Στον δρόμο Βενιζέλου – Ατατούρκ;

Η φράση-κλισέ εκφράζει – νομίζω – εδώ πλήρως την ουσία της χθεσινής ελληνοτουρκικής συνάντησης: Ελλάδα και Τουρκία γύρισαν σελίδα, «άλλαξαν υπόδειγμα» στις σχέσεις τους. Οι συναντήσεις του προέδρου Ερντογάν με την Πρόεδρο Κ. Σακελλαροπούλου και τον Πρωθυπουργό Κυρ. Μητσοτάκη, καθώς και οι πολλαπλές τομεακές συμφωνίες που υπογράφτηκαν στο πλαίσιο το Ανωτάτου Συμβουλίου Συνεργασίας δημιουργούν (ιδιαίτερα αυτή για τη βίζα) μια σαφώς νέα κατάσταση σχέσεων σηματοδοτώντας μια ιστορική καμπή.

Το κείμενο βέβαια που σφραγίζει με ιστορική συμβολική και ουσιαστική σημασία τη συνάντηση είναι η πανηγυρική πολιτική Διακήρυξη των Αθηνών περί Σχέσεων Φιλίας και Καλής Γειτονίας (έργο Γεραπετρίτη;) που υπέγραψαν οι δύο ηγέτες ως το highlight της επίσκεψης. Μεταξύ άλλων, η Διακήρυξη ακυρώνει στην πράξη το casus belli καθώς δεσμεύει Ελλάδα και Τουρκία «να απέχουν από κάθε δήλωση, πρωτοβουλία ή ενέργεια που θέτει σε κίνδυνο τη διατήρηση της ειρήνης και σταθερότητας στην περιοχή τους» και τις υποχρεώνει «να επιλύουν οποιαδήποτε διαφορά μεταξύ τους με φιλικό τρόπο μέσω απευθείας διαβουλεύσεων ή με άλλα μέσα αμοιβαίας επιλογής σύμφωνα με τον Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών», φράση που δεν αποκλείει και την προσφυγή στη διεθνή δικαιοσύνη (ΔΔΧ π.χ.) Είναι μια Διακήρυξη που προσιδιάζει με το Σύμφωνο Φιλίας Βενιζέλου – Ατατούρκ του 1930, του ανάλογου σχεδίου Κ. Καραμανλή 1976 και ιδεών του Κ. Μητσοτάκη 1992/97. Θέτει το γραπτό πολιτικό (μη νομικό) πλαίσιο φιλίας και συνεργασίας ανάμεσα στις δύο χώρες με προδιαγραφές για τα επόμενα βήματα προσέγγισης και επίλυσης προβλημάτων.

Ο πρόεδρος Ερντογάν ήρθε μέρα εμφανώς ως φίλος και όχι ως… πειρατής. Ηταν ένας διαφορετικός Ερντογάν. Με κλάδο ελαίας στο χέρι και αναχρωματισμένες απόψεις. Χωρίς απειλές, ρητορικές εξάρσεις ή προβολή έωλων αξιώσεων. Χωρίς καμιά αναφορά στη Συνθήκη της Λωζάννης και στην ανάγκη… επικαιροποίησής της ούτε στις επίσημες δηλώσεις ούτε στη συνέντευξή του – ποταμό. Βέβαια δεν λύθηκε κανένα από τα θεμελιώδη προβλήματα/ εκκρεμότητες. Ούτε θα μπορούσε να λυθεί άλλωστε. Αλλά για πρώτη φορά το τελευταίο διάστημα ο πρόεδρος Ερντογάν υπογραμμίζει εντός Μεγάρου Μαξίμου ότι όλα τα προβλήματα μπορούν να λυθούν με βάση το διεθνές δίκαιο και την καλή πολιτική βούληση. Η συνάντηση Ερντογάν – Σακελλαροπούλου δεν είχε τίποτα από την αντίστοιχη του 2017. Οι τοποθετήσεις και των δύο Προέδρων ήταν στο ύψος των περιστάσεων για την ανάγκη εξομάλυνσης των σχέσεων των δύο χωρών. Η Κ. Σακελλαροπούλου άψογη με πυκνό, συμφιλιωτικό λόγο ουσίας όπως και ο Ρ.Τ. Ερντογάν με δύο ισχυρά μηνύματα – «νέα εποχή» και να βλέπουμε «το ποτήρι μισογεμάτο» στις σχέσεις μας.

Ενώ οι συνομιλίες με τον Πρωθυπουργό πάνω στην ατζέντα των διμερών και γεωπολιτικών ζητημάτων πήγε εμφανώς πολύ καλά, κάτι που αντανακλάται στη μεγαλύτερη διάρκειά τους από την προβλεπόμενη και στις προσφωνήσεις («αγαπητέ Ταγίπ», κ.ά.). Βεβαίως υπήρξαν αποκλίσεις απόψεων οι οποίες σε δύο θέματα έγιναν γνωστές δημοσίως, μειονότητα (Μουσουλμανική/Τουρκική) και Κυπριακό (λύση σύμφωνα με ψηφίσματα ΟΗΕ/ΔΔΟ ή δύο κρατών όπως υποστηρίζει η Τουρκία) χωρίς ωστόσο να επηρεάσουν το καλό κλίμα ή χορογραφία της συνάντησης.

Μπήκαμε επομένως στον δρόμο Βενιζέλου – Ατατούρκ 1930; Ισως, με ερωτηματικά βεβαίως.

Ο καθηγητής Π.Κ. Ιωακειμίδης είναι πρώην πρεσβευτής – σύμβουλος του ΥΠΕΞ, μέλος της συμβουλευτικής επιτροπής του ΕΛΙΑΜΕΠ και Research associate LSE.