Ο πολιτιστικός πόλεμος στο Χάρβαρντ

Η Claudine Gay, η πρώτη μαύρη γυναίκα πρόεδρος του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ, ύστερα από εβδομάδες πιέσεων αναγκάστηκε να παραιτηθεί. Αλλά όλοι όσοι εμπλέκονται στη διαμάχη που την ώθησε στην αποχώρηση, φαίνεται ότι δεν έπραξαν καλά.

Φαινομενικά η αιτία  για την απομάκρυνσή της ήταν η πρόχειρη ακαδημαϊκή συγγραφή της. Επειτα από αυτές τις ανακαλύψεις ακολούθησαν ισχυρισμοί  για αντισημιτισμό. Οταν η  Elise Stefanik εκπρόσωπος των Ρεπουμπλικανών στο Κογκρέσο τη ρώτησε αν οι φοιτητές που διαδηλώνουν «καλώντας σε γενοκτονία των Εβραίων παραβιάζουν τον κώδικα δεοντολογίας του Χάρβαρντ», η Gay απάντησε ότι αυτό «εξαρτάται από το πλαίσιο».

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι αν η ερώτηση αναφερόταν στη γενοκτονία των μαύρων, δεν θα απαιτούνταν πλαίσιο. Αλλά η Gay έπεσε στην παγίδα. Η  Stefanik σκόπιμα διατύπωσε με ασάφεια τη διάκριση μεταξύ της έκκλησης για γενοκτονία και της υποστήριξης μιας παλαιστινιακής ιντιφάντα (ένοπλη εξέγερση). Η τελευταία μπορεί να περιλαμβάνει βία, αλλά δεν είναι γενοκτονία.

Οι δεξιοί ακτιβιστές που βοήθησαν να εκδιωχθεί η Gay από τη θέση της με επικεφαλής τον Christopher Rufo του Ινστιτούτου Μανχάταν, βλέπουν την καριέρα της ως σύμβολο άδικης φυλετικής προτίμησης. Η Gay, από την πλευρά της, τους κατηγόρησε για ρατσισμό. Τέλος, οι πλούσιοι εβραίοι δωρητές του Χάρβαρντ, όπως ο διαχειριστής  του καταπιστεύματος Bill Ackman, διεξάγουν μια ανελέητη δημόσια εκστρατεία κατά της Gay. Οι χορηγίες όμως   δεν πρέπει να δίνουν  σε κανέναν δικαίωμα παρέμβασης σε ακαδημαϊκά θέματα. Ο Ackman, επίσης, ισχυρίζεται ρατσισμό, υποστηρίζοντας ότι το Χάρβαρντ ανέχεται το μίσος προς τους Εβραίους.

Δεν υπάρχει καμία απόδειξη ότι η Gay  υποστηρίζει τον αντισημιτισμό. Αλλά οι πιο φανατικοί υπερασπιστές του παλαιστινιακού αγώνα είναι εξίσου δέσμιοι της φυλετικής εμμονής, όπως οι δεξιοί ταραξίες  που αντιτίθενται στις προσπάθειες «διαφορετικότητας, ισότητας και ενσωμάτωσης». Βλέπουν τη βία στη Γάζα και την ισραηλινή καταπίεση των Παλαιστινίων ως παράδειγμα της λευκής υπεροχής. Από αυτή την άποψη, οι Ισραηλινοί είναι λευκοί άνθρωποι που τυραννούν βάναυσα τους έγχρωμους ανθρώπους. Το γεγονός ότι οι περισσότεροι Ισραηλινοί κατάγονται από αραβικές χώρες και δεν διακρίνονται σωματικά από τον αραβικό πληθυσμό μοιάζει άσχετο.

Η άποψη αυτή αποτελεί θεμελιώδη αλλαγή σε σχέση με τον αντισημιτισμό του παρελθόντος. Πριν από τον δέκατο ένατο αιώνα, οι Χριστιανοί καταδίωκαν τους Εβραίους επειδή υποτίθεται ότι ήταν οι δολοφόνοι του Χριστού. Αλλά καθώς ιδρύθηκαν τα σύγχρονα έθνη-κράτη και καθώς οι Εβραίοι έγιναν λιγότερο θρησκευόμενοι και κοινωνικά χειραφετημένοι, επινοήθηκαν νέες ψεύτικες βιολογικές διακρίσεις για να δικαιολογήσουν ένα αρχαίο μίσος. Πέρα από το να βλέπουν τους Εβραίους ως λευκούς συνανθρώπους τους, οι Ευρωπαίοι και Αμερικανοί φανατικοί τους ξεχώρισαν ως μια ξένη φυλή.

