Ερμηνευτικό μεγαλείο

Υπάρχει κάτι το ιδιαίτερο, και όχι, τόσο σαφώς, ταυτισμένο με τη σκηνοθετική ιδιοσυγκρασία του σκηνοθέτη στην παράσταση της Κεντρικής Σκηνής του Δημοτικού Θεάτρου Πειραιά: στο έργο «Τρεις ψηλές γυναίκες» («Three tall women», 1991) του Εντουαρντ Αλμπι (Edward Albee, 1928-2016), ο Ρόμπερτ Γουίλσον (Robert Wilson, 1941) προσθέτει – κάτι σπάνιο – μια προσωπική εμπλοκή, έστω και ως ίχνος, στο σκηνικό αποτέλεσμα. Είναι αυτή η λεπτή συναισθηματική απόχρωση που πάλλεται στην ατμόσφαιρα, αυτό το ιδιωτικό στοιχείο που έρχεται ως υπενθύμιση. Κι αυτό ενώ δεσπόζουν η φόρμα, η εικόνα, η ακρίβεια, ο φωτισμός, ένα είδος θεατρικής γεωμετρίας, χαρακτηριστικά στοιχεία του αμερικανού σκηνοθέτη.

Πίσω από αυτή την παρέκκλιση ενδεχομένως να βρίσκεται η φιλία του Γουίλσον με τον Αλμπι, μια σχέση που ξεκίνησε ως απλή γνωριμία και διήρκεσε μέσα στον χρόνο, όπως και ο αυτοβιογραφικός χαρακτήρας του έργου. Η δύσκολη σχέση του συγγραφέα με τη θετή του μητέρα και η ομοφυλοφιλία του αποτελούν τον πυρήνα στις «Τρεις ψηλές γυναίκες». Τη θεματολογία εμπλουτίζουν η ηλικία και η φθορά, η αρρώστια, η ανημπόρια και ο φόβος του θανάτου. Ολα αυτά είναι που διαμορφώνουν ένα πλαίσιο «ξεκαθαρίσματος» προσωπικών λογαριασμών, με διαστάσεις που κινούνται ανάμεσα σε έναν κόσμο πραγματικό αλλά και σουρεαλιστικό. Αλλωστε δεν είναι τυχαίο που ο Γουίλσον επέλεξε να το σκηνοθετήσει στην ηλικία που βρίσκεται τώρα…

Τρεις γυναίκες, σε τρεις διαφορετικές ηλικίες: η Α, 92 ετών, η Β, 52 και η Γ, 26. Στην πρώτη πράξη η ηλικιωμένη γυναίκα, που βρίσκεται σε ένα προχωρημένο στάδιο ζωής, συνομιλεί με τη νοσοκόμα και τη δικηγόρο της. Στη δεύτερη πράξη αυτές οι τρεις γυναίκες δεν είναι παρά η θετή μητέρα του Αλμπι σε τρεις χρονικές περιόδους της ζωής της. Ενα ιδιόρρυθμο τρίγωνο παρελθόντος, παρόντος και μέλλοντος. Κάπου ανάμεσά τους η φιγούρα του γιου – που βλέπει, ακούει, ξέρει και θέλει να φύγει…

Δημιουργώντας ένα οπτικό σκηνικό τοπίο βγαλμένο από μια άλλη εποχή, οι τρεις γυναίκες αποτελούν το ζωντανό κομμάτι του. Στυλιζαρισμένες, πλήρως ενταγμένες στο τότε, με φορέματα, περούκες, μακιγιάζ και κινήσεις, ενίοτε μηχανικές, μιλούν, επαναλαμβάνουν λέξεις, τονίζουν συλλαβές. Είναι οι ίδιες που στη συνέχεια θα αποτελέσουν τις τρεις εκδοχές της θετής του μητέρας. Με έντονη σαρκαστική διάθεση και μια ακόμα, υποβόσκουσα, μακάβρια, ο σκηνοθέτης ενορχηστρώνει τη θεατρική του παρτιτούρα. Μια παρτιτούρα όπου οι μουσικές συνθέσεις του Θοδωρή Οικονόμου – σταθερού συνεργάτη του Γουίλσον στη χώρα μας – όχι μόνο συμμετέχουν, αλλά δίνουν, ενίοτε, και το έναυσμα ηχητικών παραλλαγών.

