Στο μεταίχμιο φαντασίας και πραγματικότητας

Από την πρώτη κιόλας σκηνή της ταινίας «Αγνωστοι μεταξύ μας» (All of us strangers, Αγγλία / ΗΠΑ, 2023), καταλαβαίνεις ότι πρόκειται να δεις κάτι ιδιαίτερο και ευτυχώς δεν πέφτεις έξω. Η αντανάκλαση του προσώπου ενός άνδρα εμφανίζεται σιγά σιγά στην οθόνη με φόντο μια πόλη την οποία ο άνδρας κοιτάζει μέσα από μια τζαμαρία. Ακόμα και ως φωτογραφία η σκηνή έχει κάτι το ελκυστικό, ενώ η απαλή μουσική της Εμιλί Λεβγιενές Φαρούκ ταιριάζει απόλυτα. Αλλά και το περιεχόμενο της ταινίας, τελικά δεν προδίδει τη διάθεση που σου έχει φτιάξει αυτή η υπέροχη εισαγωγή. Οπως σύντομα μαθαίνουμε, στο τεράστιο κτίριο κατοικούν δύο άνθρωποι, ο Ανταμ (Αντριου Σκοτ), ο άνδρας της εισαγωγικής σκηνής και ένας ακόμα, ο Χάρι (Πολ Μεσκάλ), που κάποια στιγμή του χτυπά την πόρτα. Είναι ομοφυλόφιλοι και σύντομα ένα φλερτ θα αναπτυχθεί μεταξύ τους, όμως η ομοφυλοφιλία δεν είναι τελικά το θέμα της ταινίας του Αντριου Χέιγκ (γνωστού από την εξίσου θαυμάσια ταινία «45 χρόνια»). Ή τουλάχιστον δεν είναι μόνον αυτό.

Το φιλμ αποπειράται μια βαθιά, εξονυχιστική έρευνα του ψυχικού κόσμου του Ανταμ που ζει στοιχειωμένος από την τελευταία εικόνα των γονέων του, πεθαμένοι εδώ και χρόνια σε τροχαίο δυστύχημα. Οι «συναντήσεις» του μαζί τους είναι πολύ αλλόκοτες γιατί στην ηλικία που ο Ανταμ είναι τώρα, είναι μεγαλύτερός τους (τους υποδύονται υπέροχα ο Τζέιμι Μπελ και η Κλερ Φόι). Είναι όμως και πολύ αποκαλυπτικές συναντήσεις, όπως και τα πιο δυνατά σημεία μιας ταινίας που σκηνή με τη σκηνή δείχνει να γεμίζει από όλο και περισσότερα ερωτήματα αντί να προσφέρει απαντήσεις. Ο Χέιγκ δουλεύει θαυμάσια πάνω στο μεταίχμιο φαντασίας / πραγματικότητας και έχει καλά κρυμμένη για το τέλος την απάντηση του (ας το πούμε) μυστηρίου, η οποία πραγματικά σε καθηλώνει. Ομως η ταινία δεν φτιάχτηκε απλώς και μόνον για την έκπληξη του τέλους. Είναι όλη, από το πρώτο μέχρι το τελευταίο λεπτό της, ένας τρυφερός στοχασμός πάνω στα αθεράπευτα τραύματα της παιδικής ηλικίας, τη συμφιλίωση με τον ίδιο τον εαυτό μας, τη λύτρωση και πάνω από όλα την τεράστια σημασία της αγάπης.

