Το 2024 και η Ευρώπη της Φτώχειας

Την παραμονή της Πρωτοχρονιάς είχα θολώσει από τις φωταψίες, τα βεγγαλικά και τα πυροτεχνήματα στην οθόνη της τηλεόρασης. Ενα τεράστιο πλήθος σε ολόκληρο τον κόσμο παρακολουθούσε ενθουσιασμένο το θέαμα. Με την είσοδο του καινούργιου χρόνου ξέσπασε σε ζητωκραυγές και χειροκροτήματα.

Τι περίμεναν όλοι αυτοί οι ενθουσιώδεις χειροκροτητές, μαζί και οι δικοί μας, από την έλευση του καινούργιου χρόνου; Ως τις παραμονές των εορτών άκουγα τον κόσμο να παραπονιέται μέχρι απελπισίας, επειδή με την ακρίβεια αδυνατούσε να καλύψει ακόμα και τις βασικές του ανάγκες. Και στη διάρκεια των εορτών οι δρόμοι ήταν γεμάτοι, αλλά τα καταστήματα σχεδόν άδεια.

Τι από όλα αυτά θα αλλάξει το 2024; Κάποιοι θα μου πουν ότι καλά κάνουν οι άνθρωποι και ατενίζουν το μέλλον με αισιοδοξία. Κάθε φορά που ακούω τη λέξη «αισιοδοξία» θυμάμαι έναν πολύ σπουδαίο γερμανό συγγραφέα, τον Χάινερ Μύλλερ, ο οποίος έλεγε «αισιοδοξία δεν είναι παρά έλλειψη πληροφόρησης». Η πληροφόρηση δεν μας λείπει και η αισιοδοξία μας έχει πάει στα αζήτητα. Αυτό που ονομάζουμε αισιοδοξία δεν είναι παρά μια ανάσα διαφυγής.

Πώς να στηρίξουμε την αισιοδοξία μας, όταν από το 2019 φορτωθήκαμε πρώτα την πανδημία του Κορωνοϊού και μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία;

Θυμάμαι ακόμα τον ενθουσιασμό που είχε κυριεύσει τις χώρες και τους λαούς με την παγκοσμιοποίηση, μετά τη διάλυση του σοσιαλιστικού συστήματος στην Ευρώπη. Ενα δείγμα των επιπτώσεων της παγκοσμιοποίησης το βλέπουμε σήμερα στην Ευρωπαϊκή Ενωση.

Ο κινητήριος μοχλός της καθοδικής πορείας της ΕΕ είναι ο πόλεμος στην Ουκρανία. Να ξεκαθαρίσω την άποψή μου, πριν παρεξηγηθώ. Δεν έχω καμιά αμφιβολία ότι ο πόλεμος που διεξάγει η Ρωσία κατά της Ουκρανίας είναι ένας πόλεμος κατακτητικός με στόχο τη διάλυση μιας φιλοευρωπαϊκής χώρας στα σύνορά της. Ούτε αμφισβητώ το δικαίωμα της Ουκρανίας να αμυνθεί ενάντια στον επίδοξο κατακτητή. Δεν διαφωνώ, επίσης, με τη διεύρυνση του ΝΑΤΟ, όταν η Ρωσία αποτελεί απειλή για μια σειρά από χώρες της ΕΕ.

Η αντίρρησή μου βρίσκεται αλλού. Οποια και αν είναι η βοήθεια που προσφέρει μια χώρα σε μια άλλη, ή όποιες και αν είναι οι κυρώσεις που επιβάλλει στον αντίπαλο, αυτές δεν μπορούν να υπερβαίνουν το βάρος που αντέχουν να επωμισθούν οι πολίτες της χώρας, η οποία παρέχει τη βοήθεια. Εκεί δυστυχώς καταλήξαν η βοήθεια και οι συνέπειες των κυρώσεων στον πόλεμο της Ουκρανίας.

Η Ελλάδα δεν είναι η εξαίρεση. Ολες οι χώρες της ΕΕ αντιμετωπίζουν το ίδιο πρόβλημα. Δεν νομίζω να υπάρχει κάποιος, που να μην έχει δει στην τηλεόραση τους γερμανούς αγρότες να φράζουν με τα τρακτέρ τους την Πύλη του Βρανδεμβούργου. Αν αυτό είχε συμβεί πριν από δέκα χρόνια στην Ελλάδα, που τότε δεν ήταν σπάνιο, οι Γερμανοί θα κουνούσαν το κεφάλι και θα έλεγαν ειρωνικά: «Ελληνες, τι περιμένεις;». Τώρα τα λούζονται οι ίδιοι.

Σύσσωμη η αντιπολίτευση στην Ελλάδα κατηγορεί την κυβέρνηση ότι μοιράζει ψίχουλα στους πολίτες. Αναρωτιέμαι, αν άκουσαν τι είπε ο πρωθυπουργός της Γερμανίας Ολαφ Σολτς, στους αγρότες. Το πρώτο βράδυ της συγκέντρωσης τους ζήτησε να δείξουν κατανόηση. Και το βράδυ της μεγαλύτερης συγκέντρωσης τον άκουσα να λέει πως το δημοκρατικό πολιτικό σύστημα βασίζεται σε συμβιβασμούς, Και ζήτησε από τους αγρότες να μάθουν να συμβιβάζονται.

