Η πρόκληση μιας «αγοραφοβικής» Αμερικής

«Ο Πούτιν και η Χαμάς αντιπροσωπεύουν διαφορετικές απειλές, αλλά μοιράζονται ένα κοινό:  Αμφότεροι θέλουν να αφανίσουν πλήρως μια γειτονική τους δημοκρατία» υπογράμμιζε ο πρόεδρος των ΗΠΑ Τζο Μπάιντεν στο διάγγελμά του τον Οκτώβριο του 2023. Μιλούσε για τους δυο πολέμους που έχουν κάνει κομμάτια ολόκληρο τον κόσμο και τόνιζε πως οι ΗΠΑ και η Δύση γενικότερα δεν θα εγκαταλείψουν την Ουκρανία και δεν θα γυρίσουν την πλάτη στο Ισραήλ. Γιατί «η αμερικανική ηγεσία είναι αυτή που διασφαλίζει τη συνοχή στον κόσμο, γιατί οι συμμαχίες μας είναι αυτές που κρατούν εμάς, τις ΗΠΑ, ασφαλείς». Το διάγγελμα Μπάιντεν συνοδεύτηκε από ένα «επείγον αίτημα» προς το Κογκρέσο για στήριξη των κρίσιμων εταίρων, της Ουκρανίας (61,4 δισ.) και του Ισραήλ (14,3 δισ.).

Λίγους μήνες αργότερα και ακριβώς δυο χρόνια μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, ο Ντόναλντ Τραμπ που δεν εκτιμά ιδιαιτέρως τις δεσμεύσεις των Διεθνών Συνθηκών και υποστηρίζει πως οι ΗΠΑ πρέπει να έχουν έναν ρόλο συναλλακτικό στην παγκόσμια πολιτική, θα προκαλέσει ηλεκτροσόκ στους συμμάχους της Ουάσιγκτον.

Η δήλωση του τέως προέδρου Τραμπ στη Νότια Καρολίνα ότι θα ενθάρρυνε τη Ρωσία να επιτεθεί σε συμμάχους των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ που δεν πληρώνουν έφερε τους Ευρωπαίους μπροστά στον εφιάλτη που αντιπροσωπεύει ο νεο-απομονωτισμός που εκφράζει ο Τραμπ. Για πολλές δεκαετίες οι Ευρωπαίοι έτρεφαν αυταπάτες για τη ρωσική απειλή. Σήμερα συνειδητοποιούν ότι οφείλουν, χωρίς να περιμένουν το αποτέλεσμα των αμερικανικών εκλογών του προσεχούς Νοεμβρίου, να βγάλουν καθοριστικά συμπεράσματα για το επικίνδυνο δίπολο Τραμπ – Πούτιν και να αναλάβουν την ευθύνη της ασφάλειας της Ευρωπαϊκής Ενωσης.

Οποιαδήποτε υποχώρηση από την Ευρώπη της αμερικανικής προβολής ισχύος θα επηρέαζε αρνητικά την ευρωπαϊκή ήπια ισχύ. Η «αγοραφοβική» μετα-αμερικανική παγκόσμια τάξη που μας «υπόσχεται» ο Τραμπ προφανώς και σημαίνει παγκόσμια αταξία. Η Ευρωπαϊκή Ενωση θα είναι υποχρεωμένη να στρατιωτικοποιηθεί άμεσα, με ό,τι σημαίνει αυτό για το κοινωνικό κράτος και τις πολιτικές συνοχής και να βιώσει ακόμα πιο έντονα την γεωπολιτική της ενηλικίωση που προκάλεσε ο πόλεμος στην Ουκρανία.

Πόσο άμεσα μπορεί να αντιδράσει προς αυτή την κατεύθυνση η Ευρώπη; Η ευρωπαϊκή στρατιωτική βιομηχανία υποχώρησε κατά τη μεταψυχροπολεμική περίοδο και οι στρατιωτικές αποθήκες άδειασαν αυτά τα δυο χρόνια του πολέμου στην Ουκρανία. Οι ειδικοί μιλούν για τρία με τέσσερα χρόνια ενισχυμένων αμυντικών δαπανών και βιομηχανικής παραγωγής.

Από τη 10η  Φεβρουαρίου που διατυπώθηκαν οι απόψεις Τραμπ σε προεκλογική συγκέντρωση στη Νότια Καρολίνα μέχρι την 60ή Σύνοδο Ασφαλείας του Μονάχου, πέρα από την αρχική οργή νατοϊκών συμμάχων και ευρωπαίων ηγετών, κάποιοι μίλησαν για δηλώσεις που αφορούν την προεκλογική καμπάνια και άλλοι έκρουσαν τον κώδωνα του κινδύνου για την ευρωπαϊκή ασφάλεια και ζήτησαν περαιτέρω «συσπείρωση». Γαλλία, Γερμανία και Πολωνία προσπαθούν να αναβιώσουν το λεγόμενο «τρίγωνο της Βαϊμάρης» που δημιουργήθηκε το 1991 και  είχε «παγώσει» λόγω της πολιτικής κυριαρχίας του πολωνικού εθνικιστικού κόμματος Νόμος και Δικαιοσύνη (PiS). Πλέον ο νέος πολωνός πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ μαζί με τον Μακρόν και τον Σολτς υπογραμμίζουν την ανάγκη για ενίσχυση της αλληλεγγύης μεταξύ των συμμάχων με το «βλέμμα» στην Ουκρανία, τη στιγμή που αυξάνονται οι ανησυχίες για τη μελλοντική στήριξη των ΗΠΑ στο Κίεβο.

Σε έναν κόσμο συγκρουσιακής πολυμέρειας, οι δυο πόλεμοι που προκάλεσαν η Ρωσία και η Χαμάς αποτέλεσαν «δώρο» για τους γεωπολιτικούς αντιπάλους των ΗΠΑ και απειλούν την ηγεσία τους και τη συνοχή του δυτικού κόσμου.

Η αντιπρόεδρος των ΗΠΑ Κάμαλα Χάρις μιλώντας την Παρασκευή στη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου προσπάθησε να καθησυχάσει τους Ευρωπαίους πως δεν βρισκόμαστε μπροστά στο τέλος της Pax Americana.  Ομως ο Τραμπ έχει άλλη άποψη.

Ο Σωτήρης Ντάλης είναι αναπληρωτής καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και Ευρωπαϊκής Ενοποίησης, πρόεδρος του Τμήματος Μεσογειακών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου