Ιδιωτικά ΑΕΙ: {LF}Το δίκαιο της ΕΕ {LF}ως άλλοθι για φόνο;

Ξεκινώ από το, κατά τη γνώμη μου, προφανές: Νόμος που θα επέτρεπε τη λειτουργία πανεπιστημίων τα οποία δεν θα είχαν τη μορφή πλήρως αυτοδιοικούμενων νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου με καθηγητές δημόσιους λειτουργούς θα ήταν αντισυνταγματικός. Το άρθρο 16 του Συντάγματος αποτυπώνει, στις παραγράφους του 3, 6 και 8, μια απόλυτα ξεκάθαρή επιλογή του συντακτικού νομοθέτη με σαφές πολιτικοκοινωνικό πρόσημο. Το 1975, αμέσως μετά την αποκατάσταση της δημοκρατίας, η επιλογή αυτή συγκέντρωσε ευρύτατη αποδοχή – και εξακολούθησε να συγκεντρώνει και στη συνέχεια, όπως κατέδειξαν οι αποτυχημένες απόπειρες αμφισβήτησής της στο πλαίσιο των διαδικασιών αναθεώρησης του 2001, του 2008 και του 2019.

Παρόμοια πρωτοβουλία θα μπορούσε να διασωθεί μόνον εάν οι προαναφερθείσες συνταγματικές διατάξεις διαπιστωνόταν ότι παραβιάζουν ιεραρχικά ανώτερους κανόνες δικαίου. Και, πράγματι, η κυβέρνηση διατείνεται ότι τούτο ακριβώς συμβαίνει, ότι, δηλαδή, η ύπαρξή τους θέτει εμπόδια στο δικαίωμα εγκατάστασης που κατοχυρώνεται στη Συνθήκη για τη λειτουργία της ΕΕ (άρθρα 49 επ.). Πρόκειται για καινοφανές επιχείρημα. Από το 1981, όταν η Ελλάδα προσχώρησε στην τότε ΕΟΚ, και μέχρι πρότινος η μοναδική εστία έντασης ανάμεσα στο ελληνικό δίκαιο και στο δίκαιο της ΕΕ στο πεδίο της ανώτατης εκπαίδευσης αφορούσε το καθεστώς όσων πτυχίων χορηγούνται από πανεπιστήμια άλλων κρατών-μελών έπειτα από σπουδές στην Ελλάδα, σε κολλέγια με τα οποία τα πανεπιστήμια αυτά έχουν συνάψει κάποιου είδους συμφωνία (συνήθως franchising), έχει δε εδώ και καιρό διευθετηθεί οριστικά με την παροχή της δυνατότητας επαγγελματικής αναγνώρισης των εν λόγω πτυχίων.

Στην πραγματικότητα, η κυβέρνηση «ανακάλυψε» η ίδια μια νέα εστία έντασης. Η θέση της θεμελιώνεται σε μια ιδιαίτερα προωθημένη ανάγνωση του πεδίου εφαρμογής του δικαιώματος εγκατάστασης, καθώς και σε μία πρόσφατη, ad hoc υποτίθεται, απόφαση του Δικαστηρίου της ΕΕ, η οποία όμως εκδόθηκε σε υπόθεση με αρκετά διαφορετικά νομικά και πραγματικά δεδομένα. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ο θεματοφύλακας της τήρησης του δικαίου της ΕΕ στα κράτη-μέλη, ουδέποτε έθεσε αντίστοιχο ζήτημα συμβατού των προβλέψεων του άρθρου 16 με το δικαίωμα εγκατάστασης, όσο για το Δικαστήριο της ΕΕ, όταν σε ανύποπτο χρόνο ασχολήθηκε –ακροθιγώς είναι η αλήθεια– με το θέμα, δεν διαπίστωσε κάποιο πρόβλημα. Με άλλα λόγια, εστία έντασης με το δίκαιο της ΕΕ ενδέχεται να μην υφίσταται καν.

Δεν αποκλείεται φυσικά η κυβέρνηση να έχει τελικά δίκιο. Εντούτοις, η σπουδή της να παρακάμψει, με δική της πρωτοβουλία, μα ρητή συνταγματική απαγόρευση ως καταφανώς αντίθετη στο δίκαιο της ΕΕ, τη στιγμή που η αντίθεση αυτή είναι τουλάχιστον αμφίβολη, προκαλεί εύλογη ανησυχία. Μήπως το δίκαιο της ΕΕ χρησιμοποιείται ως άλλοθι; Ακόμη πάντως και αν η επιχειρηματολογία της κυβέρνησης δεν κινούταν στη σφαίρα του υποθετικού, θα ήταν πολύ πιο ειλικρινές να γίνεται λόγος για παραμερισμό των επίμαχων συνταγματικών διατάξεων στη βάση της αρχής της υπεροχής του δικαίου της ΕΕ έναντι του εθνικού δικαίου και όχι για δήθεν σύμφωνη προς το δίκαιο της ΕΕ ερμηνεία του Συντάγματος. «Ερμηνεία» η οποία αποστερεί σχεδόν πλήρως μια διάταξη –και μάλιστα συνταγματική– από το κανονιστικό της περιεχόμενο, οδηγώντας ουσιαστικά στην κατάργησή της, δημιουργεί αλγεινές εντυπώσεις για τον ρόλο της νομικής επιστήμης.

Ο Δημοσθένης Λέντζης είναι επίκουρος καθηγητής Νομικής Σχολής ΑΠΘ.