Αυτό το είπε ο πρωθυπουργός της οικονομικά πιο ισχυρής χώρας της Ευρώπης. Φαντάζεται κανείς τι θα γινόταν, αν ο Μητσοτάκης έλεγε τα ίδια στους Ελληνες;

Οι κυβερνήσεις της ΕΕ καμαρώνουν για τη βοήθεια στην Ουκρανία, αποδεχόμενες μοιρολατρικά τη φτωχοποίηση των πολιτών τους. Και μετά, διάφοροι πολιτικοί αναλυτές απορούν για την άνοδο της άκρας δεξιάς στην Ευρώπη.

Σαν να μην έφταναν όλα αυτά, μας βρήκε τώρα και ο πόλεμος στη Γάζα. Θυμάμαι τη γενιά του πατέρα μου, που όταν κάποιος στη οικογένεια, ή ένας φίλος, τραβούσε μια συζήτηση σε μάκρος, του έλεγαν: «Εντάξει, μην το κάνεις ανατολικό ζήτημα». Τώρα βρισκόμαστε αντιμέτωποι με ένα μεσανατολικό ζήτημα, που δεν γνωρίζουμε πόσο θα διαρκέσει και πού θα οδηγήσει, όπως άλλωστε δεν το ξέρουμε και για τον πόλεμο στην Ουκρανία.

Το δίπτυχο έγινε τρίπτυχο. Ο πόλεμος στην Ουκρανία, ο πόλεμος στη Γάζα και η επέλαση των ιών, που δεν ξέρουμε ποιος θα μας επιτεθεί πρώτος.

Δεν μου αρέσουν οι υπεκφυγές, γι’ αυτό θα πω ξεκάθαρα τη γνώμη μου. Από αρχηγούς κρατών έως απλούς πολίτες ακούω διάφορους να λένε ότι η Χαμάς είναι μια απελευθερωτική οργάνωση. Οι απελευθερωτικές οργανώσεις έχουν ως στόχο το κράτος, τα όργανά του και όσους ωφελούνται από αυτό. Δεν σκοτώνουν αθώους, ούτε τους παίρνουν όμηρους, για να εκβιάσουν το αντίπαλο κράτος. Η Χαμάς είναι μια τρομοκρατική οργάνωση, γιατί στις 7 Οκτωβρίου σκότωσε πλήθος αθώων πολιτών και άλλους τους πήρε όμηρους, για να τρομοκρατήσει και να εκβιάσει το κράτος του Ισραήλ.

Το Ισραήλ έχει κάθε δικαίωμα να αμυνθεί. Αλλά, το δικαίωμα αυτό δεν συνεπάγεται και τον θάνατο αθώων κατοίκων της Γάζας, ανάμεσά τους και παιδιά, μέχρι επιθέσεις σε νοσοκομεία της Γάζας. Η νόμιμη άμυνα δεν καλύπτει ούτε δικαιολογεί τις τρομοκρατικές ενέργειες. Εξίσου τρομοκρατικές ενέργειες είναι και τα τυφλά χτυπήματα των Ρώσων σε πόλεις της Ουκρανίας.

Το κερασάκι στην τούρτα είναι οι επιθέσεις των Χούθι, ως δορυφόρων του Ιράν, στην Ερυθρά θάλασσα και στη διώρυγα του Σουέζ. Πολλά φορτηγά πλοία προτιμούν να διανύσουν τώρα μια τεράστια απόσταση, για να αποφύγουν τις επιθέσεις, κάτι που εκτινάσσει το κόστος στα ύψη. Κανείς δεν γνωρίζει αυτή τη στιγμή με ακρίβεια ποιο θα είναι το πρόσθετο βάρος, που θα επωμισθούν οι πολίτες της Ευρώπης από αυτή την εξέλιξη.

Δεν έτρεφα ποτέ ιδιαίτερη συμπάθεια για τον Χένρυ Κίσινγκερ, τον τέως υπουργό Εξωτερικών των ΗΠΑ, κυρίως λόγω της στάσης του απέναντι στη χούντα. Δεν μπορώ, ωστόσο, να μη συμφωνήσω με τη δήλωση, που είχε κάνει λίγο πριν πεθάνει: ότι αυτές οι διενέξεις λύνονται στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων και όχι με όπλα.

Ποια χώρα φαίνεται, όμως, διατεθειμένη να καθίσει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων; Ούτε η Ρωσία, ούτε η Ουκρανία και βεβαίως, ούτε το Ισραήλ.

Τι να περιμένω, συνεπώς, από τον καινούργιο χρόνο, όταν η καλή μέρα φαίνεται από το πρωί:

Η κατάσταση που ζούμε μου θυμίζει ένα δίστιχο από ένα πολύ γνωστό τραγούδι του Μπέρτολτ Μπρεχτ, το «Τραγούδι του Μολδάβα»: «Δώδεκα ώρες κρατά η νύχτα / Μετά πάλι μέρα ξημερώνει». Αν προσάρμοζα αυτό το δίστιχο στη σημερινή πραγματικότητα, θα έγραφα: «Δώδεκα ώρες κρατά η νύχτα / Αγνωστο πότε μέρα ξημερώνει».

Ο Πέτρος Μάρκαρης είναι συγγραφέας. Τα βιβλία του εκδίδονται από τα «Κείμενα». Τελευταίο μυθιστόρημα η «Εξέγερση των Καρυάτιδων»