Τα δύο πρόσωπα της Ευρώπης

Δύο ισχυρές πολιτικές προσωπικότητες που σημάδεψαν ανεξίτηλα το ευρωπαϊκό εγχείρημα – ο πρώην πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ζακ Ντελόρ και ο πρώην υπουργός Οικονομικών της Γερμανίας Βόλφγκανγκ Σόιμπλε – πέθαναν με διαφορά λίγων ωρών. Οι πολιτικοί σε όλη την Ευρώπη έσπευσαν να εκφράσουν τα συλλυπητήριά τους και περιγράψουν τις αναμνήσεις τους για δύο πρόσωπα που διαμόρφωσαν την ευρωπαϊκή ιστορία.

«Μια βαριά απώλεια για τη Γερμανία και την Ευρώπη», έγραψε στο Χ η επικεφαλής της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν για τον συμπατριώτη της Σόιμπλε, ο οποίος ξεπέρασε τις τεράστιες προσωπικές αντιξοότητες αφότου μια απόπειρα δολοφονίας τον άφησε παράλυτο, για να γίνει ένας από τους πιο ισχυρούς αλλά και αμφιλεγόμενους ευρωπαίους υπουργούς Οικονομικών στην Ιστορία. Λίγες ώρες αργότερα, η Φον ντερ Λάιεν επέστρεψε στο Διαδίκτυο για να εκφράσει τα συλλυπητήριά της για τον θάνατο του Ντελόρ, σε ηλικία 98 ετών. «Ενας οραματιστής», έγραψε για τον Γάλλο που ήταν επικεφαλής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής μεταξύ 1985 και 1995 και αποτέλεσε την κινητήρια δύναμη για μεγάλες καινοτομίες – από το φοιτητικό πρόγραμμα Erasmus και την ενιαία αγορά έως τη δημιουργία του ευρώ.

Η ταυτόχρονη απώλεια δύο από τις μεγαλύτερες πολιτικές προσωπικότητες της μεταπολεμικής Ευρώπης μέσα σε λίγες ώρες στο κλείσιμο της χρονιάς αποτέλεσε ηχηρή υπενθύμιση της πορείας της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, που πολλοί Ευρωπαίοι κάτω των 30 ετών μετά βίας γνωρίζουν. Οπως γράφει η «Liberation», παρότι ο Ντελόρ και ο Σόιμπλε δεν ήταν αυστηρά σύγχρονοι – ο Ντελόρ γεννήθηκε το 1925, ο Σόιμπλε το 1942 –, ανήκαν σε μια μεταπολεμική γενιά της οποίας η δέσμευση στην ενιαία Ευρώπη τροφοδοτήθηκε από την αίσθηση του «ποτέ ξανά» μετά τη φρίκη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.

Ακολούθησαν διαφορετικούς δρόμους. Ο ένας υπερασπίστηκε τη δημοσιονομική λιτότητα και ήθελε να την εφαρμόσει σε όλη την Ευρώπη. Ο άλλος είχε πιο φιλελεύθερες απόψεις για την ενιαία αγορά. Ο ένας ανέλαβε να παίζει τον ρόλο του αυστηρού ελέγχου. Ο άλλος πάσχισε να προωθήσει μια κοινωνική Ευρώπη. Ομως, κατά κάποιο τρόπο, κατέληξαν να συμβάλουν σε μια ΕΕ που διαμορφώνεται από κριτήρια, πρότυπα και τεχνοκρατία. Ο ευρωπαϊκός Τύπος προσπαθεί να διαπιστώσει εάν Ντελόρ και Σόιμπλε είχαν κοινά. Το «Politico» διαπιστώνει τρία:

1 Και οι δύο αφοσιώθηκαν με πάθος στην ευρωπαϊκή ολοκλήρωση και την οδήγησαν με διαφορετικούς τρόπους: ο Ντελόρ μέσω της Συνθήκης του Μάαστριχτ και της δημιουργίας της ενιαίας αγοράς. Ο Σόιμπλε μέσα από τον κεντρικό του ρόλο στην επανένωση της Γερμανίας.

2 Και οι δύο έχασαν την ευκαιρία τους για την κορυφαία θέση στη χώρα τους: ο Σόιμπλε, ο οποίος εθεωρείτο ευρέως ως διάδοχος του Χέλμουτ Κολ, σκόνταψε σε ένα οικονομικό σκάνδαλο του κόμματος, αν και αργότερα διασώθηκε από την πολιτική ερημιά από την Ανγκελα Μέρκελ. Ο Ντελόρ αποφάσισε να μη θέσει υποψηφιότητα για πρόεδρος της Γαλλίας στις εκλογές του 1995 – μια κίνηση για την οποία αργότερα υπονόησε ότι μετάνιωσε.

3 Και οι δύο υπέστησαν προσωπικές τραγωδίες: για τον Ντελόρ ήταν ο θάνατος του γιου του σε ηλικία 29 ετών από λευχαιμία. Για τον Σόιμπλε ήταν η απόπειρα δολοφονίας από ένοπλο το 1990 που τον άφησε παράλυτο από τη μέση και κάτω.

Υπάρχουν όμως και βασικά πράγματα που τους χώριζαν:

1 Θεωρητική έναντι της πραγματικής εξουσίας στην ΕΕ: ο Ντελόρ, ως πρόεδρος του εκτελεστικού βραχίονα της Ενωσης, είχε εντολή να ηγηθεί του έργου της Κομισιόν και να καθορίσει την κατεύθυνση της πολιτικής της ΕΕ. Ο Σόιμπλε, ως υπουργός Οικονομικών μιας μόνο χώρας – μέλους, δεν είχε αυτή την εξουσία, ωστόσο χρησιμοποίησε τη θέση του ως υπουργός Οικονομικών της Γερμανίας κατά τη διάρκεια της κρίσης στην ευρωζώνη για να ασκήσει μεγάλη επιρροή στην ευρωπαϊκή οικονομική και δημοσιονομική πολιτική.

2 Το ευρώ: ο Ζακ Ντελόρ ήταν ο εγκέφαλος πίσω από το ενιαίο νόμισμα. Ο Βόλφγκανγκ Σόιμπλε σχεδόν προήδρευσε της διάλυσής του, παίζοντας, κάποια στιγμή, με την ιδέα της αποβολής της Ελλάδας από την ευρωζώνη. Επιβάλλοντας μια πολιτική δημοσιονομικής λιτότητας σε χώρες όπως η Πορτογαλία, η Ιρλανδία και ιδιαίτερα η Ελλάδα, κατά τη διάρκεια της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης, διαμόρφωσε μια πολιτική που κατέπνιγε τις επενδύσεις, σε μια εποχή που ήταν ιδιαίτερα αναγκαίες.

3 Τρόπος έκφρασης: ο Ντελόρ ήταν ο ευγενικός, γλυκομίλητος γάλλος σοσιαλιστής, η θέση του οποίου απαιτούσε να επιδιώκει συναίνεση. Ακόμη και σε πολύ έντονες καταστάσεις είχε διαφορετικό προσωπικό ύφος από τον Σόιμπλε, ο οποίος ήταν γνωστός για τον σκληρό τρόπο ομιλίας του – ένας «εριστικός δημοκράτης», όπως τον αποκάλεσε προχθές ο καγκελάριος της Γερμανίας Ολαφ Σολτς.