Αυτό που μοιράζονταν οι αντισημίτες όλων των πολιτικών πεποιθήσεων ήταν η συνωμοτική υποψία ότι οι Εβραίοι αποτελούσαν μια παγκόσμια σέχτα που ασκούσε εξουσία στο παρασκήνιο. Ενώ οι δεξιοί αντισημίτες έβλεπαν τους Εβραίους ως μπολσεβίκους συνωμότες που ήταν αποφασισμένοι να υπονομεύσουν την καθαρότητα των εθνών, οι κομμουνιστές τους έβλεπαν ως καπιταλιστές πλουτοκράτες που καταπίεζαν την εργατική τάξη. Ο κύριος λόγος για τον οποίο ο σιωνισμός απευθυνόταν σε πολλούς Εβραίους είναι ότι η ύπαρξη του δικού τους κράτους θα τους απελευθέρωνε επιτέλους από το να διώκονται ως μόνιμοι παρείσακτοι ή ως «κοσμοπολίτες χωρίς ρίζες», όπως τους αποκαλούσε ο Στάλιν. Στο Ισραήλ, επιτέλους, θα μπορούσαν να αισθάνονται ριζωμένοι.

Αλλά όπως κάποιοι επικριτές του Ισραήλ προέβλεψαν από πολύ νωρίς, αυτό θα είχε ως αποτέλεσμα το Ισραήλ να υιοθετήσει σταδιακά μερικά από τα ίδια χαρακτηριστικά με τα έθνη που είχαν διώξει τους Εβραίους στο παρελθόν: αντιλήψεις εθνικής αποκλειστικότητας, σοβινισμό και στρατιωτική έπαρση. Αν και η Hannah Arendt ήταν σιωνίστρια τη δεκαετία του 1940, έγινε επικριτική όταν είδε ότι το κράτος για τους Εβραίους γινόταν ένα εβραϊκό κράτος και  όχι ένα καταφύγιο για τους καταδιωκόμενους πρόσφυγες. Μια χώρα που προσδιορίζεται από  εθνοθρησκευτικό εθνικισμό και αίσθηση ηθικού απαραβίαστου  βασισμένη σε μια ιστορία θυματοποίησης.

Αυτή η μεταμόρφωση χρειάστηκε χρόνο. Πολλοί από τους πρώτους εποίκους ήταν αριστεροί ιδεαλιστές. Αλλά η σημερινή ισραηλινή κυβέρνηση περιλαμβάνει υπουργούς που είναι απροκάλυπτα ρατσιστές. Οπως ο Itamar Ben-Gvir, ο υπουργός Εθνικής Ασφάλειας, που έχει καταδικαστεί  πολλές φορές για υποκίνηση. Σήμερα, ο Ντόναλντ Τραμπ και άλλοι που στηρίζουν το δόγμα  «America First» είναι ένθερμοι θαυμαστές του εβραϊκού κράτους, γεγονός που με τη σειρά του εξηγεί γιατί τόσοι πολλοί ακτιβιστές στις πανεπιστημιουπόλεις συγκρίνουν τις Ισραηλινές Αμυντικές Δυνάμεις με την Κου Κλουξ Κλάν.

Οι αντισημίτες συνήθιζαν να συνδέουν τους Εβραίους με τις ΗΠΑ, επειδή οι ευρωπαίοι εθνικιστές θεωρούσαν και τους δύο ως σύμβολα του κοσμοπολιτισμού χωρίς ρίζες. Τώρα, οι διαδηλωτές υπέρ της Παλαιστίνης συνδέουν το Ισραήλ με τις ΗΠΑ, επειδή θεωρούν και τις δύο χώρες σύμβολα της καταπίεσης των έγχρωμων ανθρώπων από τους λευκούς. Ισως αυτό ήταν το πλαίσιο για το οποίο μίλησε η Gay όταν προσπάθησε να απαντήσει στην ερώτηση-παγίδα της Stefanik. Εύχεται κανείς να είχε εκφραστεί η Gay λιγότερο αδέξια. Εύχεται επίσης να μπορούσαν οι ΗΠΑ, συμπεριλαμβανομένων των ανώτατων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων τους, να μετριάσουν την εμμονή τους με τη φυλή. Πολύ δύσκολο εγχείρημα αυτή τη στιγμή.

Ο Ιαν Μπουρούμα είναι συγγραφέας και ιστορικός.