Η ορχήστρα στο Ιατρείο

Τον συναντώ ακόμα τον Χάρη, πότε – πότε, στην Τσιμισκή, ή στην Ερμού, όπου έχει το δικηγορικό του γραφείο. Εδώ και πολύ καιρό έχει αφήσει γένια που κρύβουν εντελώς το βαθύ σημάδι σε σχήμα «Λ» που έχει στο δεξί μάγουλο – του έμεινε από εκείνη την παλαβή νύχτα της παραμονής των Χριστουγέννων, κάποιες δεκαετίες πριν. Ναι, θα ήταν ένα, ή δυο χρόνια πριν απ’ τη χούντα. Τότε ζούσαμε ακόμα σ’ ένα χωριό της Αλμωπίας, στον νομό Πέλλας. Μικρό χωριό, σχετικά φτωχό, γεωργοκτηνοτροφικό. Και με τον Χάρη ήμασταν, τότε, δεκαπέντε χρονών – κάναμε διαρκώς παρέα ως συνομήλικοι, συμμαθητές και γείτονες. Το βράδυ της παραμονής, όπως συνηθίζονταν, βγήκαμε μαζί να πούμε τα κάλαντα, μπουρμπουλωμένοι με γερά ρούχα και φορώντας πέτσινα καπέλα με γούνινα αφτιά. Εγώ είχα ρίξει από πάνω μου και μια ευζωνική κάπα του πατέρα μου που είχε υπηρετήσει ως τσολιάς στην προεδρική φρουρά και του ‘μεινε αμανάτι. Παρότι ήμουνα ψηλός, μου έφτανε ως τον αστράγαλο και ήταν αδιαπέραστη απ΄ το κρύο. Στο χέρι κρατούσα ένα παλιό μαντολίνο το οποίο προσπαθούσα επί δυο χρόνια να δαμάσω, να το μάθω μόνος μου – είχε ξεμείνει στο σπίτι μετά τον θάνατο ενός θείου μου που ήταν μουσικός στην μπάντα της Αριδαίας. Δεν ήξερα ούτε καν να το κουρντίσω καλά κι έπαιζα φάλτσα μερικά τραγουδάκια – αλλά έμαθα κάπως τα κάλαντα για να βγούμε τα Χριστούγεννα να τα πούμε.

Ο Χάρης κρατούσε ένα σιδερένιο τρίγωνο και μια γκλίτσα από τον φόβο των αγριόσκυλων και των αγριμιών που πλανώνταν τις νύχτες στα γύρω βουνά κι έμπαιναν πεινασμένα στο χωριό – μέχρι και τ’ αρκούδια κατέβαιναν και ξύνονταν στα τσάμια (πεύκα). Κι οι δυο είχαμε δεμένο στη μέση από έναν τρουβά για να βάζουμε εκείνα που θα μαζεύαμε απ’ τους νοικοκύρηδες – ο Χάρης κρατούσε ακόμα ένα σακούλι που έκλεινε από πάνω με σπάγκο, σαν μεγάλο πουγκί, και ήταν δεμένο με ένα μεγαλύτερο σκοινί για να το πετούμε μέσα στα σπίτια όπου θα λέγαμε τα κάλαντα. Λόγω της φτώχειας οι χωριάτες δεν μας έδιναν λεφτά, αλλά μισάνοιγαν την πόρτα, εμείς ρίχναμε μέσα το σακί με το σκοινί κι εκείνοι έβαζαν εντός ό,τι είχανε ευχαρίστηση: λίγη κρεατόπιτα, καρύδια, λουκούμια, ελιές, βρασμένα κάστανα, κανέναν κουραμπιέ, λίγο λαρδί τυλιχτό σε πετσέτα, σταφίδες, ξεραμένα, λιαστά σύκα, οτιδήποτε μπορούσε ο καθένας.

Η νύχτα εκείνη ήταν δύσκολη. Ο ουρανός είχε κλείσει εδώ και δυο μέρες τα μάτια κι έριχνε κοκορόχιονο ακατάπαυτα. Δεν μπορούσε να το στρώσει, αλλά γύρω τα βουνά άσπριζαν στις κορφές, αν και κατάμαυρα στο σκότος κι έχοντας από πίσω μίαν παράξενη, κοκκινωπή αναλαμπή. Μερικά κλαδιά δέντρων λεύκαζαν και οι θάμνοι, ξέχιονοι οι περισσότεροι, γυάλιζαν απ’ την πολλή υγρασία με τα φύλλα τους να φαίνονται ανάγλυφα μέσα στον ζόφο. Οι δρόμοι μαύροι – ανάψαμε τους φακούς. Είχαμε δυο πλακέ φακούς με μπαταρίες Berec και περπατούσαμε προσεκτικά. Εγώ σχεδόν κολλητά στον Χάρη, που κρατούσε και την γκλίτσα, ώστε να στηριχτώ πάνω του, αν γλιστρήσω, να μην πέσω στο παγωμένο χώμα.

