«Κοσμήματα, όπως φορέσιμα γλυπτά»

Ο Πέτρος Μώρης γεννήθηκε στη Λαμία, στην Αθήνα σπούδασε στη Σχολή Καλών Τεχνών και στο Λονδίνο συνέχισε τα μεταπτυχιακά του στο πρόγραμμα επιμέλειας τέχνης του Goldsmiths University. Ο καλλιτέχνης ξεχώρισε στις υποψηφιότητες για τα βραβεία ΔΕΣΤΕ 2015, ενώ είχε ήδη βραβευτεί με το 1o Επαθλο Γιάννη Σπυρόπουλου το 2012. Η συμμετοχή του σε διεθνείς ομαδικές εκθέσεις σε χώρους τέχνης, μουσεία και ιδρύματα, όπως τα New Museum της Νέας Υόρκης, Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης, Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, Αρχαιολογικό Μουσείο Δελφών, Σπίτι της Κύπρου, Kunstraum Niederoesterreich, Ontario College of Art & Design, Centre Cívic Can Felipa (Βαρκελώνη), Mestrovic Pavilion (Ζάγκρεμπ) και Aarhus Art Building (Δανία), καθώς και οι ατομικές του εκθέσεις στα Room Ε-1027 (Βερολίνο), Point Center for Contemporary Arts (Λευκωσία), Duve Berlin (Βερολίνο), Union Pacific (Λονδίνο), Project Native Informant (Λονδίνο) και SPACE (Λονδίνο) έχουν αναδείξει την ιδιαίτερη γλυπτική του γλώσσα. Οπως και την επίδραση που έχει στο έργο του η αρχαιογνωσία και οι υποδομές της ψηφιακής σφαίρας. Οσο για τα κοσμήματα που κατασκευάζει, τα ίχνη από μία αρχαιολογία του μέλλοντος που ακουμπάνε το σώμα ήταν η αφορμή να μιλήσουμε για αυτή την αισθητική πρόταση.

Πότε άρχισες να κάνεις κοσμήματα;

Το άρχισα τυχαία και έγινα μανιακός με τη διαδικασία επειδή τυχαίνει η περιοχή όπου έχω το εργαστήριό μου στο κέντρο να έχει κοντά όλα τα εργαστήρια διαφόρων τεχνιτών. Το κόσμημα μου δίνει μια άλλη κλίμακα, ως αντιστάθμιση με άλλες γλυπτικές εκφάνσεις που με ενδιαφέρουν. Βρήκα σε αυτό την απόλαυση της χειροτεχνίας και παράλληλα το αντιμετώπισα ως μεταίχμιο της ιστορίας της τέχνης και του ντιζάιν που με απασχολούν, ενώ το βλέπω ως προέκταση της πρακτικής μου. Τα ονομάζω φορέσιμα γλυπτά.

Πώς δημιουργείς τις φόρμες αυτών των κομματιών;

Με τον τρόπο που δουλεύω γενικότερα υπάρχει ένα στάδιο που αφορά διαδικασίες καταγραφής, θα έλεγα, αρχειακού πυρετού. Η συγκεκριμένη διαδικασία δημιουργίας κοσμήματος μου δημιουργεί μια πρόκληση παιγνιώδη. Είχα βρει ένα μουσειακό ψηφιακό αρχείο με αρχαιολογικά ευρήματα που περιελάμβανε κοσμήματα. Τα οποία, σε αντίθεση με άλλα που έχω δουλέψει σαν πρωταρχική ύλη ή ύλη αναφοράς, είναι πολύ λεπτομερή. Δεν μπορείς να τα καταγράψεις με διαδικασίες απλές, όπως συνηθίζω, δηλαδή φωτογραφίζω ένα αρχαιολογικό τυχαίο εύρημα και στη συνέχεια το αναπλάθω σαν ανακατασκευή 3D. Γι’ αυτά θα έλεγα ότι έπρεπε να βρω μία διαδικασία hacking. Θα έπρεπε δηλαδή να «σπάσω» τα επίπεδα ασφαλείας, οπότε σαν πράξη ήταν μία μορφή ψηφιακής αρχαιοκαπηλίας. Μετά μπαίνω στη διαδικασία να επεξεργάζομαι αυτές τις φόρμες κάνοντας πάνω τους μία χειρονομία. Συγκεκριμένα στα δαχτυλίδια δουλεύω πάντα με σχήματα ματιών. Στα βραχιόλια χαράζω κείμενα τα οποία προέρχονται από αλγοριθμικά εργαλεία εκμάθησης γλωσσών, λίγο πιο αρχαία από το ChatGPT.

Πειραματίζεσαι με το ΑