Η πρόκληση για Αθήνα και Αγκυρα

Η Ελλάδα και η Τουρκία διατηρούν ιδιαίτερα ισχυρούς μύθους και μετά από δεκαετίες εντάσεων και συγκρούσεων η σχέση τους δομείται γύρω από αυτούς. Οι μύθοι αυτοί όμως συσκοτίζουν και διαστρεβλώνουν την πραγματικότητα και είναι επικίνδυνοι επειδή εδραιώνουν υπεραπλουστευτικές κατηγορίες κατανόησης του αντιπάλου (π.χ., η Τουρκία είναι μια «απολυταρχία με επεκτατικές βλέψεις» και η Ελλάδα το «κακομαθημένο παιδί της Δύσης/ΕΕ»).

Η διάδοση και εδραίωσή τους αναιρούν την πολυπλοκότητα και αλληλοενισχύονται. Οσο η Τουρκία αμφισβητεί τη Δύση τόσο περισσότερο θα μοιάζει με την επικίνδυνη και επεκτατική απολυταρχία του ελληνικού μύθου. Και όσο περισσότερο η Ελλάδα επενδύει στη στρατηγική σχέση με τις ΗΠΑ, τόσο πιο στρατιωτικοποιημένες θα γίνουν οι σχέσεις της Τουρκίας απέναντι στο κακομαθημένο παιδί της Δύσης.

Οι ηγέτες των δύο χωρών στο πλαίσιο της πρόσφατης προσέγγισης πρέπει να εργαστούν σκληρότερα για να υπερβούν αυτούς τους μύθους – εμποδίζουν τη χάραξη ορθής στρατηγικής και την ευέλικτη διπλωματία. Ετσι, παρά τις συμφωνίες που έχουν υπογράψει οι δύο χώρες σε θέματα τουρισμού, οικονομικής/εμπορικής συνεργασίας και περιβάλλοντος, τα πολιτικά συστήματα προτιμούν να επικεντρώνονται σε θέματα ασφάλειας, και μάλιστα με τρόπο που υπεραπλουστεύει τις πολυδιάστατες των δύο χωρών σχέσεις σε συγκρούσεις και διχοτομικές καταστάσεις.

Η πρόκληση για τους ηγέτες είναι να κάνουν επιλογές που θα δημιουργήσουν ευκαιρίες και στις δύο κοινωνίες στο σύνολό τους, να εξετάσουν και να εκτιμήσουν τις μη βίαιες και συγκρουσιακές απαντήσεις. Εάν οι δύο χώρες συνεχίσουν να αντιμετωπίζουν τις σχέσεις μέσα από τη λογική της «αντιπαλότητας» και της «ασφαλειοποίησης» θα είναι καταδικασμένες να ζουν σε διαρκή ανασφάλεια.

Μπορούν, όμως, να υιοθετήσουν τη λογική αυτή και να καταργήσουν τους συγκρουσιακούς μύθους ή τους τρέφουν για κάποιο λόγο; Δυστυχώς η συζήτηση για τα F35 και τα F16 όχι μόνο υπογραμμίζει τον φαύλο κύκλο σκλήρυνσης των προκαταλήψεων, αλλά και τον κίνδυνο η κάθε χώρα να πιστέψει στο τέλος ότι οι μύθοι της είναι η αντικειμενική αλήθεια.

Ο Χρήστος Φραγκονικολόπουλος είναι καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Τμήμα Δημοσιογραφίας και ΜΜΕ στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης