Η κορυφή της εκπαίδευσης

1Είναι σήμερα δεδομένο ότι η τεχνο-επιστήμη ανατρέπει τις σχέσεις επιστήμης, τεχνολογίας και περιβάλλοντος, κοινωνικού ελέγχου και ομογενοποίησης πολιτισμικών προτύπων.

Τα ερωτήματα «ποιος γνωρίζει, ποιος ελέγχει, ποιος ωφελείται, για ποια/ες κοινωνία/ες» τίθενται εκ νέου στην επικαιρότητα. Η ισότητα εκπαιδευτικών ευκαιριών είναι παραπλανητική εάν δεν εναρμοστεί η τριάδα: κοινωνική καταγωγή – εκπαιδευτικό σύστημα – κοινωνική θέση.

Σε κάθε περίπτωση η μετάβαση από το σχολείο στο ΑΕΙ κι από το ΑΕΙ στο επάγγελμα παραμένει κρίσιμο ζήτημα.

2Η ύπαρξη ενός Συνολικού Εθνικού Σχεδίου Παιδείας με βασικές αρχές και σταθερούς άξονες δράσης είναι αναγκαία. Κατά τη γνώμη μου, η υποχρεωτική εκπαίδευση πρέπει να είναι δωδεκαετής, να προβλέπονται δυνατότητες εναλλαγής μορφών (π.χ. κανονικό δημοτικό σχολείο, σχολείο δεύτερης ευκαιρίας, διά βίου εκπαίδευση). Το στάδιο αυτό επικυρώνεται με το Πιστοποιητικό Ολοκλήρωσης της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και έχει ως αποκλειστικό υπεύθυνο τον δάσκαλο του σχολείου. Με το πιστοποιητικό ο απόφοιτος αποκτά ορισμένης έκτασης επαγγελματικά δικαιώματα έχοντας πάντοτε ανοικτή την πόρτα για την επόμενη βαθμίδα (εκπαίδευσης και επαγγέλματος).

Η επόμενη μεταρρύθμιση αφορά το Εθνικό Απολυτήριο. Πρόκειται για μια ετήσια πανελλαδική γραπτή διαδικασία, για έναν διαγωνισμό κρίσης και γνώσεων γενικής παιδείας.

Το πλέον κρίσιμο ζήτημα συνδέεται με αυτή καθαυτήν την Τριτοβάθμια Εκπαίδευση και τις διεξόδους της. Εδώ πρέπει να γίνουν οι μεγάλες τομές. Κατ’ αρχάς να υιοθετηθεί «το συνολικό ίδρυμα της Περιφέρειας» που θα καλύπτει όλη τη μεταλυκειακή εκπαίδευση στην περιφέρειά του και θα είναι υπεύθυνο για την ίδρυση σχολών ΑΕΙ, ΤΕΙ, ΙΕΚ, Κέντρων, Ερευνητικών Ινστιτούτων κ.λπ. Και κατά δεύτερο λόγο να υπερβούμε την άκαμπτη δομή του Τμήματος και να προχωρήσουμε στο σχήμα «Σχολή – Προγράμματα πολλαπλών κατευθύνσεων».

Είμαι εναντίον του μονοκρατικού, μονοκεντρικού, μονοκαθηγητικού και μονοδρομικού πανεπιστημίου. Είμαι υπέρ του πανεπιστημίου-δίκτυο, ως συνολικού περιφερειακού ιδρύματος, που ιδρύεται και λειτουργεί με βάση τον εθνικό και γεωγραφικό ακαδημαϊκό σχεδιασμό.

3Σε σχέση με τα μη δημόσια πανεπιστήμια θέλω μόνο να επαναλάβω τα έξι κρίσιμα για μένα σημεία στην εφαρμογή του νέου σχετικού νόμου, που κατά τη γνώμη μου θα μετριάσουν τις οποιεσδήποτε αντιδράσεις.

Θέμα πρώτον: ο ακαδημαϊκός και χωροταξικός χάρτης. Είναι αυτονόητο ότι τα μη δημόσια πανεπιστημιακά τμήματα θα ιδρύονται εκεί που η πολιτεία αδυνατεί να χρηματοδοτήσει ένα δημόσιο ΑΕΙ. Τα γνωστικά αντικείμενα θα ορίζονται με βάση τις ανάγκες της κοινωνίας και της παραγωγής.

Θέμα δεύτερον: όροι χορήγησης άδειας ίδρυσης. Την άδεια σκοπιμότητας θα χορηγεί Ανεξάρτητη Αρχή (Εθνική Αρχή Ανώτατης Εκπαίδευσης) που θα συγκροτείται από προσωπικότητες του ακαδημαϊκού χώρου και θα εποπτεύεται από το υπουργείο Παιδείας ως προς την τήρηση των όρων χορήγησης.

Θέμα τρίτον: δικαίωμα πρόσβασης/εγγραφής. Για λόγους ισότητας ευκαιριών πρέπει να παρέχεται προνομιακό δικαίωμα εγγραφής στους αποτυχόντες στις πανελλαδικές εξετάσεις.

Θέμα τέταρτον: τρόπος διοίκησης. Το Συμβούλιο Διοίκησης δείχνει τον δρόμο, χωρίς όμως να ακυρώνει τα υπόλοιπα όργανα (πρύτανης, πρυτανικό συμβούλιο κ.λπ.).

Θέμα πέμπτον: διαδικασίες εκλογής επιστημονικού προσωπικού. Είναι αυτονόητο ότι τα προσόντα, οι διαδικασίες κρίσης, τα εκλεκτορικά σώματα, τα αξιοκρατικά κριτήρια παραμένουν ως έχουν στην ισχύουσα πανεπιστημιακή νομοθεσία.

Θέμα έκτον: προγράμματα σπουδών. Κρίνεται ως conditio sine qua non η εφαρμογή προγραμμάτων σχετικών και συναφών με τα αντίστοιχα των δημόσιων πανεπιστημίων.

Ο καθηγητής Γιάννης Πανούσης είναι πρώην υπουργός