Υποκλοπές δημοκρατίας

Δεν είναι η πρώτη φορά που τίθεται το ερώτημα: γιατί κάποιοι επιμένουμε να χτυπάμε τις καμπάνες για ζητήματα κράτους δικαίου που δεν φαίνονται να ενδιαφέρουν το κοινωνικό σώμα και δεν αλλάζουν τους πολιτικούς συσχετισμούς; Μήπως αυτή η ευαισθησία είναι υπερβολική, οφείλεται σε επαγγελματική διαστροφή ή, ακόμα χειρότερα, υποκρύπτει σκοπιμότητες; Για μια ακόμη φορά δίνω την ίδια απάντηση: σε ζητήματα δημοκρατίας και κράτους δικαίου δεν χωρούν εκπτώσεις, δεν έχει επιρροή η διάχυτη κοινωνική εντύπωση, η θέση στον πίνακα προτεραιοτήτων που βγαίνει μέσα από δημοσκοπήσεις. Δεν χωρεί επίσης «επιείκεια» έναντι της εξουσίας, ακόμα και σε δύσκολους καιρούς, ακόμα και αν η κυβέρνηση τα πάει καλά σε άλλα μέτωπα, ακόμα και αν το «σκάλισμα» εκθέτει τη χώρα μας διεθνώς, ακόμα και αν υπάρχουν μεγαλύτερα προβλήματα. Η αναζήτηση της αλήθειας και των ευθυνών, η στηλίτευση όσων σφάλλουν ή παρανομούν αποτελεί δημοκρατική υποχρέωση.

Με αυτά τα δεδομένα, είμαστε αναγκασμένοι να επανέλθουμε στο σκάνδαλο των υποκλοπών. Οι εξελίξεις των τελευταίων ημερών έφεραν στην επιφάνεια τριών ειδών προβληματικές συμπεριφορές. Πρώτον εκ μέρους της κυβέρνησης: η δημόσια καταγγελία, και μάλιστα ενώπιον του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του προέδρου της κατεξοχήν αρμόδιας για τις υποκλοπές ανεξάρτητης Αρχής, της ΑΔΑΕ, περί άσκησης αφόρητων πιέσεων, στον ίδιο και σε άλλα μέλη της, συνιστά παραβίαση της ανεξαρτησίας και των κανόνων λειτουργίας ενός κρίσιμου οργάνου, που έρχεται να συμπληρώσει προηγούμενες ενέργειες και δηλώσεις: αμφισβήτηση της ακεραιότητας της Αρχής και του ίδιου του προέδρου της, καθυστερήσεις και παρακωλύσεις, προβληματική από άποψη νομιμότητας αλλαγή της σύνθεσης της Αρχής μεσούσης της έρευνας. Δεύτερον εκ μέρους της Δικαιοσύνης: η αναβίωση της δίωξης που ασκήθηκε στο τέλος της θητείας του προηγούμενου Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου σε δυο μέλη της Αρχής για αποκάλυψη «απόρρητων», πλην ήδη δημοσιοποιημένων, πληροφοριών, όταν μάλιστα ο ίδιος Εισαγγελέας είχε, λίγο καιρό πριν, γνωμοδοτήσει περί αναρμοδιότητας της ΑΔΑΕ να ασκήσει πλήρως το ελεγκτικό της έργο, είναι δυσανάλογα αυστηρή και δίνει την εντύπωση εκφοβισμού ή τιμωρίας δημόσιων λειτουργών που έκαναν τη δουλειά τους. Τρίτον εκ μέρους της χώρας μας συνολικά, αφού δεν ανταποκρίνεται σε αιτήματα για διαλεύκανση και εγκαλείται εμμέσως πλην σαφώς από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, που κάθε άλλο παρά διακοσμητικό ή αναρμόδιο όργανο είναι. Οι κυβερνητικές «απαντήσεις» περί υπόθεσης που έχει λήξει δεν ευσταθούν, από τη στιγμή που δεν έχει ξεκαθαρίσει η – κατά κυριολεξία – διασύνδεση μεταξύ ΕΥΠ και Predator, αγνοείται η τύχη της παρακολούθησης πολλών από τα 91 πρόσωπα που ανέδειξε η έρευνα μιας άλλης ανεξάρτητης Αρχής, της αρμόδιας για την προστασία των προσωπικών δεδομένων (ΑΠΔΠΧ), και όχι απλώς δεν έχει ολοκληρωθεί αλλά κωλυσιεργεί η δικαστική έρευνα – και πάντως δεν μπορεί να προεξοφληθεί το αποτέλεσμά της.

Το ότι όλα αυτά είναι ανησυχητικά από άποψη ορθής λειτουργίας του κράτους δικαίου δεν συνεπάγεται αυτομάτως ότι η δημοκρατία δεν λειτουργεί στην Ελλάδα ή ότι «γίναμε Ουγγαρία», όπως ακούγεται καμιά φορά από την αντιπολίτευση. Σημαίνει απλώς – αλλά δεν είναι διόλου ασήμαντο – ότι κάτι δεν πάει καλά και ότι η έρευνα και η απόδοση ευθυνών πρέπει να φτάσει ως το τέλος. Σε θέματα κράτους δικαίου, πολίτες και θεσμολόγοι, δεν καλούμαστε να διαλέξουμε πλευρά – ή με την κυβέρνηση ή με την αντιπολίτευση: να θυμίσουμε το ενιαίο, το πολύτιμο αλλά και το εύθραυστο της δημοκρατίας οφείλουμε.

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος