ΜΟΕ, ο χαμαιλέοντας {CR}των ελληνοτουρκικών

Με τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή να κρίνεται πιο σύντομα απ’ ό,τι φαινόταν μετά τη διαφαινόμενη ολοκληρωτική ήττα των στυγνών τρομοκρατών, σχετική ηρεμία ίσως κάνει την εμφάνισή της στο όχι πολύ μακρινό βάθος. Κάτι που σημαίνει ηρεμία και ευρύτερα στην Ανατολική Μεσόγειο και, τελικά, ότι ίσως τα ελληνοτουρκικά επιστρέψουν σύντομα στην «εποχή Βίλνιους». Ομως, η κυβέρνηση ορθότατα έκανε τουλάχιστον «μισό βήμα» από αυτό που έντονα έχει ενθαρρυνθεί από εδώ να κάνει, δηλαδή να «παγώσει» την επίσκεψη του «επαγγελματία» απρόβλεπτου Ερντογάν στην Ελλάδα: μετέφερε τουλάχιστον το Συμβούλιο Συνεργασίας με την Τουρκία από τη Θεσσαλονίκη, γενέτειρα του Κεμάλ, στην Αθήνα. Εν τω μεταξύ, μεσολάβησε η επανέναρξη, αυτή την εβδομάδα, έπειτα από τρία χρόνια διακοπής, των συζητήσεων για τα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης με τις διαπραγματεύσεις να εκκινούν σε καλό κλίμα στην Αγκυρα. Η υποδοχή τους από τον τουρκικό Τύπο ήταν θερμή, κάτι που αντανακλά τις απόψεις της τουρκικής κυβέρνησης.

Τα ΜΟΕ έχουν μία ιδιαιτερότητα που μπορεί να τους προσδώσει, ανάλογα με την πολιτική βούληση, τρεις εντελώς διαφορετικές κατευθύνσεις: είτε να τα καταστήσει εύκολο πεδίο, είτε απολύτως αδιέξοδο, είτε, αυτή είναι μία «υβριδική» τρίτη, ένα πεδίο που θα αρχίσει μέσα από αυτά μία συζήτηση κυριαρχίας που κάποιος δεν θέλει να την πει αρχικά με το όνομά της. Τα ΜΟΕ είναι χαμαιλέοντας. Και ο χαμαιλέοντας είναι περίεργη παρέα.

Τα ΜΟΕ είναι εύκολα, εφόσον οι δύο χώρες συνομιλούν με γενικές αρχές και χρονικές ζώνες εφαρμογής αντί με λεπτομέρεια στους χάρτες και ουσία. Αλλωστε, αν σκέπτονται έτσι και απλώς θέλουν να δείξουν από κοινού ότι κάτι έκαναν χωρίς να το έχουν κάνει, υπάρχει και το «υπέρτατο ΜΟΕ»: η πλήρης παύση συγκεκριμένων πτήσεων και πλεύσεων που μπορεί να προκαλέσουν προβλήματα. Βέβαια, όλα αυτά είναι εκ του περισσού από πλευράς ουσίας, είναι μόνον για να φαίνονται: μία πολιτική εντολή κάθε υπουργού στους αρχηγούς των επιτελείων θα ήταν αρκετή.

Τα ΜΟΕ, αντιθέτως, καθίστανται πλήρως αδιέξοδα και εντελώς άκαρπο και συγκρουσιακό να συζητηθούν σε βάθος με τις πραγματικές παραμέτρους που ορίζουν την κυριαρχία: έξι και δώδεκα μίλια, γκρίζες ζώνες, αποστρατιωτικοποιήσεις ή μη, κείμενο Συμφωνίας Μαδρίτης κοκ: εκεί, οι δύο χώρες θα προσέκρουαν σε κάθε βήμα στα ατέλειωτα ζητήματα κυριαρχίας που θέτει η Τουρκία εις βάρος της Ελλάδας. Και που, μην το ξεχνάμε, ουδέποτε τα πήρε πίσω. Οπότε, κατ’ ουσίαν, είναι ζήτημα εάν θα προλάβαιναν οι αντιπροσωπείες να πιουν έναν καφέ προτού να σηκωθούν απ΄ το τραπέζι των διαπραγματεύσεων κλείνοντας τις συζητήσεις ως μη δυνάμενες να προχωρήσουν.

Θα προλάβαιναν αντιθέτως να πιουν αρκετούς καφέδες και να φάνε και να πάρουν και επιδόρπιο αν είχαν άνωθεν εντολή εφαρμογής ενός «υβριδικού» μοντέλου, στο οποίο λ.χ. τα περισσότερα ΜΟΕ θα μπορούσαν να είναι ανούσια, όπως στην πρώτη κατηγορία, αλλά πίσω από κάποια, πιο συγκριμένα, να «κρύβονταν» ανοικτές δυνατότητες κυριαρχικών συζητήσεων υπό τη μορφή δημιουργίας fait accompli μέσα από πρόνοιες των ΜΟΕ. Αυτή, είναι μία επικίνδυνη διαδικασία.

Τι ακριβώς είναι λοιπόν τα ΜΟΕ της Αγκυρας; Το ερώτημα δεν μπορεί να απαντάται με υποθέσεις, αλλά δεν μπορεί, ακόμα περισσότερο, να μένει αναπάντητο. Κατά συνέπεια η κυβέρνηση, αντί γενικών αόριστων περιγραφών, θα όφειλε να δώσει στη δημοσιότητα το αναλυτικό και πλήρες περιεχόμενό τους. Μόνο τότε θα μπορεί να κριθεί πραγματικά περί τίνος πρόκειται, κάτι που θα έπρεπε να είναι γνωστό σε τέτοιους καιρούς.

Ιστορικά, τα ΜΟΕ είναι το πρώτο βήμα κάθε απόπειρας προσέγγισης επειδή είναι απλό να την κάνει κανείς να δείχνει ότι μπορεί να πετύχει. Μέχρι σήμερα δοκιμάστηκαν αμέτρητες φορές. Το γεγονός ότι δοκιμάζονται εκ νέου, απαντά από μόνο του στο ερώτημα εάν η μέθοδος πέτυχε, ή όχι. Ομως τα ΜΟΕ δεν είναι όλα ίδια. Και ένας χαμαιλέοντας αυτό κάνει: αλλάζει χρώματα να μην τον βλέπεις.