Περάσαμε τη ρεματαριά, το υφαντουργείο, το κουρείο του Παυλάκη – παντού σκοτεινιά. Σιωπή. Κινηθήκαμε παράλληλα απ’ το νεκροταφείο για να μπούμε πιο γρήγορα στα κυρίως σπίτια – στο κοιμητήριο τρεμόφεγγαν μερικά φρεσκοαναμμένα καντήλια δίπλα στους τάφους κι έρχονταν ένα απόκοσμο, φόβιο αεράκι. Ακούγονταν τριξίματα κλαδιών. Ο Χάρης σταμάτησε. Μου λέει:

– Πάμε μέσα να ανάψουμε το καντήλι της αδερφής μου.

Εγώ πάγωσα για λίγο. Ανατρίχιασα. Είχε χάσει την αδερφή του στα εννιά της χρόνια από οστρακιά – του απαντάω:

– Τώρα; Μέσα στη νύχτα; Είσαι καλά, ή να φωνάξω τους αποπάνω;

– Ποιους αποπάνω;

– Τον Χριστό και την Παναγία.

– Καλά, μου λέει, απρόθυμα. Εντάξει. Πάμε. Συνεχίζουμε.

– Φοβάμαι, ρε Χάρη. Τα άλαλα και τα μπάλαλα.

– Καλά. Εντάξει.

Σποραδικά ακούγονταν αλυχτίσματα σκυλιών και λύκων, ή μακρινά ντρίγκι – ντρίκγκι από κρεμασμένα κυπριά και κουδούνια ζώων μέσα στους στάβλους. Ερχονταν και χάνονταν. Στο βάθος βλέπαμε, μέσα στο κακορίζικο χωριό, κινούμενες δέσμες φακών από άλλες ζυγιές παιδιών που βγήκαν για κάλαντα, ή αναλαμπές από τα φαναράκια που κρατούσαν – τα έφτιαχναν βάζοντας ένα κερί στηριγμένο σε χαρτόνι μέσα σε έναν μεταλλικό τρίφτη. Ακούγονταν μακρινές μιλιές, φωνές και θολοί στίχοι από κάλαντα που τραγουδούσαν σε διάφορα σπίτια. Πού και πού έφτανε στ’ αφτιά μας ο αντίλαλος από ένα κλαρίνο να παίζει το «Χριστός γεννάται…». Σίγουρα ήταν ο φίλος μας, πιο μεγάλος από εμάς, ο Σίμος ο Καλαϊτζόγλου – είχε μάθει απ’ τον πατέρα του, που έπαιζε στα πανηγύρια, και ήταν κιόλας καλός κλαριντζής.

Σταθήκαμε λίγο κι έβγαλα να καπνίσουμε από ένα τσιγάρο – είχα κλέψει πέντε «Καρέλια» άφιλτρα απ’ το πακέτο του πατέρα μου. Τα ανάψαμε. Οι μύτες μας είχανε κιόλας παγώσει, αλλά μας κρατούσαν ζεστό το κεφάλι τα πέτσινα καπέλα με τα γούνινα αφτιά – κουβεντιάσαμε λίγο, μετά πατήσαμε χάμω τις γόπες και συνεχίσαμε.

Μπήκαμε στο χωριό (τα δικά μας σπίτια ήταν λίγο παραέξω) και ξεκινήσαμε απ’ την οικία του κοινοτάρχη που θα μας έδινε σίγουρα κάτι παραπάνω, σαν πολιτικός που ήταν. Εγώ άρχισα να τσουγκρανάω το μαντολίνο κι ο Χάρης να ψέλνει βαρώντας το τρίγωνο – μισάνοιξε η εξώπορτα και πετάξαμε μέσα το σακούλι με το σκοινί. Σε λίγα λεπτά μόλις τελειώσαμε, φωνάξαμε «Χρόνια πολλά, και του χρόνου» κι ο Χάρης τράβηξε πίσω το σκοινί με το σακί που ήταν βαρύ, γεμάτο με καλούδια: δυο τυρόπιτες, μια κομμάτα κασέρι, τυλιχτές καραμέλες, κάτι περίεργα φοντάν, δυο σοκολάτες «Παυλίδη», μπόλικες σταφίδες ξανθές και πολλά καρύδια. Τα μοιράσαμε, τα ρίξαμε στους τρουβάδες που είχαμε δεμένους στη μέση και συνεχίσαμε παρακάτω – είχαμε πάρει θάρρος.

