Ο πολιτισμός σήμερα

Προσφέρουν πολύ κακή υπηρεσία όσοι πιστεύουν ή καταγγέλλουν ότι η τηλεόραση δεν μπορεί να έχει σχέση με τον πολιτισμό. Και όταν λέμε πολιτισμό δεν εννοούμε τον μικρό ή μεγάλο αριθμό εκπομπών που να είναι αφιερωμένες στη λογοτεχνία, το θέατρο, τη ζωγραφική, τη μουσική ή τον χορό. Μιλάμε για έναν πολιτισμό όπως τον είχε περιγράψει ο αλησμόνητος ποιητής Τάκης Σινόπουλος (πόσοι θυμούνται άραγε ότι υπάρχει μελέτη με τίτλο του επίσης αλησμόνητου Γ.Π. Σαββίδη «Από τον Πάουντ στον Σινόπουλο») σαν «ένα ζωογόνο αεράκι όπως το απολαμβάνεις χάρη σε ένα κείμενο, σε μια ζωγραφιά, σε μια μουσική, κυρίως χάρη σε μια ανθρώπινη συμπεριφορά». Μια εύστοχη παρατήρηση καθώς με τις τελευταίες λέξεις παύει να θεωρεί ως προϋπόθεση του πολιτισμού τις βιβλιοθήκες, τα θέατρα, τις αίθουσες συναυλιών ή διαλέξεων. Αντίθετα, μπορεί να υπάρξει πολιτισμός με απροσδόκητα αποκαλυπτικές διαστάσεις ως προς τη σημασία του, χάρη σε μια κίνηση ιδιωτικής σημασίας τόσο πολυτιμότερης που δεν απέβλεπε να διαμορφώσει ένα συνολικό φρόνημα.

Θα ήταν αναμφισβήτητα πολλοί που το βράδυ του περασμένου Σαββάτου παρακολουθώντας μια πολύ ωραία τηλεοπτική εκπομπή με τον τίτλο «Νύχτα στάσου», αφιερωμένη στο λαϊκό τραγούδι, με τους παρουσιαστές της Χρήστο Νικολόπουλο και Μελίνα Ασλανίδου, αλλά κυρίως χάρη στην παρουσία του ποιητή Τίτου Πατρίκιου, θα αισθάνθηκαν πόσο παρηγορητικές μπορεί να γίνουν η γαλήνη και η σοφία όταν έχουν σφυρηλατηθεί μέσα σε μια διάρκεια ενενήντα πέντε χρόνων, χωρίς ο άνθρωπος που τις εκφράζει, και στη συγκεκριμένη περίπτωση ο ποιητής Τίτος Πατρίκιος, να τις διεκδικεί ως αποκλειστικά προσωπική του περιουσία. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η μουσική και το τραγούδι, όπως και η λογοτεχνία και το θέατρο άλλωστε, δίνουν μια συνέχεια και μια ενότητα στον χρόνο ώστε να τον γεύονται σχεδόν σαν να τον έχουν ζήσει ακόμη και άνθρωποι που μόνον ως μνήμη έχουν γνωρίσει το κάθε τι. Οπως δεν υπάρχει αμφιβολία ότι οι μαρτυρίες γενικότερα τόσο πιο ζωντανές παραμένουν όσο συνεχίζουν να υπάρχουν οι άνθρωποι που έζησαν τα κατατεθειμένα σε αυτές γεγονότα. Μοιάζει τότε η ίδια η ιστορία να κινδυνεύει πολύ λιγότερο σε σχέση με τις εποχές που δεν μπορεί παρά να τις γνωρίσει κανείς χάρη σε όσα έχουν γραφεί ή ειπωθεί γι’ αυτές. Οταν άκουγες τον Τίτο Πατρίκιο να μιλάει για τον πατέρα του, τον ηθοποιό Σπύρο Πατρίκιο (μητέρα του ποιητή υπήρξε η επίσης ηθοποιός, έξοχη καρατερίστα Λέλα Πατρικίου) να οργανώνει ως πρόεδρος του Σωματείου Ελλήνων Ηθοποιών τα συσσίτια για τους ηθοποιούς μέσα στην Κατοχή, αισθανόσουν πως επρόκειτο για μια εμπειρία που θα ήθελες να την έχεις μοιραστεί με όσους την έζησαν.

Ο χαμηλόφωνος ωστόσο τόνος του Πατρίκιου για περιστατικά που θα δικαιολογούσαν ακόμα και τη στεντόρεια φωνή, εξέφραζε έναν πολύ υψηλό δείκτη πολιτισμού. Δεν μονοπωλούσε και δεν απέκλειε το ενδιαφέρον για οτιδήποτε άλλο συμβαίνει στον κόσμο σήμερα. Αντίθετα, όταν ολοκλήρωσε λέγοντας πως «ο πολιτισμός είναι ένα δάσος» αναγνωρίζοντας στην ουσία την ύπαρξη του κάθε δημιουργού ακόμη και ως ένα ταπεινό χορταράκι μέσα στο δάσος αυτό, τα πράγματα έδειξαν να δρομολογούνται προς τη σωστή τους κατεύθυνση: Οσο επώνυμοι κι αν παραμένουν οι ίδιοι οι δημιουργοί, η ίδια η δημιουργία συνιστά τελικά μια υπόθεση που μόνον αν την πλησιάσεις χωρίς την προκατάληψη των «ονομάτων» μπορείς να την οικειωθείς ασφαλέστερα.