Σίγησε η φωνή της ποιητικής λιτότητας

«Δεν ξέρω αν λαχταρώ τίποτα πια. Ισως να είναι ακόμη τα ταξίδια. Μου λείπει το ενδιαφέρον. Α, και κάτι άλλο: να παίρνει το μυαλό απροσδόκητες στροφές. Ναι, αυτό έχει χαθεί πλέον. Πιστεύω λόγω του τρόπου ζωής και όσα αυτός περικλείει. Αποκτήθηκαν μεγαλύτερες ευκολίες και χάσαμε πολλά. Κυρίως τον άλλον τρόπο σκέψης».

Η διάθεση της Μαρίας Λαϊνά σε μία από τις τελευταίες συνεντεύξεις της, εδώ στα «ΝΕΑ» και τον Νίκο Κουρμουλή, στις 21 του περασμένου Οκτωβρίου, απέδιδε ως έναν βαθμό και την ποιητική φωνή που παρατηρούσε χαμηλόφωνα και από απόσταση τον κόσμο. Η ποιήτρια, που τιμήθηκε τον Ιούνιο με το Μεγάλο Βραβείο Γραμμάτων, έφυγε χθες από τη ζωή, ύστερα από νοσηλεία λίγων εβδομάδων, αφήνοντας ένα ποιητικό σύμπαν προς εξερεύνηση.

Σε αυτό οι νέοι αναγνώστες μπορούν να ανακαλύψουν το λιτό όσο και πυκνό ύφος της – που θρέφεται στο ημίφως, για τους γνωρίζοντες –, τη θρυμματισμένη μοναχικότητα του ατόμου εντός άστεως. Την αναζήτηση των εγκάρσιων τομών του, πάνω στον έρωτα και τον θάνατο. «Φυσικά η φωνή είναι πολλές φωνές. / Κάποιες κατάφεραν να γίνουν ευδιάκριτες/ λίγες πιο δυνατά/ οι πιο πολλές θα μείνουνε στο χρώμα/ – βαλές ή ντάμα –», όπως έγραφε η ίδια το 1991.

Ποίηση και θέατρο

Γεννημένη το 1947 στην Πάτρα, ήρθε στην Αθήνα σε μικρή ηλικία. Σπούδασε Νομικά, αλλά δεν μπορούσε να φανταστεί τον εαυτό της χωρίς ποίηση και θέατρο. Πρώτος σταθμός στην αισθηματική αγωγή της, ο Μίλτος Σαχτούρης. Κάποια στιγμή θα περάσει στην περίφημη γενιά του ’70 όπως ονομάστηκε, ενώ η ίδια υπήρξε από τις κύριες «υπεύθυνες» για την εξέλιξη της ποιητικής γλώσσας, που έχει επηρεάσει πολλούς νέους ποιητές μέχρι και σήμερα.

Στις ποιητικές συλλογές που εξέδιδε τα τελευταία χρόνια υπηρετούσε το ύφος της λιτότητας, των ελάχιστων και απαραίτητων λέξεων, τη χωρίς άλλα ψιμύθια ποιητική φωνή. Γράφει στο «Μια φθινοπωρινή μέρα» από το «Ο,τι έγινε» (εκδ. Πατάκη, 2020), τη συλλογή που κυκλοφόρησε παράλληλα με τα πεζά της υπό τον τίτλο «Τι όμορφη που είναι η ζωή» (επίσης Πατάκης): «Απλώς μια φθινοπωρινή ημέρα/ δίχως βροχή/ και δίχως άνεμο·/ ο κήπος μου φέτος δεν θα έχει λουλούδια/ ούτε στην άκρη του λιμνούλα με χρυσόψαρα/ άθελά μου θυμάμαι/ ανώφελα χρόνια/ ακόμη μία φορά/ η τύχη μού χαμογελάει·/η μοναξιά που ονειρεύτηκα στα νιάτα μου/ θ’ ανοίξει το μπουκάλι το κρασί/και θα μ’ ανάψει το τσιγάρο».

Για την ιστορία, το τελευταίο βιβλίο της, που κυκλοφόρησε πρόσφατα (Πατάκης), περιλαμβάνει τα δύο θεατρικά έργα «Λοξοί δρόμοι» και «Το δέντρο». Το πρώτο έργο είναι πολυπρόσωπο, µε την έννοια ότι τον πρωταγωνιστικό ρόλο υποδύεται µια γυναίκα, η οποία περιδιαβάζει σπουδαίους γυναικείους ρόλους του διεθνούς θεατρικού ρεπερτορίου (Ευριπίδης, Σαίξπηρ, Ιψεν, Στρίντµπεργκ, Ουίλιαµς) υποβοηθούµενη επί σκηνής από έναν πλαστό «σκηνοθέτη» που την ακοµπανιάρει καθ’ υπόδειξίν της. To δεύτερο εκτυλίσσεται στη διάρκεια µιας µέρας με το όνειρο και την πραγµατικότητα αντιµέτωπα. Δύο µεσήλικοι άντρες στη µέση του πουθενά, ένα δέντρο, ένα ποτιστήρι και µια αδιάκοπη παρέλαση ανθρώπων που δείχνουν σχετικοί ή άσχετοι. Ωσπου πέφτει η νύχτα.

Αποφώνηση από την πρόσφατη συνέντευξή της: «Δεν ξέρω πώς θα ήταν αλλιώς η ζωή μου χωρίς την ποίηση και το θέατρο. Ο Ελύτης έχει γράψει τους εξής στίχους: “Εδώ στου δρόμου τα μισά… δεύτερη ζωή δεν έχει”. Λοιπόν ούτε για μένα είχε».