Δεν είναι καν ζήτημα αξιών

Για κάποιους, η νομοθέτηση του γάμου μεταξύ ομόφυλων ζευγαριών είναι μια αφορμή ανάδειξης των ουσιαστικών πολιτικών διαφορών που κρύβονται κάτω από τα παχιά χαλιά της εξουσίας στο εσωτερικό της Νέας Δημοκρατίας. Για κάποιους άλλους, το ζήτημα αυτό είναι μια ευκαιρία προβολής σαφούς πολιτικής πρότασης από τον νέο αρχηγό του ΣΥΡΙΖΑ. Για κάποιους τρίτους, είναι το νέο πεδίο υπεράσπισης των ιερών και των οσίων της ορθόδοξης χριστιανικής ταυτότητας. Και τέλος ίσως για κάποιους ακόμα είναι μια υπερβολή που λοξοδρομεί το ενδιαφέρον της κοινωνίας, είτε εκούσια είτε ακούσια, μακριά από τα σημαντικά δημόσια ζητήματα.

Η αντιπαράθεση επί του ζητήματος έχει πράγματι πολιτικό ενδιαφέρον, όχι απλώς γιατί οι αντίθετες θέσεις επί αυτού τέμνουν κάθετα τα κόμματα, κυρίως το κυβερνών κόμμα, και συνεπώς μαρτυρούν τη χαλαρή προγραμματική συνοχή τους, αλλά και γιατί φέρνει στην επιφάνεια ένα κεντρικό ερώτημα για τον ρόλο που πρέπει να έχει η επίσημη πολιτεία απέναντι στις κοινωνικές εξελίξεις. Είναι θεμιτό οι αποφάσεις της να προηγούνται των αποτυπωμένων θέσεων της πλειοψηφίας, διευκολύνοντας με αυτόν τον τρόπο την άρση των επιφυλάξεων με τις οποίες πάντα πορεύεται έναντι της κοινωνικής εξέλιξης μια κοινωνία; Ή θα πρέπει να υποχωρεί έναντι των φυσικών αντιστάσεων μιας κοινωνίας και να αναμένει το «πλήρωμα του χρόνου», δηλαδή τη στιγμή που μια υπό συζήτηση μεταρρύθμιση έχει ξεπεραστεί από την κοινωνική πραγματικότητα και η όποια νομοθετική διευθέτηση απλώς θα την επικυρώσει;

Πρόκειται για ένα βαθύ πολιτικό ερώτημα που ξεπερνά την ιδιαιτερότητα του θέματος καθαυτού και που πάντως αφήνει σε δεύτερη μοίρα την ίδια την κατανομή των θέσεων της κοινής γνώμης. Αυτή η κατανομή, σύμφωνα με τις πλέον πρόσφατες έρευνες κοινής γνώμης, εμφανίζεται συμμετρική στην ελληνική κοινωνία, με τους μισούς από εμάς να τάσσονται υπέρ του γάμου ομόφυλων ζευγαριών και τους άλλους μισούς να τάσσονται εναντίον, ενώ η αντίστοιχη κατανομή θέσεων για το ερώτημα της τεκνοθεσίας από ομόφυλα ζευγάρια παρουσιάζει έντονη ασυμμετρία, με τα δύο τρίτα των Ελλήνων να τάσσονται εναντίον και μόνο το ένα τρίτο να δηλώνουν θετικοί. Οι αντιστάσεις της κοινωνίας είναι λοιπόν ακόμα σθεναρές, παρότι έχουν σαφώς εξασθενήσει με γοργούς ρυθμούς τα τελευταία δέκα χρόνια. Ομως αυτός δεν είναι ο παράγοντας που θα πρέπει να βαραίνει περισσότερο σε μια πολιτική απόφαση.

Κάθε νομοθέτηση δημιουργεί ένα πλαίσιο αποδοχής συμπεριφορών των πολιτών και, υπό αυτήν την έννοια, το ερώτημα γύρω από κάθε νομοθέτηση είναι αν οι συμπεριφορές που εκείνη θεσμοποιεί είναι ηθικά αποδεκτές. Στο εν λόγω ζήτημα ωστόσο, το ερώτημα ξεπερνά την ανάγκη ανίχνευσης της κυρίαρχης κοινωνικής κουλτούρας, καθώς οποιοσδήποτε περιορισμός αυτή θέτει προσκρούει στο δικαίωμα των ατόμων να ενεργούν όπως τους υπαγορεύουν οι βασικές βιοτικές τους ανάγκες. Είναι δυνατό να μας απαγορεύεται η ικανοποίηση τέτοιων αναγκών επειδή κάποιοι άλλοι θεωρούν εσφαλμένες τις προσωπικές μας αξίες και επιλογές; Τα επιχειρήματα κατά του γάμου ομόφυλων ζευγαριών και του γονεϊκού δικαιώματος κάθε ομόφυλου ζευγαριού αντιβαίνει την ίδια την αξία του ανθρώπου. Κατά συνέπεια, η θεσμοθέτηση της ισότητας μεταξύ κάθε ζευγαριού δεν είναι καν ζήτημα αξιών. Είναι η φυσική απαίτηση από μια γνήσια φιλελεύθερη δημοκρατία.

Ο Γιάννης Κωνσταντινίδης είναι αναπληρωτής καθηγητής του Πανεπιστημίου Μακεδονίας