Τα όνειρά του για την αρχαία Μεσσήνη δεν είχαν όρια

Υπάρχουν κάποιες σπάνιες φορές που η ζωή ξαφνικά σου χαρίζει κάτι πολύτιμο, χωρίς να το περιμένεις, χωρίς να το δικαιούσαι, χωρίς καν να έχεις προσπαθήσει να το αποκτήσεις.

Κάπως έτσι, πριν από τριάντα χρόνια περίπου, βρέθηκα καθισμένη γύρω από το τραπέζι του Διοικητικού Συμβουλίου του Κέντρου Μελέτης Νεώτερης Κεραμεικής, δίπλα στον Πέτρο Θέμελη.

Τον Πέτρο Θέμελη της ευρείας γνώσης, από την αρχαία ελληνική ως τη βυζαντινή αρχαιολογία, ως και την Παλαιοανθρωπολογία, τον ανακάλυπτα από μακριά. Η φήμη του για τους ορίζοντες που προσπάθησε να ανοίξει στην Αρχαιολογική Υπηρεσία έφτανε στ’ αφτιά μου από πολλούς συναδέλφους αρχαιολόγους αλλά και ερευνητές. Η φήμη του ως πανεπιστημιακού δάσκαλου της αρχαιολογίας, αλλά και της ανασκαφικής με είχε ενθουσιάσει, γιατί αυτός, ως πρωτοπόρος στην Ελλάδα, συνειδητοποίησε την ανάγκη της πανεπιστημιακής διδασκαλίας των μεθόδων εργασίας στην ανασκαφή, μάθημα θεμελιώδες στις αρχαιολογικές σχολές της Ευρώπης ήδη από τη δεκαετία του 1970. Τον Θέμελη της Ελεύθερνας και της Μεσσήνης μαζί με τις επιφυλλίδες του στις εφημερίδες τον προσέγγιζα με δέος και θαυμασμό. Το πρόσωπό του μου ήταν γνωστό μόνο από τις φωτογραφίες του στις εφημερίδες.

Και ξαφνικά βρέθηκα να συνομιλώ για την πολιτιστική διαχείριση του Κέντρου με έναν γελαστό, σοφό, αλλά και ανεπιτήδευτο άνθρωπο, χωρίς να μπορώ να ερμηνεύσω γιατί αυτός αφιέρωνε τον χρόνο του για κάτι που μου έμοιαζε ως πάρεργο γι’ αυτόν.

Μικρές αποχρώσεις των λόγων του κατά τις συνεδρίες πρόδιδαν το ενδιαφέρον του για την επιστημονική προσέγγιση και ανάδειξη της τεχνολογίας της παραδοσιακής κεραμεικής, γιατί η σχέση της με την αντίστοιχη αρχαία τεχνολογία ήταν σαφής. Αλλο τόσο σαφές ήταν και το μεγάλο ενδιαφέρον του για να βρεθεί ο τρόπος ώστε ευχάριστα και εύληπτα να μεταδίδεται στο ευρύ κοινό η διαχρονική χρήση της ίδιας τεχνολογίας για την κεραμεική από τα προϊστορικά χρόνια ώσπου να σβήσει σιγά σιγά με την εξαφάνιση των τελευταίων παραδοσιακών απομονωμένων κοινωνιών που πρόλαβε ζωντανές και κατέγραψε η ιδρύτρια του Κέντρου Μπέττυ Ψαροπούλου.

Μέσα από αυτή τη δοκιμασμένη σε πολλά επίπεδα συνεργασία άρχισα να κατανοώ τον Πέτρο Θέμελη με το συχνό χαμόγελο που άλλες φορές ήταν αυθόρμητο και πλούσιο και άλλες φορές φορτωμένο με ερωτήματα και αμφιβολίες, που δεν ήθελε να εκφράσει και σου προσέφερε προς «προβληματισμόν».

Ο επιστημονικός στόχος του σαφής: η εμβάθυνση, η απόδειξη, η τεκμηρίωση με σεβασμό στην επιστημονική κοινότητα στην οποία αδιάλειπτα κατέθετε τον απολογισμό του. Ο ρόλος του εξαιρετικού δασκάλου για τη μετάδοση της γνώσης του και η παραχώρηση των εργαλείων της μετάδοσής της στους συνεργάτες του αφειδώλευτη, χωρίς συμπλεγματικές αναστολές.