Η φύση και το άστυ

Μια απόπειρα συγχώνευσης ρεαλισμού και μεταφυσικής θα βρούμε και στην ταινία «Ο διάβολος δεν υπάρχει» (Aku wa sonzai shinai /Evil does not exist, Ιαπωνία, 2023) του Ριουσoύκε Χαμαγκούτσι, που πριν από τρία χρόνια έκανε την έκπληξη με το «Drive my Car» (Οσκαρ καλύτερης διεθνούς ταινίας). Ο ιάπωνας σκηνοθέτης, εδώ, δουλεύει πάνω σε κάτι εξίσου στοχαστικό αλλά σαφώς πιο «μικρό», όπως μικρή είναι και η διάρκεια του «Ο διάβολος δεν υπάρχει» (σε αντίθεση με το «Drive my Car»). Στο μεγαλύτερο μέρος της ταινίας γινόμαστε μάρτυρες της καθημερινότητας κάποιων ανθρώπων στην ιαπωνική ύπαιθρο, με κεντρικό πρόσωπο έναν σιωπηλό, εργατικό «επιστάτη» (Χιτόσι Ομίκα) τον οποίο ο φακός ακολουθεί επίμονα ενώ εργάζεται. Τον βλέπουμε να κόβει ξύλα, να γεμίζει πλαστικά μπουκάλια με νερό από ένα ποτάμι, να ψάχνει το σωστό γουασάμπε, να μεταφέρει πράγματα. Ο χρόνος περνά, ελάχιστα γίνονται και – εδώ που τα λέμε – αυτό που βλέπεις, ενίοτε σου θυμίζει λιγάκι παλιομοδίτικο ντοκιμαντέρ.

Το βότσαλο που θα ταράξει τα νερά της λίμνης είναι η ξαφνική άφιξη κάποιων ανθρώπων της πόλης που αντιπροσωπεύουν μια μεγάλη εταιρεία, η οποία θέλει να εκμεταλλευτεί την περιοχή. Από εκεί η ιστορία οδηγείται σε ένα άλλο, εντελώς διαφορετικό επίπεδο, ένα είδος κοινωνικής κριτικής αλλά και πάλι, όχι ακριβώς. Το ενδιαφέρον εδώ είναι ότι ο Χαμαγκούτσι δουλεύει θαυμάσια το πώς η φύση μπορεί να απορροφήσει το άστυ – πέρα από το ότι ο σκηνοθέτης δεν παρουσιάζει ποτέ τους εκπροσώπους ως «κακούς» της ιστορίας γιατί αυτό θα ήταν κλισέ και αν η ταινία δεν έχει ένα πράγμα, αυτό είναι τα κλισέ. Αντιθέτως, οι κάτοικοι του χωριού δείχνουν να είναι πεισματάρικα οπισθοδρομικοί, κλεισμένοι στο καβούκι των συνηθειών τους, εχθροί της εξέλιξης.

Ομως την ίδια ώρα ο σκηνοθέτης έχει στο μυαλό του την υπέρβαση και σε αυτό το σημείο βασικό ρόλο θα παίξει ένα κοριτσάκι. Και εδώ, το φιλμ νιώθεις ότι βραχυκυκλώνει κάπως, λες και θέλει επίτηδες να σε αφήσει γεμάτο ερωτηματικά τα οποία ως τότε, από τις άλλες καταστάσεις της ιστορίας δεν είχες. Το τμήμα με το κοριτσάκι στο δάσος που είναι το φινάλε του «Διαβόλου» νιώθεις ότι ανήκει σε άλλη ταινία. Βεβαίως, μιλώντας με κινηματογραφικούς όρους ο «Διάβολος» δεν χάνει καθόλου και ποτέ από τη γοητεία του. Απλώς σε κάνει να αναρωτιέσαι ενώ γνωρίζεις ότι δεν θα βρεις την απάντηση.

