Ο κίνδυνος που ξυπνάει μνήμες

Γερμανία, Ιανουάριος 2024: Ο παγωμένος αέρας ρίχνει την αισθητή θερμοκρασία αρκετά κάτω από το μηδέν, και όμως εκατοντάδες χιλιάδες διαδηλώνουν εναντίον του ακροδεξιού κόμματος AfD (Ενναλακτική για τη Γερμανία). Λίγες μέρες πιο πριν, το κέντρο ερευνητικής δημοσιογραφίας Correctiv είχε αποκαλύψει λεπτομέρειες από μια συνάντηση στην οποία συμμετείχαν μέλη του AfD, όπου γινόταν λόγος ακόμα και για εκτοπισμούς. Η είδηση ξύπνησε μνήμες από τη Διάσκεψη της Βάνζεε, όταν η εθνικοσοσιαλιστική Γερμανία σχεδίαζε το μεγαλύτερο έγκλημα στην ιστορία της ανθρωπότητας, και το ποτήρι ξεχείλισε. Αλλά πώς φτάσαμε σε αυτό το σημείο; Γερμανία, Φεβρουάριος 2013: Εν μέσω της χρηματοπιστωτικής κρίσης ιδρύεται το AfD, με βασικό αίτημα την επιστροφή στο γερμανικό μάρκο. Πολιτικά σχόλια μιλούσαν τότε για ένα κόμμα ανιαρών πανεπιστημιακών που σύντομα θα ξεθυμάνει, όμως για πολλούς ήταν ξεκάθαρο ότι η μικρόψυχη στάση στην Ευρωκρίση δεν ήταν παρά ένα μόνο κομμάτι μιας ακροδεξιάς ατζέντας που θα ξεδιπλωνόταν. Και που ξεδιπλώθηκε. Το 2015 με αφορμή το Προσφυγικό, το 2020 με την πανδημία, το 2022 με τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, στον πολιτικό λόγο καθιερώθηκαν ο εθνικισμός, η ξενοφοβία, η συνωμοσιολογία, η άρνηση της ΕΕ· στελέχη του AfD ανακάλυπταν διαρκώς καινούργιους εχθρούς στα εκσυγχρονιστικά κινήματα ισότητας, στα δημόσια ΜΜΕ ή στους «κοκκινοπράσινους». Στο μεταξύ, ο προκλητικός και οξύτατος προγραμματικός και δημόσιος λόγος του κόμματος οδήγησαν στον επίσημο χαρακτηρισμό του ως ακροδεξιού και ηγετικών του στελεχών ως φασιστών, οι Μυστικές Υπηρεσίες παρακολουθούν οργανώσεις του ως εχθρούς της δημοκρατίας. Και όμως, το AfD είναι ίσως αυτήν τη στιγμή το δεύτερο σε δύναμη σε ολόκληρη τη χώρα.

Οι βασικοί άξονες επιτυχίας του είναι δύο συν δύο: Με την επένδυση στα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης, τα οποία έχουν κατακλυστεί από πιασάρικα βιντεάκια γεμάτα σκώμμα και μίσος, το κόμμα έχει ένα σεβαστό μέρος του νεανικού κοινού. Και με την οικειοποίηση του ρόλου του αντισυστημικού θύματος έχει κερδίσει την πρώην Ανατολική Γερμανία, αποκαθηλώνοντας το κόμμα Die Linke (Η Αριστερά), που είχε καλλιεργήσει για χρόνια τον ίδιο ρόλο. Πολλοί σχολιαστές θεωρούν ωστόσο ότι πρόκειται μάλλον για αποτυχία του Κέντρου, παρά για επιτυχία της Ακροδεξιάς: η στοχοποίηση των «κοκκινοπράσινων» από την ηγεσία των χριστιανοδημοκρατών και η λογική της προγραμματικής συναίνεσης με τους ακροδεξιούς, είναι ίσως οι παράγοντες που έφεραν τελικά ψήφους στους ακροδεξιούς. Το ερχόμενο φθινόπωρο θα γίνουν εκλογές σε τρία ανατολικογερμανικά κρατίδια, το AfD είναι πιθανό να κερδίσει ακόμα και την απόλυτη πλειοψηφία. Ολα τα υπόλοιπα κόμματα δηλώνουν ότι δεν θα συνεργαστούν μαζί τους, όμως κανείς δεν έχει απάντηση στο ερώτημα πώς θα αποφευχθεί η συμμετοχή σε κυβέρνηση ακροδεξιού κόμματος με τέτοια ποσοστά, η πρώτη μετά το 1945. Η πρόταση να κηρυχθεί το κόμμα εκτός νόμου ως αντιδημοκρατικό ακούγεται όλο και πιο δυνατά, η απόπειρα όμως θα είναι μάλλον αναποτελεσματική. Μένει η νηφάλια ή οξεία πολιτική αντιπαράθεση στους επόμενους μήνες.

Ο Κώστας Κοσμάς είναι τοπικός βουλευτής με το κόμμα των Πρασίνων