Υπάρχει {CR}πόλεμος αξιών;

Καθώς μαίνεται ο πόλεμος στη Γάζα, ο αποτροπιασμός για όσα συμβαίνουν είναι η μόνη αντίδραση που ανταποκρίνεται σε αυτό που ο ισραηλινός φιλόσοφος Αβισάι Μαργκάλιτ* έχει περιγράψει ως «shared humanity», μια έννοια που ανέπτυξε για να αναλύσει πώς η ανθρωπότητα δεν θα επέστρεφε στις φρικαλεότητες του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. O σεβασμός αυτής της έννοιας είναι το όριο ανάμεσα στο «κοινόν κτήμα» των πανανθρώπινων αξιών και όσα διέπραξαν οι ναζί με το Ολοκαύτωμα αλλά και ο Στάλιν με τα γκούλαγκ (αλήθεια, η ελληνική Αριστερά σε όλο της το φάσμα και όχι μόνο στη συριζαϊκή παραφθορά της έχει αποκηρύξει εκείνη την περίοδο;).

Η ανθρωπότητα ή για να είμαστε ακριβείς η δυτική της εκδοχή έχτισε μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο ένα σύστημα θεσμών για να αποτρέψει την επανάληψη αυτών των φαινομένων. Το πέτυχε σε μεγάλο βαθμό αποτρέποντας έναν Γ’ Παγκόσμιο Πόλεμο, αλλά σε εξίσου μεγάλο βαθμό απέτυχε να εδραιώσει την οικουμενικότητα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και τον σεβασμό των αξιών που τα προστατεύουν, αν κρίνουμε από τη γεωγραφική έκταση που καλύπτεται από χώρες που δεν τις σέβονται. Ο «άξονας της αντίστασης» που δημιουργήθηκε από το Ιράν εναντίον του Ισραήλ και περιλαμβάνει τη Χαμάς, την Χεζμπολάχ, άλλες τρομοκρατικές οργανώσεις, το καθεστώς του Ασαντ δεν είναι παράδεισος για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Ούτε η Ρωσία του Πούτιν ούτε η Κίνα του Σι.

Ερωτώμενος από ραδιοφωνικό παρουσιαστή αυτή την εβδομάδα εκπρόσωπος Παλαιστινίων στην Ελλάδα απάντησε ότι δεν μετανιώνει για την επίθεση της 7ης Οκτωβρίου. Δεν πρέπει να μας εκπλήσσει. Ούτε για το καθεστώς των Ταλιμπάν υπήρξε ποτέ αποδοκιμασία από τη μουσουλμανική κοινή γνώμη και τις οργανώσεις που την εκφράζουν στην πλειοψηφία τους, ούτε για τις τρομοκρατικές επιθέσεις στις ΗΠΑ, τη Γαλλία ή το Βέλγιο, ούτε για τα καθεστώτα του αραβικού κόσμου που δεν έχουν καμία σχέση με τη δημοκρατία.

Στην ευρωπαϊκή δημόσια σφαίρα όσα συμβαίνουν στη Γάζα προκαλούν δικαιολογημένη αντίδραση. Ωστόσο, το πρόβλημα δεν είναι να συμφωνήσουμε ότι η απάντηση είναι δυσανάλογη του πλήγματος που δέχτηκε το Ισραήλ την 7η Οκτωβρίου. Η δυσκολία με την επιλογή της λογικής του μηδενικού αθροίσματος είναι να προβλεφθεί η επόμενη μέρα. Ποια θα είναι για τους Ισραηλινούς και ποια για τους Παλαιστινίους. Το Ισραήλ έχει ευτυχώς ακόμη θεσμούς που μπορούν να διαφυλάξουν τη δημοκρατία του, να οδηγήσουν σε εναλλαγή στην εξουσία, να αποδώσουν ευθύνες. Οι Παλαιστίνιοι τι έχουν;

Μια αποδυναμωμένη Παλαιστινιακή Αρχή και τη Χαμάς. Διαφθορά, αδύναμοι θεσμοί, εμφύλιες έριδες είναι τα χαρακτηριστικά που διέπουν την εκπροσώπησή τους. Αυτή τη βαθιά αλλαγή στο Παλαιστινιακό, που επήλθε λόγω αδυναμίας εξεύρεσης λύσης, δεν την αντιλαμβανόμαστε. Η επιλογή δεν είναι πλέον ανάμεσα στο «κακό» Ισραήλ και τους «καλούς» Παλαιστινίους. Υπάρχουν κακοί και στις δύο πλευρές. Το Ισραήλ έχει αποδείξει με τη δύναμη των θεσμών του ότι μπορεί να παραμερίσει τους δικούς του κακούς. Οι Παλαιστίνιοι μπορούν; Αυτό είναι το δίλημμα της επόμενης μέρας με πολύ δύσκολη και σύνθετη απάντηση. Αν βρεθεί, θα μιλάμε για μια νέα αρχή στη Μέση Ανατολή.

Η Ινώ Αφεντούλη είναι εκτελεστική διευθύντρια του Ινστιτούτου Διεθνών Σχέσεων Αvishai Margalit, «On Compromise and Rotten Compromises», Princeton University Press, 2010.