Στο δεύτερο σπίτι, του Ερμόν, ο οποίος ήτανε ιδιοκτήτης του μοναδικού λεωφορείου – σαράβαλου που έκανε τις διαδρομές απ’ το χωριό στην Αριδαία και στην Πέλλα, κι είχε κι ένα μικρό αμπελάκι, μας έβαλαν στο σακούλι δυο μπισκοτολούκουμα, δυο βρασμένα αβγά, ένα καλό κομμάτι παστέλι από σουσάμι, καρύδι και μέλι και μια χούφτα φιστίκια κελυφωτά. Αυτά ήταν τα πιο πλούσια σπίτια – είπαμε τώρα να πάμε και στο παλιό, ξύλινο τουρκόσπιτο του φίλου μας του Μήτσου του Σκρα, που ήταν και συμμαθητής μας, αλλά είχε κολλήσει γρίπη και μάθαμε πως δεν θα έβγαινε να πει τα κάλαντα. Ηταν μεγάλος τζαναμπέτης και θα ‘σκαγε κλεισμένος μέσα, ενώ όλα τα παιδιά ήταν έξω και λογυρνούσαν κι έψελναν και μάζευαν μεζέδες και γλυκά. Προχωρήσαμε στο σκότος με τους φακούς αναμμένους. Στα πενήντα μέτρα ήταν η εξώπορτα ενός σκεπαστού όπου έδεναν το μουλάρι, μετά, πατώντας σε κάτι φαρδιές πλάκες φτάσαμε έξω απ’ την κανονική πόρτα. Γύρω μαυρίλα, μέσα ησυχία και το φως από κάποιο τζάκι ή από σόμπα που έκαιγε. Ακούσαμε σιγανές μιλιές. Εγώ έβαλα μπρος το μαντολίνο, ο Χάρης το τρίγωνο κι αρχίσαμε τα κάλαντα – η πόρτα μισάνοιξε. Πετάξαμε εντός το σακούλι με το σκοινί. Τελειώνοντας κι αφού φωνάξαμε «Χρόνια πολλά» ο Χάρης τράβηξε πίσω το σακί. Σταμάτησε για δευτερόλεπτα και μου κούνησε το κεφάλι θέλοντας να μου πει πως ήτανε βαρύ, γεμάτο. Το έσυρε μπροστά του χαρούμενος, αλλά με το που το ανοίγει πετάγεται από μέσα στα μούτρα του μια μεγάλη, αγριεμένη γάτα τσιρίζοντας και με τα νύχια της τού κατεβάζει το μισό μάγουλο – μετά φεύγει μέσα στη νύχτα νιαουρίζοντας υστερικά. Το δεξί μάγουλο του Χάρη έχει σχιστεί σε σχήμα λάμδα και έχει κρεμάσει λίγο απέξω, σαν ξεπατωμένη σόλα από παλιοπάπουτσο. Το αίμα πετάγονταν σιντριβάνι – αυτός αρχίζει να κλαίει και να φωνάζει. Τον τραβάω πιο εδώ, τον βλέπω με τον φακό, του κλείνω το μάγουλο με το χέρι και τον ρωτάω αν έπαθε τίποτα το μάτι του – όχι μου λέει. Πάμε σπίτι, όχι απαντάει, άμα το δει το πατέρας μου θα με δείρει, δεν θα με πιστέψει, θα νομίσει πως εγώ έκανα φασαρία με κάποιον – τότε πάμε στον γιατρό, του λέω, γρήγορα. Κράτα με το χέρι σου κολλημένο το μάγουλο, δέσε μετά και τα γούνινα αφτιά του καπέλου κάτω απ΄ τον λαιμό να το κρατήσουνε. Κάτσε να σε βοηθήσω. Να βάλουμε πρώτα λίγο καπνό απ’ τα τσιγάρα πάνω στην πληγή, να σταματήσει η αιμορραγία μέχρι να φτάσουμε στο ιατρείο. Και βγάζω τα δυο τσιγάρα Καρέλια απ’ τα τρία που μου είχαν μείνει, τα σπάζω, παίρνω τον καπνό και τον κολλάω πάνω στο σκίσιμο κρατώντας τον πατητά. Το αίμα σταμάτησε σχεδόν αμέσως. Του δένω από πάνω γερά και τα αφτιά του καπέλου, σφίγγοντας καλά το υποσάγωνο.

