Μάρτιν (Μπεν Γουίσο). Η σχέση φαίνεται κουρασμένη αλλά οι σεξουαλικές ανάγκες του Τόμας ποικίλλουν, οπότε θα βρεθεί στο ίδιο κρεβάτι με την Αγκάτ (Αντέλ Εξαρχόπουλος), μια σέξι κοπέλα που προέρχεται από έναν χωρισμό και έχει και αυτή τις ανησυχίες της.

Η ταινία δείχνει να ενδιαφέρεται κυρίως για το εσωτερικό χάος του Τόμας, που μην ξέροντας τι ακριβώς θέλει από τη ζωή του, λειτουργεί επιπόλαια και ενστικτωδώς, σπέρνοντας παντού τον πόνο χωρίς ουσιαστικά να ενδιαφέρεται για κάτι άλλο πέρα από τις δικές του ανάγκες – ο Ρογκόφσκι τον υποδύεται με μια θαυμαστή φυσικότητα.

Προβάλλονται επίσης

Εμφανείς οι ενάρετες προθέσεις πίσω από τη δημιουργία της ταινίας «Ακουσέ με» (Ελλάδα, 2023) της Μαρίας Ντούζα. Παρακολουθούμε στιγμιότυπα από τη ζωή σ’ ένα νησί που δεν ονομάζεται (τα γυρίσματα έγιναν στη Χίο), όπου μια κωφή κοπέλα (Ευθαλία Παπακώστα), χωρίς ακριβώς τη θέλησή της, καλείται να ζήσει στο ίδιο σπίτι με τον πολιτικό μηχανικό πατέρα της (Γιώργος Πυρπασόπουλος), τον αδελφό της (Δημήτρης Κίτσος) και την αλλοδαπή δεύτερη σύζυγο του πρώτου (Γιάνα Μπουκόβσκα Νταβίντοβα). Η σκηνοθέτρια εστιάζει στην καταγραφή καταστάσεων που δυσκολεύουν όλο και περισσότερο τη ζωή της κοπέλας της οποίας η επαφή με τους ανθρώπους είναι ούτως ή άλλως «δύσκαμπτη».

Προβάλλεται, τέλος, μια πολύ ενδιαφέρουσα ταινία κινουμένων σχεδίων, «Οι περιπέτειες του Επιθεωρητή Σαν» (Inspector Sun & the curse of the Black Widow, ΗΠΑ, 2024), όπου ο σκηνοθέτης Χούλιο Σότο Γκουρπίντε συνδέει πολύ χαριτωμένα τον κόσμο των εντόμων (κυρίως των αραχνών) με εκείνο των μυθιστορημάτων της Αγκαθα Κρίστι αλλά και των φιλμ νουάρ περασμένων μεγαλείων.