Η διεκδίκηση {LF}της κανονικότητας

Το γεγονός ότι το μόνο θέμα που σήμερα τείνει να διχάσει την ελληνική κοινωνία και τα πολιτικά κόμματα στο εσωτερικό τους είναι το νομοσχέδιο για τον γάμο των ομόφυλων ζευγαριών δείχνει πόσο έχουν αλλάξει τα πράγματα σε σχέση με περίπου 10 χρόνια πριν. Υπό αυτή την έννοια, η συζήτηση που έχει ανοίξει είναι μια αναμφισβήτητη «πρόοδος» σε σχέση με το πολύ πρόσφατο παρελθόν (αναζήτησης εξόδου από τον δυτικό προσανατολισμό και έντονου φλερτ με ολοκληρωτικές καταστάσεις), ανεξάρτητα από τη στάση που κρατάει κανείς επί του θέματος, είτε εμμένοντας στον λόγο των δικαιωμάτων είτε των παραδοσιακών αξιών.

Μπορεί η αντιπαράθεση για το νομοσχέδιο πολλές φορές να προκαλεί ακρότητες (ειδικά στα social media), ταυτόχρονα όμως αναδεικνύει ότι αυτό που είναι το κεντρικό ζητούμενο στις μέρες μας είναι η «κανονικότητα». Τα ομόφυλα ζευγάρια, πέρα από κάθε λογική διάκρισης και εναλλακτικότητας και με βάση την καθολικότητα της νεωτερικής έννοιας της αγάπης, διεκδικούν μια κανονική οικογενειακή ζωή. Οι μέχρι πρότινος φανατικοί εκφραστές της οικογενειακής κανονικότητας με βάση τις βιολογικές και θρησκευτικές ορίζουσές της, εύλογα ανησυχούν και αντιδρούν. Ομως δεν πρέπει να χάσουμε από την οπτική μας γωνία ότι και οι δύο ομάδες παρά τις διαφορές τους, ουσιαστικά κονταροχτυπιούνται για τον θεσμό της οικογένειας και για το κατά πόσο αυτός θα μείνει «πατροπαράδοτος» ή θα εκμοντερνιστεί με βάση τις νέες αξίες και επιθυμίες που προκύπτουν.

Σε αυτή τη συζήτηση η παραδοσιακή πολιτική πυξίδα Αριστεράς – Δεξιάς έχει σχετική μόνο αξία. Βλέπουμε τριγμούς σε όλα τα κόμματα κι αυτό όχι τόσο στη βάση μιας ιδεολογικής κατεύθυνσης όσο τοπικής και αξιακής. Βουλευτές με μεγαλύτερη εγγύτητα σε περιοχές που εμμένουν στον παραδοσιακό ορισμό της οικογένειας διστάζουν ή δυσανασχετούν να υποστηρίξουν το νομοσχέδιο ανεξάρτητα από το εάν ανήκουν σε «προοδευτικό» ή «συντηρητικό» κόμμα. Το γνωρίζουμε καλά ότι το αξιακό σύστημα, είναι εκείνο που συνήθως μετατοπίζεται με μεγαλύτερη δυσκολία. Η δικαιωματοκρατική αντίληψη, όσο και να έχει βάσιμα επιχειρήματα νομικής τάξης, δεν παύει να αποτελεί μια προσέγγιση που ενισχύει τη ρευστότητα των πολιτικών, κοινωνικών ακόμη και βιολογικών συνθηκών της πραγματικότητας. Αυτό δεν μπορεί παρά να γεννά αντίδραση και άρνηση από όσους αναζητούν τη σταθερότητα κανόνων και αξιών του παρελθόντος.

Εκεί που τα πράγματα γίνονται πολύ πιο σύνθετα,  δεν είναι στο ζήτημα του γάμου ή της υιοθεσίας αλλά στο ζήτημα της παρένθετης μητέρας που αναγκαστικά το νομοσχέδιο φέρνει στη συζήτηση, ακόμη και αν δεν υποστηρίζει την επιλογή της. Εδώ η δικαιωματοκρατία φθάνει στα όριά της, όχι γιατί δεν υπάρχει ένα βάσιμο επιχείρημα ισότητας αλλά γιατί πολλά πράγματα που θα έπρεπε να έχουν συζητηθεί για το ζήτημα της παρενθετότητας, ανεξάρτητα από το ζήτημα των ομόφυλων ζευγαριών, δεν έχουν τεθεί επαρκώς και με σαφήνεια. Η επιστημονική και τεχνολογική εξέλιξη έχει φέρει τόσο μεγάλες αλλαγές που δεν έχουμε προλάβει να καταλάβουμε και να ελέγξουμε. Εκεί το προοδευτικό και συντηρητικό είναι ακόμη πιο δύσκολο να οριστεί, γιατί οι εξελίξεις συμβαίνουν πέραν ιδεολογικών ή αξιακών συστημάτων και μόνο με βάση την ανάγκη και δυνατότητα γέννησης ενός παιδιού. Η εύλογη συγκεκριμένη επιθυμία έχουμε δει όμως ότι μπορεί πολύ εύκολα να περιπέσει τόσο σε μια εμπορευματική λογική τεκνοποίησης όσο και στην επαναφορά από την πίσω πόρτα μιας νέας ευγονικής διάθεσης για «παραγγελία» ενός παιδιού με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά. Ζητήματα που μας καλούν να πάρουμε θέση όχι απλά για δικαιώματα αλλά για μια νέα διάσταση της ανθρώπινης «φύσης».

Ο Βασίλης Βαμβακάς είναι αναπληρωτής καθηγητής Κοινωνιολογίας της Επικοινωνίας του ΑΠΘ