Οι ερμηνείες

Μέσα σε αυτό το σύμπαν ο Γουίλσον είχε την τύχη, τη δυνατότητα, την έμπνευση – δεν ξέρω πώς να το ορίσω – να συνεργαστεί με αυτές τις συγκεκριμένες ηθοποιούς. Κι έτσι να δει το αποτέλεσμα της δικής του ιδέας να υλοποιείται με τον πλέον ολιστικό σκηνικό τρόπο. Η Ρένη Πιττακή, που σηκώνει και το μεγαλύτερο βάρος λόγω εύρους και ταυτότητας ρόλου, η Καρυοφυλλιά Καραμπέτη, σε αυτό το ηλικιακά ενδιάμεσο, και η Λουκία Μιχαλοπούλου, ως μια έκφανση του μέλλοντος, συνθέτουν ένα μεγαλειώδες ερμηνευτικό τρίγωνο. Από τη μια είναι απολύτως συγχρονισμένες και συντονισμένες, και από την άλλη εκφράζουν, η καθεμία ξεχωριστά και εντέλει όλες μαζί, το όλον. Στον ρόλο του γιου, ο Αλέξης Φουσέκης υπηρετεί με πίστη και σεβασμό τον σκηνοθετικό στόχο.

Ο κόπος, η προσπάθεια, η έγνοια, η αφοσίωση και πόσα ακόμα αναδύονται από την ερμηνεία της Ρένης Πιττακή: τα χρόνια πάνω στο σανίδι και η εμπειρία της γίνονται ένα με τον ενθουσιασμό, το πάθος και την αγάπη του ηθοποιού για τη δουλειά του, σαν να είναι στο ξεκίνημά της. Υπόκλιση.

Κυρία ετών 53…

Μου φαίνεται λογικό, όπως συμβαίνει και στους γάμους: Αν κλείσεις την πρώτη πεντηκονταετία, μετά το γιορτάζεις κάθε χρόνο. Ετσι και το θέατρο Στοά, που αφού συμπλήρωσε μισό αιώνα ζωής – ιδρύθηκε το 1971 -, συνεχίζει να τελεί υπό κάποιου είδους εορταστικό καθεστώς! Φέτος, που αισίως μπαίνει στο 53ο έτος λειτουργίας της, επέλεξε να επιστρέψει σε μια παλαιότερη παραγωγή της αλλά προφανώς σε νέα παράσταση.

Ο Θανάσης Παπαγεωργίου, που αποτελεί – μαζί με τη Λήδα Πρωτοψάλτη -, την ψυχή της Στοάς, παραμένει η ηγετική του φυσιογνωμία. Σκηνοθετεί και παίζει ανελλιπώς, όπως θα συμβεί και τώρα με το ξανακοίταγμα του έργου «Το επάγγελμα της μητρός μου», βασισμένο στο ομώνυμο διήγημα του Μποστ. Αλλωστε και ο Μποστ ταυτίστηκε με τη Στοά, βρίσκοντας στο θέατρο του Ζωγράφου τον πιο κατάλληλο χώρο για να εκφραστεί.

«Το επάγγελμα της μητρός μου» που είχε ανέβει ως μονόλογος το 2003 από τον Παπαγεωργίου, διασκευάζεται εκ νέου, σε θεατρικό έργο αυτή τη φορά, από τον ιδρυτή και σκηνοθέτη της Στοάς, ο οποίος και πρωταγωνιστεί. Παίζουν: Ευδοκία Σουβατζή, Εύα Καμινάρη, Ελευθερία Στεργίδου, Χριστίνα Πλατανιώτη, Γιάννης Χαντέλης, Γιάννης Φουντάς (φωτογραφία, από 20/1).

Το πιο ενδιαφέρον και τελικά το πιο εντυπωσιακό με τη Στοά είναι η πίστη στο νεοελληνικό έργο, παραμένοντας ο μόνος θεατρικός χώρος που υποστηρίζει συστηματικά το εγχώριο ρεπερτόριο.

Κακά τα ψέματα: Ενα θεατρικό έργο γράφεται για να ανέβει στη σκηνή και όχι για να μείνει στο συρτάρι. Κι αν δεν υπάρχει ο κατάλληλος χώρος να το υποδεχτεί και να το αναδείξει, ακόμα και ο πιο ένθερμος συγγραφέας κάποια στιγμή παραδίδει τα όπλα και κατεβάζει τα μολύβια.

Αν και κατά καιρούς γίνονται προσπάθειες, με διαγωνισμούς και παραγγελίες, λίγα θέατρα επιμένουν στο καινούργιο ελληνικό έργο – από τις εξαιρέσεις, η (ιδιωτική) προσπάθεια του Πορεία από τον Δημήτρη Τάρλοου και το εργαστήρι θεατρικής γραφής. Κι όμως, η μακροημέρευση της Στοάς θα μπορούσε να λειτουργήσει ως έμπνευση για τους νεότερους…