Μάρλεϊ, ο θρύλος

Μια ταινία για τον θρύλο της Τζαμάικα και τον αυτοκράτορα της μουσικής ρέγκε, τον Μπομπ Μάρλεϊ, 45 ολόκληρα χρόνια μετά τον θάνατό του, ακούγεται ενδιαφέρουσα ως ιδέα και σίγουρα τραγούδια του όπως το «No woman no cry» ή το «Ι shot the sheriff» μπορούν να σου φτιάξουν ανά πάσα στιγμή τη διάθεση. Κάτι που συμβαίνει στο «Bob Marley: One love» (ΗΠΑ, 2024) που γυρίστηκε με συνέπεια από τον Ρεϊνάλντο Μάρκους Γκριν και με τις ευλογίες του γιου τού Μπομπ Μάρλεϊ, Ζίγκι Μάρλεϊ. Από πλευράς πληροφοριών οι φαν του Μάρλεϊ θα μείνουν απολύτως ικανοποιημένοι, οι υπόλοιποι, οι νεότεροι, θα μάθουν κάτι παραπάνω για το τι τεράστιο σύμβολο ελευθερίας και ανεξαρτησίας ήταν αυτός ο πέρα για πέρα πολιτικοποιημένος καλλιτέχνης.

Παρότι είναι κάπως δύσκολο να «συντονιστείς» πλήρως με το υπερβολικά αγγελικό πρόσωπο του ηθοποιού Κίνγκσλεϊ Μπεν Αντίρ που τον υποδύεται, η ταινία ισορροπεί ικανοποιητικά ανάμεσα στην πολιτική σκέψη και τη μουσική ιδιοφυΐα του Μάρλεϊ, αλλά και το πώς χρησιμοποίησε το δεύτερο για να προωθήσει την αγάπη και την ειρήνη, όχι μόνο στην τσακισμένη από τους εμφυλίους πολέμους χώρα του (όπου παραλίγο να πέσει θύμα δολοφονίας) αλλά σε όλο τον κόσμο. Αυτό λοιπόν που έχουμε είναι ένα καλοφτιαγμένο biopic του οποίου το πιο αδύναμο κομμάτι αφορά τη σχέση του Μάρλεϊ με τη Ρίτα (Λασάνα Λιντς), τη γυναίκα της ζωής του, την οποία γνώρισε στα παιδικά του χρόνια και στάθηκε κοντά του μέχρι το τέλος.

Ιστός από ασυναρτησίες

Η «Madame Web» (ΗΠΑ, 2024) είναι μια ακόμη ταινία προερχόμενη από τον κόσμο της Marvel Comics και η διαφορά εδώ είναι ότι θεωρητικά μιλώντας, οι υπερφυσικές ικανότητες της Κάσι, της κεντρικής ηρωίδας που υποδύεται η Ντακότα Τζόνσον, δεν έχουν τον δυναμικό χαρακτήρα άλλων ηρώων της εταιρείας. Γιατί το χάρισμά της είναι η αντίληψη του μέλλοντος και αυτό κατά περίσταση καθότι δεν μπορεί να το ελέγξει. Η Κάσι γεννήθηκε στο Περού κάτω από περίεργες συνθήκες, καθώς η επιστήμονας μητέρα της που αναζητούσε στις ζούγκλες μια σπάνια αράχνη για επιστημονική χρήση, πέθανε στη γέννα δαγκωμένη από την αράχνη και αυτό επηρέασε την Κάσι (όλα αυτά στο πρώτο δεκάλεπτο). Υπάρχει βέβαια και ο κακός της υπόθεσης (Ταχάρ Ραχίμ) που είναι ένας πλούσιος ανθυποSpider-Man, στόχος του οποίου είναι τρεις κοπέλες που υποτίθεται ότι στο μέλλον θα τον σκοτώσουν, άρα πρέπει αυτός να τις σκοτώσει πρώτος. Η Κάσι καλείται να τις προστατεύσει και αυτό θα σημάνει μια απίστευτη σπατάλη από ασυναρτησίες, πράγμα που μπορώ να αντιληφθώ διότι η συνθήκη λέει ότι σε όλες τις ταινίες αυτού του τύπου η αναζήτηση λογικής εξήγησης είναι μάταιη (στο κάτω κάτω έχουμε να κάνουμε με κόμικ φαντασίας).