Η γνώση του όμως απογειωνόταν και γινόταν μεράκι όταν μιλούσε στους μαθητές, στους φοιτητές, στον κόσμο που ερχόταν να ανακαλύψει το θαύμα που συντέλεσε ο ίδιος στη Μεσσήνη. Είναι δύσκολο να συλλάβει ο αναγνώστης την πολυδιάστατη μορφή του επιστήμονα αρχαιολόγου και ταυτόχρονα εμπνευσμένου διαχειριστή της πολιτιστικής ταυτότητας της Μεσσήνης Πέτρου Θέμελη, αν δεν έχει ακούσει τη φωνή του να πάλλεται μέσα στον μικρό στην αρχή ανεσκαμμένο χώρο της και με τα χρόνια με την ίδια ζέση, αν δεν τον έχει δει να τρέχει με νεανική σβελτάδα μέσα στον απέραντο χώρο της ζωντανής αρχαίας Μεσσήνης. Αυτής που άφησε πίσω του ξαφνικά, που σ’ αυτήν ξαναγύρισε για να γίνει το σώμα του ένα με το χώμα της πόλης που της έδωσε πάλι ζωή, αυτός.

Η Μεσσήνη που μας άφησε, δεν ανέτειλε μόνον από την καθαρότητα του πνεύματος, αλλά και την καθαρότητα του χαρακτήρα του. Οταν ο Θέμελης συνάντησε εμπόδια, κατασκευασμένα ή όχι, δεν προσπάθησε ποτέ να πείσει αυτούς που τα έθεσαν να τα άρουν. Τα άφηνε πίσω και προχωρούσε, αναζητώντας νέους δρόμους για να κάνει το όραμά του πραγματικότητα. Η δημιουργία της Εταιρείας Μεσσηνιακών Αρχαιολογικών Σπουδών τού έδωσε τη δυνατότητα της προσφοράς των χορηγών του, της επίσπευσης των εργασιών του και της διευκόλυνσης πολλών συναδέλφων του για να πραγματοποιήσουν το έργο τους, κόντρα στις αγκυλώσεις του κρατικού μηχανισμού.

Τα όνειρά του για την επόμενη μέρα της Μεσσήνης δεν είχαν όρια, ζούσε με την ίδια ευτυχία ζωγραφισμένη στο πρόσωπό του και όταν στο θέατρο της Μεσσήνης η κρατική ορχήστρα έπαιζε κλασική μουσική και όταν τα παιδιά του γειτονικού χωριού ανέβαζαν θεατρικές παραστάσεις στο ίδιο θέατρο ή όταν τα αυτά ξεναγούσαν τους συμμαθητές τους στον αρχαιολογικό χώρο!

Η ίδια ευτυχία ακτινοβολούσε στο πρόσωπό του όταν μιλούσε για τη θάλασσα, για τα βουνά ή για όλα όσα, λίγα, τον έκαναν ελεύθερο και αυτάρκη. Ετσι έζησε τη ζωή του. Εφυγε όρθιος, χωρίς να αφήσει τα γηρατειά να του στερήσουν τίποτα.

Ολοι όσοι είχαμε την τιμή και την τύχη να τον γνωρίσουμε καλά, να συνεργαστούμε μαζί του, να πάρουμε από τη γνώση του, όσοι προλάβαμε ή ακόμα κι αν δεν προλάβαμε να του πούμε ευχαριστώ, σιγά σιγά θα αρχίσουμε να συνειδητοποιούμε ότι οφείλουμε να συνεχίσουμε, χωρίς τη συμβολή του, χωρίς το πλατύ χαμόγελό του ή το υπομειδίαμά του το γεμάτο υπονοούμενα, χωρίς τη λυσιτέλειά του να προχωρήσουμε και εμείς όσο μας παίρνει, ως το δικό μας τέλος.

Η απουσία του όμως θα παραμένει δυσαναπλήρωτη για τον τόπο μας.

Η Ασπασία Λούβη-Κίζη είναι αρχαιολόγος – βυζαντινολόγος.