Κενός λόγος αντί προτάσεων

Γιατί είναι τόσο διαδεδομένος ο λόγος που όταν τον ακούς δεν μπορείς παρά να συμφωνείς αλλά και που δεν ξέρεις τι ακριβώς σημαίνει; Σαν να ακούς τον Πάπα που όταν αντιμετωπίζουμε συμφορές που πηγάζουν από ανθρώπινες αποφάσεις, βαθυστόχαστα μας προτρέπει για το καλό και το σωστό και εμείς το μόνο που μπορούμε να πράξουμε είναι να λέμε “Αμήν”!

Γίνεται πόλεμος; Είμαστε πάντα υπέρ της ειρήνης, αλλά δεν θέλουμε και την εισβολή. Υπάρχει εισβολή; Είμαστε κατά, αλλά θέλουμε διάλογο με τον κάθε Χίτλερ που εισβάλλει σε κάθε Τσεχοσλοβακία. Δεν θέλουμε να μας απειλούν αλλά ούτε να έχουμε αποτρεπτική ισχύ, επειδή δεν θέλουμε εξοπλισμούς. Τρομοκρατία και παραβατικότητα; Κρίνουμε ότι πριν από την καταστολή θα πρέπει να μελετήσουμε σε βάθος τις κοινωνικοοικονομικές αιτίες του κακού μέχρι να βρούμε τον βαθύτερο λόγο του κακού. Κάμερες; Οχι βέβαια, είναι, λένε, θέμα προσωπικών δεδομένων και όταν γίνει το έγκλημα όλοι ευχόμαστε οι κάμερες, όσες «κακώς» υπάρχουν, να μας βοηθήσουν να βρούμε τον θύτη.

Παράνομη μετανάστευση; Θέλουμε να έχουμε σύνορα και πύλες εισόδου στη χώρα μας, τελωνεία, τη διαδικασία βίζας, ελέγχους διαβατηρίων και τα σχετικά, αλλά και να μην απαγορεύουμε την είσοδο με φράχτες. Κανείς δεν θέλει να σπάνε και να ρημάζουν την πόλη αν κάποιοι έτσι γουστάρουν, αλλά ούτε και να έχουν συνέπειες αυτοί που τα κάνουν. Θέλουμε τάξη και ειρήνη αλλά όχι και «αστυνομικό κράτος». Θέλουμε από έναν αστυνόμο σε κάθε γειτονιά για να κοιμόμαστε ήσυχοι τις νύχτες, αλλά ούτε έναν μπάτσο στα πανεπιστήμια.

Θέλουμε λιγότερους φόρους αλλά και μεγαλύτερο κράτος. Προσλήψεις δηλαδή, και ειδικά των δικών μας. Με αξιοκρατία βέβαια, αλλά δεν θέλουμε αξιολόγηση. Θέλουμε φθηνά γεωργικά προϊόντα, αλλά ούτε να τα εισάγουμε φθηνά από το εξωτερικό ούτε να έρθουν οι Αφγανοί στη χώρα να δουλέψουν για μας. Να μην παρκάρουν στα πεζοδρόμια, αλλά όχι και να πληρώνουμε πρόστιμο κάθε φορά που παρκάρουμε στο πεζοδρόμιο. Δεν θέλουμε να εκτινάσσονται οι τιμές στα ράφια των σουπερμάρκετ, αλλά επιλέγουμε ό,τι είναι πιο ακριβό επειδή θέλουμε να παίρνουμε ότι είναι – υποτίθεται – καλύτερο. Δηλαδή επικροτούμε την αισχροκέρδεια, αλλά είμαστε και απέναντί της.

Αυτός ο γενικευμένος τρόπος σκέψης στερείται προτάσεων και εμπεριέχει μόνο επιθυμίες και ευχές. Ενώ είναι προφανές ότι ή η πίτα θα μικρύνει ή ο σκύλος δεν θα τη φάει! Κάθε απόφαση και πρότασή μας είναι συνυφασμένη με συνέπειες που θα είναι δυσάρεστες για κάποιους. Γι’ αυτό οι πολιτικοί τάζουν και ολόκληρες πίτες και χορτάτους σκύλους! Αλλά οι πολίτες, αυτοί γιατί ακολουθούν τον δρόμο του «και αυτό και το ανάποδό του»;

Μπορεί για συνειδησιακούς λόγους, και μάλλον υποσυνείδητα, να μη θέλουν να δυσαρεστήσουν κανέναν. Να μην αδικηθεί ο μετανάστης, ο νεαρός τραμπούκος, ο εργαζόμενος που δεν αποδίδει, ο ασυνείδητος παραβάτης, ο σκύλος που δεν τρώει την πίτα. Μπορεί όμως και να είναι αυτό που λένε «αδυναμία κατανόησης κειμένου», δηλαδή θέμα παιδείας ή και να είναι εκ γενετής.

Αλλά μπορεί να είναι και ένα κοινωνικό φαινόμενο με ρίζες σε παλιές εποχές. Στις παραδοσιακές προβιομηχανικές κοινωνίες, τότε που δεν είχαμε πολίτες αλλά υπηκόους οι οποίοι δεν είχαν ούτε λόγο ούτε συμμετοχή στα κοινά, οι αποφάσεις πήγαζαν από «επάνω». Οι υπήκοοι απλώς περίμεναν σαν επαίτες. Το τι και πώς θα γίνει το ήξεραν οι διοικούντες. Οι υπήκοοι εξέφραζαν μόνο επιθυμίες και ευχές, δεν είχαν ούτε προτάσεις ούτε σκέφτονταν για λύσεις. Ακόμη δεν είχε επικρατήσει η δημοκρατική συνείδηση ότι ο πολίτης με τη συμμετοχή του αναλαμβάνει και την ευθύνη των προτάσεών του. Η σύνδεση μεταξύ ευχής, επιθυμίας, πράξης και λύσης δεν είχε γίνει κτήμα των υπηκόων. Ελεγαν «κάνε κάτι» και περίμεναν, χωρίς υπευθυνότητα και χωρίς να βλέπουν τις αντιφάσεις τους.

Ο Ηρακλής Μήλλας είναι πολιτικός επιστήμονας, πολιτικός μηχανικός και μεταφραστής