Αρα το μόνο που μένει είναι να δεις κατά πόσο το θέαμα που έχει στήσει η σκηνοθέτρια Σ. Τζ. Κλάρκσον από μόνο του σε ελκύει ως παραμύθι, κάτι που στη δική μου περίπτωση όχι μόνο δεν έγινε, αλλά σε ορισμένες σκηνές ένιωθα ότι κυριολεκτικά κλωτσούσαν τη νοημοσύνη μου. Το πετούμενο βαν που βγαίνει από τον τοίχο ενός κτιρίου και πέφτει στα τυφλά στον δρόμο… σώζοντας μια κατάσταση είναι ένα από τα πολλά παραδείγματα.

Η Αθήνα του περιθωρίου

Μία εβδομάδα μετά το «Animal» της Σοφίας Εξάρχου, μια ακόμα πρόσφατη ελληνική παραγωγή, η «Νέα Ηπειρος» (2023), με την οποία ο Παντελής Παγουλάτος επιστρέφει στην κινηματογραφική σκηνοθεσία κάτι παραπάνω από 20 χρόνια από την προηγούμενη ταινία του (Ονειρα γλυκά), καλείται και αυτή να δοκιμαστεί στις αίθουσες. Κάτι σαν νεο-νουάρ, κάτι σαν ερωτικό δράμα, κάτι σαν ματιά πάνω στην Αθήνα του περιθωρίου, η ταινία έχει κεντρικό ήρωα έναν μικροαπατεώνα, τον Φάνη (Χάρης Φραγκούλης), που προσπαθεί με διάφορους τρόπους να επιβιώσει μέσα στο εχθρικό περιβάλλον το οποίο αντιμετωπίζει με φωνές, βρισιές και απειλές. Η ιστορία του, ως ενός σημείου σε κρατά, χάρη στην υποκριτική ωμότητα του Φραγκούλη που μαγνητίζει. Μαγνητίζει επίσης η νεαρή ηθοποιός Μαρία Αρζόγλου στον ρόλο της «συντρόφου» του Φάνη, μιας αριβίστριας που επιδιώκει να γίνει ηθοποιός αν και οι ικανότητές της είναι μάλλον περιορισμένες.

Οταν όμως οι δύο αυτοί άνθρωποι μπλέκουν με τα κυκλώματα της ελληνικής πορνογραφίας το ενδιαφέρον μας αποπροσανατολίζεται, η ταινία αλλάζει πορεία. Η ηρωίδα της Θεοδώρας Τζήμου, μια «ιέρεια του σεξ» που βρίσκεται σε σύγκρουση με έναν άνθρωπο της νύχτας (ο Οθωνας Μεταξάς που είναι ο συν-σεναριογράφος της «Νέας Ηπείρου» με τον Παγουλάτο), θέλει να παρασύρει στα δίχτυα της τον Φάνη και κατά κάποιον τρόπο παίρνει τον πρώτο λόγο στην ταινία περιθωριοποιώντας τον κεντρικό της ήρωα. Ομως μπορούν όλα αυτά να καταλήξουν κάπου; Καταλήγουν μεν αλλά η κλιμάκωση είναι ένα… τυχαίο γεγονός που αποδεικνύει και μια σχετική σεναριακή αδυναμία, αν και η ταινία έχει σαφείς αρετές ανάμεσα στις οποίες η φωτογραφία του Διονύση Ευθυμιόπουλου, η μουσική του Κωνσταντίνου Βήτα και η παρουσία της Αρζόγλου, της οποίας το σεξαπίλ θυμίζει εκείνο της Μυρτώς Αλικάκη στα νιάτα της.

* Προβάλλεται επίσης η ταινία του Ρότζερ Καμπλ «Γαμήλια Καταστροφή» (Beautiful wedding, ΗΠΑ, 2023) που η εταιρεία της δεν παρουσίασε στους δημοσιογράφους, ίσως για να αποφύγει μεγαλύτερες καταστροφές…