Και, κρατώντας τον απ΄ τον ώμο κι ενώ εκείνος κλαίει και καταριέται τον Μήτσο τον Σκρα, βγαίνουμε και παίρνουμε τον δρόμο για το αγροτικό ιατρείο – ζήλεψε, του λέω, το κωλόπαιδο ο Μήτσος, χόλιασε απ’ τη ζηλοφθονία που δεν βγήκε να πει κι ο ίδιος τα κάλαντα και θέλησε να μας κάνει νίλα με τη γάτα. Εχει μοβοριά μέσα του. Είναι παλαβός, πνίγει κότες, βαράει ζώα με το φλόμπερ, κάνει συνέχεια ζημιές και λουμπινιές. Ο Χάρης φτύνοντας αίμα βρίζει και απειλεί και λέει τι θα κάνει στον Μήτσο μόλις εκείνος συνέλθει απ’ τη γρίπη – περπατώντας όσο γίνεται πιο γρήγορα με τους φακούς αναμμένους, φτάνουμε ιδρωμένοι, παρά το κρύο, στο κοινοτικό ιατρείο που δίπλα έχει και μια κάμαρη όπου μένει ο αγροτικός γιατρός.

Βαράω, τραντάζω την εξώπορτα με άγχος. «Πείτε τα» ακούγεται από μέσα. «Δεν ήρθαμε για κάλαντα, αλλά για τον γιατρό» – ανοίγει η πόρτα, βγαίνει το γιατρουδάκι, που είναι ένας ωραίος, τριαντάρης λεβέντης απ’ την Κρήτη. Μελαχρινός, με μαύρα, έξυπνα μάτια – αλλά μου φάνηκε κάπως σουρωμένος. Τα ‘χε πιει, όμως κρατιότανε καλά, νηφάλιος. Κοίταξε τον Χάρη, του έλυσε το καπέλο, τον παρατήρησε, ενώ εγώ του έλεγα τι είχε συμβεί. Πάμε δίπλα, μας λέει. Περνάμε στο ιατρείο, ο γιατρός πλένει καλά τα χέρια του σε μια λεκάνη, νίβεται για να συνέλθει και καθίζει τον Χάρη στην πολυθρόνα όπου κάνει τις εξετάσεις. Κοιτάζει προσεκτικά το μάγουλο. Μετά το καθαρίζει καλά με οξυζενέ από τον καπνό και τα ξεραμένα αίματα και λέει, πρέπει να το ράψουμε. Αλλά προηγουμένως θα σου βάλω μια ένεση νοβοκαΐνης για να μουδιάσει και να μην πονάς. Να μην καταλαβαίνεις. Και πάει, παίρνει μια σύριγγα, τη γεμίζει νοβοκαϊΐνη απ’ το φιαλίδιο, της αλλάζει τη βελόνα βάζοντας μίαν πιο λεπτή, ινσουλίνης, και αρχίζει να κάνει μικρές ενέσεις κατά δόσεις γύρω από την πληγή. Ο Χάρης δαγκώνεται, δακρύζει, αλλά προσπαθεί να φανεί σκληρός, άντρας – ο γιατρός περιμένει λίγο και μετά παίρνει καρουλίσιο ράμμα, το περνάει σε μια βελόνα κι αρχίζει το ράψιμο.

Στα μισά ο Χάρης λιποθυμάει, ο γιατρός τον συνεφέρνει και συνεχίζει. Σε είκοσι λεπτά τον έχει μπαλώσει καλά, του έχει βάλει ιώδιο για να μη μολυνθεί, κι από πάνω μια γάζα με λευκοπλάστ – πάρε και μια φαλακρή ασπιρίνη, του λέει, γιατί δεν έχω καλύτερο παυσίπονο και κάτσε εκεί μισή ώρα να συνέλθεις. Κι εγώ μόνος μου είμαι, συμπληρώνει, παρέα ήθελα. Και πάει μέσα στο σπίτι και γυρίζει με μια μπουκάλα και τρία ποτηράκια λέγοντας, η καλύτερη ρακή, μου την έστειλε η μάνα μου απ’ την Κρήτη. Η αρραβωνιάρα μου με ξέχασε. Είχα και τα γενέθλιά μου χθες (μάλλον ψέματα έλεγε) και δεν τα γιόρτασα με κανέναν. Και βάζει ρακή, δίνει και σε μας από ένα ποτηράκι λέγοντας στον Χάρη, πιες κάνα δυο θα σε βοηθήσουν – εκείνη τη στιγμή βαράει η πόρτα κι ακούεται απέξω κλαρίνο και τρίγωνο να παίζουνε τα κάλαντα. Ωχ! λέω, θα είναι ο Σίμος ο κλαριντζής. Ο γιατρός πάει κι ανοίγει την πόρτα, κάνουνε εκείνοι να ρίξουνε σακούλι, περάστε μέσα τους λέει, ήρθατε πάνω στην ώρα. Μπείτε να το γλεντήσουμε.

