«Εγκλειστες», μέσα κι έξω

Μια άλλη, διαφορετική, ματιά στρέφει η Μαρία Πρωτόπαππα στο κλασικό αριστούργημα του Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα, μια ματιά που αποσυνδέεται από τα γνώριμα χαρακτηριστικά του έργου, χωρίς να το προδίδει. Ξεκινώντας από τον χρόνο και την εποχή που συμπαρασύρει και την ηθογραφική διάσταση, η σκηνοθεσία επιλέγει να στραφεί σ΄ αυτό που η ίδια θεωρεί ουσιώδες. Και είναι – χωρίς να μειώνει την ουσία του «άλλου». Γι΄ αυτό και «Το σπίτι της Μπερνάρντα Αλμπα» στο Υπόγειο του Θεάτρου Τέχνης Κάρολος Κουν δημιουργεί ένα δικό του σύμπαν όπου η πατριαρχία, η επιβολή, η καταπίεση, η βία αποτελούν τον συνεκτικό ιστό της οικογένειας και τίποτ΄ άλλο. Γι΄ αυτό και η απουσία ανδρός, αφού ο πατέρας έχει πεθάνει, μετατοπίζεται.

Μετά τις επιτυχημένες σκηνοθεσίες της στο Υπόγειο με το έργο «Ρίτερ, Ντένε, Φος» και την πιο πρόσφατη «Αντιγόνη», η Μαρία Πρωτόπαππα στρέφεται στον Λόρκα και δίνει στο «Σπίτι της Μπερνάρντα Αλμπα» τα χαρακτηριστικά ενός καθαρά πολιτικού έργου, με τις ηρωίδες να λειτουργούν κυρίως ως σύμβολα και τον υπότιτλο «Το σώμα όπου ανατέλλει η αντοχή».

Το τελευταίο θεατρικό του Λόρκα που γράφτηκε το 1936 (χρονιά του θανάτου του) και παρουσιάστηκε post mortem, ανήκει στην τριάδα των κορυφαίων του μαζί με τον «Ματωμένο γάμο» (1933) και τη «Γέρμα» (1934). Εδώ, η μάνα που επιβάλλει οκτώ χρόνια πένθους και εγκλεισμού στις πέντε κόρες της μετά τον θάνατο του πατέρα, μεταμορφώνεται η ίδια στον «άνδρα» του σπιτιού: είναι μια γυναίκα με αρσενικά χαρακτηριστικά, μια γυναίκα που έχοντας ενσωματώσει την αρσενική νοοτροπία δημιουργεί το απρόσωπο και απόλυτο της ανθρώπινης ύπαρξης. Εξού και η επιλογή για τον ρόλο της μάνας – Μπερνάρντα Αλμπα του Χρήστου Στέργιογλου, που έρχεται ως συνέχεια και ολοκλήρωση του σκηνοθετικού σκεπτικού. Η Πρωτόπαππα βλέπει σ΄ αυτό το σύμβολο μάνα – πατέρα την ίδια την Ισπανία που θέλει να προστατεύσει τα «παιδιά» της.

Σε μια απόδοση – διασκευή που δημιουργεί ένα «νέο» έργο, απ΄ το οποίο απουσιάζουν οι ισπανικοί χυμοί και το ντόπιο στοιχείο, τα πρόσωπα λειτουργούν με νύξεις και συνειρμούς. Ωστόσο δεν απέχουν από τον κόσμο του Λόρκα, έναν κόσμο απ΄ τον οποίο έχουν γευθεί σκληράδα, απαγορεύσεις, δεσμεύσεις, κατακραυγή. Κι εδώ εισβάλλουν οι συνειρμοί με τον ίδιο τον συγγραφέα και την προσωπική του ζωή.

Ντυμένες, σχεδόν «έγκλειστες» μέσα στα ανδρικά τους κοστούμια, με τα λευκά μισοφόρια να υπενθυμίζουν τις ρωγμές του φύλου τους, αυτές οι γυναίκες ισορροπούν ανάμεσα στην ποίηση και την αποστασιοποίηση.

Οι ερμηνείες

Ο Χρήστος Στέργιογλου, ξεπερνώντας τα στερεότυπα του φύλου του ρόλου κόντρα στο δικό του, φέρνει στη σκηνή αυτή την άκαμπτη και απόλυτη γυναίκα. Αποφασισμένη και αυστηρή, η δική του Μπερνάρντα Αλμπα έχει τις δυνατές της σκηνικές στιγμές. Ανδρας (Δημήτρης Μαργαρίτης) έχει επιλεγεί και για τον ρόλο της μεγάλης κόρης, της Ανγκούστια, λειτουργώντας συμβολικά και ως υποστηρικτικό στοιχείο στη βασική επιλογή.

Εξαιρετική και πλήρως ενταγμένη στον Λόρκα αλλά και στη ματιά της Πρωτόπαππα είναι η Αννα Καλαϊτζίδου που ερμηνεύει τον ρόλο της Πόνθια, της οικονόμου του σπιτιού. Η Αδέλα, η μικρότερη από τις κόρες και εκείνη που αποφασίζει να σπάσει τα δεσμά της για έναν άνδρα, βρίσκει στη Χριστίνα Χειλά – Φαμέλη μια ταύτιση που ξεκινά κυρίως απ΄ το φισίκ της ηθοποιού.