Περί Κωδίκων και άλλων τινών

Επτά φορές έχει αλλάξει ο Ποινικός Κώδικας από το 2019. Ισως και πιο πολλές. Πού να ξέρεις. Προσφιλές έργο για κάθε νέο υπουργό Δικαιοσύνης. Νέες νομοπαρασκευαστικές επιτροπές, νέες ανακοινώσεις, νέες προσδοκίες για γρήγορη και ποιοτική απονομή της δικαιοσύνης. Μόνο που τώρα, για πρώτη φορά, δεν υπήρξε καμία επιτροπή. Νεοφανές.

Αγνωστος λοιπόν ο εμπνευστής του εν λόγω σχεδίου νόμου. Η κριτική υπήρξε έντονη, επικριτική και σαφής από τη νομική κοινότητα. Ιδιαίτερα από ειδήμονες, διαπρεπείς ποινικολόγους και τον πρόεδρο της Ολομέλειας, κ. Βερβεσσό. Οι αλλεπάλληλες αυτές τροποποιήσεις του Ποινικού Κώδικα δείχνουν βέβαια την αγωνία για πρόοδο της ποινικής νομοθεσίας, αλλά δεν δικαιολογούν το εσπευσμένο και την κατ’ ανάγκη προχειρότητα που το διέπει. Πέραν των άλλων δημιουργεί μια περιπτωσιολογία και αντιφάσεις των νομικών ρυθμίσεων. Πάσχει από την πληγή της πολυνομίας και οδηγεί στην αντινομία. Σύνηθες πλέον φαινόμενο και απολύτως αρνητικό τόσο για δικαστές όσο και δικηγόρους και ασφαλώς οδηγεί σε ανασφάλεια δικαίου για τους πολίτες.

Στην Αναγέννηση, που υπήρξε η στροφή στην αρχαιότητα, γεννήθηκε η ιδέα του φυσικού δικαίου. Μια ιδέα που γεννήθηκε στην αρχαία ελληνική σκέψη και επηρέασε την ευρωπαϊκή νομική επιστήμη και έκτοτε συμπληρώνει το θετικό δίκαιο που περιλαμβάνει τις αρχές επιείκειας που θεμελιώνονται στον ορθό λόγο.

Αυτές οι αρχές όμως λείπουν από το φερόμενο νομοσχέδιο και πλήττουν τα δικαιώματα του κατηγορουμένου που αποτελεί το ιερό πρόσωπο στην ποινική διαδικασία. Η αυστηροποίηση των ποινών και της έκτισής τους και η κατάργηση των ενδιάμεσων συμβουλίων δεν λύνει το πρόβλημα. Αντιθέτως το επιτείνει και δεν βοηθά την αναβάθμιση της Δικαιοσύνης, που είναι και το αγωνιωδώς αναζητούμενο και σκοπούμενο για πολλά χρόνια.

Η δε νέα τακτική για εξευμενισμό των δικαστών και δικηγόρων μετριάζει τις αντιδράσεις αλλά ουδόλως συμβάλλει στην επίλυση των προβλημάτων που ταλανίζουν επί δεκαετίες την απονομή της δικαιοσύνης. Δεν θα συμβάλλει, φοβούμαι, ούτε στην ποσοτική ούτε στην ποιοτική απόδοση. Απλώς θα δυσχεράνει το έργο των δικαστών και δικηγόρων με τους αφύσικους περιορισμούς στο δικαιοδοτικό έργο. Καλές οι προθέσεις του νομοθέτη αλλά δεν αρκούν. Αλλωστε ο δρόμος προς την κόλαση είναι γεμάτος με καλές προθέσεις, όπως έλεγε ο Οσκαρ Ουάιλντ.

Ασφαλώς χρειάζεται η επίσπευση της Δικαιοσύνης, που είναι πολύ αργή και όχι ποιοτική. Και όλοι έχουν χρέος να βοηθήσουν σε αυτή την κατεύθυνση. Κι αν, όπως αιτιάται ο υπουργός, κάποιοι δικηγόροι προσπάθησαν να επωφεληθούν με τη συμμετοχή τους στις επιτροπές για να ευνοηθούν πελάτες τους, θα μπορούσε να κάνει τις δικές του επιλογές. Εκτός αν θεωρεί ότι όλοι όσοι συμμετείχαν στις επιτροπές, δικαστές και δικηγόροι, συνέπραξαν στη διαμόρφωση επτά νομοσχεδίων άχρηστων, ως επί το πλείστον. Κι αυτό δεν αναιρεί τη διαπιστωμένη αρχή ότι κάτι έχει πάει στραβά όλα αυτά τα χρόνια. Τότε θα πρόκειται για μια προϊούσα διαφθορά πολυεπίπεδη κι επικίνδυνη για τους θεσμούς.

Οι εκφραστές της ελεύθερης σχολής του δικαίου ζήτησαν χαλάρωση της αυστηρής εννοιοκρατίας και μεγαλύτερο χώρο ελευθερίας για τον δικαστή. Κι αυτό εν μέρει του το στερεί το παρόν νομοσχέδιο. Η πρώτη κατάκτηση που πραγματοποιεί η ιστορία του ανθρώπου είναι η σύνταξη και διακήρυξη των κανόνων του θετού δικαίου. Η δεύτερη κατάκτηση είναι η παροχή εγγυήσεων ότι ο άνθρωπος δεν θα γίνεται στο εξής έρμαιο της αυθαιρεσίας μιας εξουσίας, γιατί η ίδια η νομοθετούσα βούληση δεσμεύουσα οφείλει να αυτοδεσμεύεται. Το δικό μας νομικό σύστημα δικαίου βασίζεται στην καταστατική αρχή του απαραβίαστου της ανθρώπινης αξίας. Κι αυτό ακολουθείται, αναμφίβολα, απ την καλοπροαίρετη ηγεσία του υπουργείου Δικαιοσύνης.

Δίκαιο και δικαιοσύνη ταυτίζονται εφόσον η περί δικαίου κοινωνική συνείδηση μετατρέπεται σε ισχύον δίκαιο. Στην κοινωνική περί δικαίου συνείδηση, όπως αποτυπώνεται στη λαϊκή θέληση, πρέπει να αναζητείται κάθε φορά το ουσιαστικό περιεχόμενο της Δικαιοσύνης ως ανώτατης δικαιοπολιτικής Αρχής. Ευχή όλων είναι η λειτουργία της Δικαιοσύνης για το καλό των πολιτών και σε αυτό απαιτείται η συμβολή όλων με αμοιβαίες υποχωρήσεις κι ο αλληλλοσεβασμός στα δικαιώματα κι υποχρεώσεις εκάστης πλευράς.