Μετά (ή Meta) είκοσι έτη

Αύριο συμπληρώνονται είκοσι χρόνια από τις 4 Φεβρουαρίου 2004, από εκείνη την ημέρα που ένα εικοσάχρονο αμερικανάκι εβραϊκής καταγωγής, από το φοιτητικό δωμάτιό του στο Χάρβαρντ, άλλαξε τον κόσμο. Ή, μάλλον, όχι ακριβώς αυτό. Ηταν σαν να έδωσε το εναρκτήριο λάκτισμα σε μια εποχή που δεν υπήρχε ακόμη. Και, απ’ όσο ξέρουμε, μάλλον ασυνείδητα. Αν και δεν πιστεύω ότι μια ιδέα που σε χρόνο – ρεκόρ αλλάζει τόσο πολύ τα ήθη και δημιουργεί καινούργια έθιμα μπορεί να είναι εντελώς ασυνείδητη. Στο μυαλό αυτού που την έχει, ανεξάρτητα από συγκεκριμένους στόχους και φιλοδοξίες, υπάρχει, κάπου στο βάθος, το όραμα ότι η ιδέα του θα «σαρώσει» τον παλιό κόσμο.

Τέλος πάντων, δεν ξέρουμε τι ακριβώς στριφογυρνούσε στο μυαλό του Μαρκ Ζάκερμπεργκ (ναι, περί αυτού πρόκειται) εκείνη την ημέρα που έγινε η πρώτη ανάρτηση στο Facebook από μια φοιτήτρια του Χάρβαρντ. Σύμφωνα με την ταινία «The Social Network», κίνητρό του ήταν να προσεγγίσει τα κορίτσια του πανεπιστημίου του, αλλά μοιάζει πολύ ρομαντικό για να είναι αληθινό. Η αλήθεια, όπως έχει πει ο ίδιος, είναι ότι πειραματιζόταν σε προγράμματα υπολογιστών και ήθελε να δημιουργήσει κάτι που θα έφερνε σε επαφή τους ανθρώπους, μία δυνατότητα που δεν προσέφερε, έως τότε, το Διαδίκτυο. Για την Ιστορία, πρόσβαση στο Facebook είχαν, αρχικά, μόνο όσοι φοιτούσαν στο Χάρβαρντ, τον επόμενο χρόνο απέκτησαν δικαίωμα και οι φοιτητές άλλων πανεπιστημίων των ΗΠΑ, τον Σεπτέμβριο του 2006 οποιοσδήποτε, απανταχού της Γης, ήταν άνω των 18. Το 2009 ενεργοποιήθηκε το like στις αναρτήσεις και τον επόμενο χρόνο 500 εκατομμύρια άτομα είχαν «μπει» στην εφαρμογή και δύο χρόνια αργότερα οι χρήστες είχαν ξεπεράσει το ένα δισεκατομμύριο.

Οι αριθμοί, τα στατιστικά στοιχεία, τα τεράστια ποσά που διακινούνται καθημερινά, τα κέρδη και οι ζημιές μπορούν να περιγράψουν το φαινόμενο. Να το αποτυπώσει όμως μπορεί μόνο η πραγματικότητα. Και σε αυτήν, πλέον, κυριαρχεί μια μετατόπιση της συνείδησης που έγινε λόγω Facebook, το οποίο, στην ουσία, άνοιξε τον χορό και των άλλων σόσιαλ μίντια (μην αρχίσω να τα απαριθμώ). Αλλαξε εκ βάθρων την επικοινωνία, με ό,τι αυτή μπορεί να περιλαμβάνει. Από την πολιτική έως τη διαφήμιση και από τη δημοσιογραφία έως τον έρωτα. Και μια τέτοια τεκτονική αλλαγή φυσικό είναι να δημιουργεί «σεισμούς». Στο Facebook έχουν διακινηθεί κολοσσιαία fake news, από εδώ όμως έχουν ξεκινήσει μέσα σε αυτά τα είκοσι χρόνια κινήματα και επαναστάσεις.

Κυρίως, όμως, γενικώς τα σόσιαλ μίντια έχουν δημιουργήσει μια εικονική πραγματικότητα, μια ψηφιακή ουτοπία που, με τεχνολογικά βοηθήματα, εξασφαλίζει μεν την τελειότητα, λειτουργεί ωστόσο όπως οι παλιοί μαχαλάδες. Με «μπουγαδόσχοινα» στα οποία απλώνονται ρούχα ήδη στεγνά και κολλαρισμένα για να κάνουμε καλή εντύπωση στη γειτονιά. Και επειδή μου αρέσει να σκαλίζω τις συμπτώσεις, τα είκοσι χρόνια του Facebook συμπίπτουν με τα σαράντα χρόνια από το 1984, τη χρονιά όπου έχει τοποθετήσει ο Οργουελ τη δυστοπία του ομώνυμου μυθιστορήματός του. Αναρωτιέμαι λοιπόν μήπως η αέναη ουτοπία μεταλλάσσεται σιγά σιγά σε μια νέου τύπου δυστοπία.