Ο ζωντανός σφυγμός της γερμανικής δημοκρατίας

Τελικά η δημοκρατία αντέχει ακόμη και έχει ζωντανό σφυγμό. Αυτό αποδείχτηκε το προηγούμενο Σάββατο όταν στο Βερολίνο στα μέσα του χειμώνα περισσότεροι από 350.000 Γερμανοί διαδήλωσαν κατά της Ακροδεξιάς με αφορμή τα ξενοφοβικά και ρατσιστικά σχέδια του AfD (Alternative für Deutschland), το οποίο και δημοσκοπικά προελαύνει (22,5% στις τελευταίες δημοσκοπήσεις). Την ίδια στιγμή το τείχος απέναντι στην Ακροδεξιά και στο ενοχικό παρελθόν τους ύψωσαν περισσότεροι από 1,5 εκατομμύριο Γερμανοί σε δεκάδες πόλεις της Γερμανίας. Οι εικόνες και τα βίντεο που γέμισαν τα Διαδίκτυο και τα κοινωνικά μέσα δικτύωσης, πέρα από το έντονα ενθαρρυντικό μήνυμα που περιέχουν οι κινητοποιήσεις, δημιουργούν και εύλογα ερωτήματα για τους λόγους που οδήγησαν αφενός στην ενίσχυση του AfD και αφετέρου στην έντονη, άμεση χρονικά αντίδραση της δημοκρατικής κοινωνίας των πολιτών. Πώς έφτασε η καλοκουρδισμένη μηχανή της Ευρώπης με την ώριμη και μετριοπαθή κοινοβουλευτική της δημοκρατία, σε μια ζώνη αβεβαιότητας και αμφισβήτησης;

Ολο και πιο συχνά διαβάζει κανείς αρνητικές δημοσιεύσεις για την οικονομική κατάσταση στη μεγαλύτερη οικονομία της Ευρώπης. Το γερμανικό οικονομικό θαύμα αποτελεί παρελθόν, ενώ η αστάθεια και η ύφεση έχουν επιστρέψει ύστερα από πολλά χρόνια. Χαρακτηριστικά, ο προϋπολογισμός του 2024 πέρασε από σαράντα κύματα, μιας και περιείχε περικοπές ύψους 17 δισ. ευρώ, ενώ ενεργοποιήθηκε και το συνταγματικής περιωπής «φρένο χρέους» (Schuldenbremse). Η ενεργειακή κρίση, ο πόλεμος στην Ουκρανία και η εξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο σε συνδυασμό με τον υψηλό πληθωρισμό, μια αλυσίδα αλλεπάλληλων κρίσεων (η τέλεια καταιγίδα), έχουν δημιουργήσει κλίμα ανασφάλειας στη γερμανική κοινωνία.

Η οικονομική αναταραχή φαίνεται όμως ότι αντανακλά και σε κοινωνικό επίπεδο. Το γενικό κλίμα ανασφάλειας συνοδεύεται παράλληλα και από μια έντονη πόλωση μεταξύ των Γερμανών. Διαιρετικές τομές σε πλήθος θεμάτων δημιουργούν αντίπαλα στρατόπεδα, ο διχασμός ελλοχεύει σε κάθε θέμα. Πορείες υπέρ του Ισραήλ, πορείες υπέρ της Παλαιστίνης, πορείες κατά της Ακροδεξιάς, πορείες ακροδεξιών, κινητοποιήσεις αγροτών με τρακτέρ έξω από το κτίριο της Γερμανικής Ομοσπονδιακής Βουλής. Ολοι εναντίον όλων.

Από την ευρύτερη αποσύνθεση δεν θα μπορούσε να λείπει και το πολιτικό σύστημα. Ο κυβερνητικός συνασπισμός Σοσιαλδημοκρατών, Πρασίνων και Φιλελευθέρων κλονίζεται από έντονους τριγμούς και διαφορετικές πολιτικές προσεγγίσεις σε βασικά θέματα, δημοσκοπικά καταρρέει, ενώ η πεποίθηση στη γερμανική κοινή γνώμη είναι ότι δεν θα εξαντλήσει την τετραετία. Αυτά συμβαίνουν στο «κέντρο» του πολιτικού φάσματος. Στην Κεντροδεξιά, το πάλαι ποτέ κραταιό CDU, μετά την αποχώρηση της Aνγκελα Μέρκελ, κινδυνεύει με διάσπαση από την υπερσυντηρητική του πτέρυγα, ενώ στην Αριστερά η χαρισματική Σ. Βάγκενκνεχτ ιδρύει προσωποπαγές κόμμα με έντονο ξενοφοβικό χαρακτήρα και φιλορωσική πολιτική, διασπώντας το ιστορικό αριστερό κόμμα Die Linke.  Τα φαντάσματα του παρελθόντος δεν ξύπνησαν απλά, περιδιαβάζουν και βρίσκουν συνομιλητές στις μπιραρίες του Μονάχου, στα μεγάλα εργοστάσια της κοιλάδας του Ρουρ αλλά ακόμη και στα χίπστερ καφέ του Βερολίνου. Το ακροδεξιό ρεύμα που σάρωσε στο πέρασμά του Ιταλία, Ολλανδία, χτυπάει την πόρτα της Γερμανίας αλλά και της Γαλλίας τους επόμενους μήνες. Η πρώτη αντίδραση στη Γερμανία έδειξε ισχυρά αντανακλαστικά μιας κοινωνίας που, παρά τους στροβιλισμούς της, γνωρίζει τους κινδύνους, έχει συλλογική μνήμη και υψηλά αποθέματα δημοκρατικής πίστης παρά τις εκατέρωθεν κρίσεις και αποτυχίες. Το γερμανικό καρδιογράφημα πέρασε το τεστ, αλλά έδειξε έντονες αρρυθμίες. Οι εφεδρείες ενίοτε εξαντλούνται και απαιτούνται νέες εμπνευσμένες ιδέες. Ο σφυγμός υπάρχει, αλλά η άμυνα δεν αρκεί.

Ο Θανάσης Γλαβίνας είναι εκπρόσωπος Τύπου του ΠΑΣΟΚ – Κινήματος Αλλαγής. Είναι απόφοιτος του Πανεπιστημίου της Βόννης και έχει υπάρξει υπότροφος της Γερμανικής Ομοσπονδιακής Βουλής