Περνούνε ο Σίμος κι ο φίλος του ο Θανάσης ο Σμάγας στο ιατρείο αμήχανοι. Αν και είναι μεγαλύτεροι από εμάς, γύρω στα δεκαεφτά, δείχνουνε σεβασμό στον γιατρό, βλέπουνε και τον Χάρη μπαταρισμένο και δεν ξέρουνε τι να κάνουνε. Εγώ τους εξηγώ τι συνέβη με τη γάτα ενώ αυτοί με το ζόρι κρατούνε τα γέλια τους. Ο γιατρός πάει πάλι μέσα στο σπίτι, φέρνει μια κρητική λύρα, κι άλλα ποτηράκια, τα γεμίζει, και λέει στον κλαριντζή: παίζω κι εγώ λίγο, ερασιτεχνικά. Λέω καμιά μαντινάδα να περνάει η ώρα μου, εδώ, στα ξένα. Προσπαθώ να μάθω και κανένα μακεδονίτικο – άντε γεια μας. Και μετά: πιάσε ένα ντόπιο, λέει στον Σίμο, βάρα κι εσύ το μαντολίνο, με προστάζει, μήπως και φτιάξουμε μια τρελή κομπανία απόψε. Κάντε μου παρέα.

Ο Σίμος τραβάει μια ρακή, του αρέσει, τραβάει δεύτερη και αρχίζει διστακτικά και μετά πανηγυρικά να παίζει το «Μήλο μου κόκκινο ρόιδο βαμμένο» – καθώς ο Θανάσης ο Σμάγας, που είναι και λίγο ζαβός, αρχίζει κι αυτός τις απανωτές ρακές. Εγώ βγάζω απ’ τον τρουβά που έχω στη μέση κι από εκείνον του Χάρη όσα καλούδια μας έδωσαν απ’ τα κάλαντα, τα αραδιάζω για μεζέ στο ντιβάνι που εξετάζει ο γιατρός, κι αρχινάμε να τρωγοπίνουμε. Πιάνω μετά το μαντολίνο και κάνω να συνοδεύσω (φαλτσάροντας και αποσπασματικά) το κλαρίνο που κελαηδάει. Πίνει κι ο Χάρης που τον πιάνει γρήγορα η ρακή, όπως όλους μας γιατί είμαστε μικροί κι άμαθοι στο πιοτό – ο Σίμος περνάει με το κλαρίνο στη «Γερακίνα», μετά στον «Διαμαντένιο σου σταυρό» και σε κάτι θρακιώτικα, καθώς ο Σμάγας, που τον ζάλισε αμέσως το πιοτό, σηκώνεται και αρχίζει να χορεύει ατσούμπαλα, τρελά, φέροντας απρόβλεπτες γύρες. Μερακλώνεται κι ο γιατρός που πίνει απανωτές ρακές και σηκώνεται κι αυτός τρεκλίζοντας – ο Σίμος κορυφώνει με ένα ταξίμι, κατεβάζει το κλαρίνο και λέει: άντε γιατρέ, πάρε κι εσύ τη λύρα σου και πες μας μια μαντινάδα. Εκείνος τραβάει ακόμα μια ξέχειλη ρακή, παίρνει τη λύρα και κάθεται βαριά σε μια καρέκλα για λίγο, βουβός – φαίνεται να έχει τις πληγές του, τις δικές του, κρυφές πληγές, ανοιχτές. Μετά αρχίζει να παίζει αδέξια και να τραγουδάει σκυφτός, βουρκωμένος:

Βρες ένα χρόνο σιγανό, χρόνο σταματημένο

Και μίλησέ μου σαν εχθρό που μ’ έχεις νικημένο

Ο Χάρης, που σούρωσε απ’ το πιοτό, συγκινήθηκε. Και, καθισμένος ακόμα στην πολυθρόνα, ξέχασε και τη γάτα και το μάγουλο, σηκώνει το ποτηράκι του και με σπασμένη φωνή φωνάζει:

– Αντε, καλά Χριστούγεννα!

Ενώ ο Σμάγας συμπληρώνει δυνατά, μισοτραυλίζοντας:

– Κι οι εχθροί μας μπρούμυτα!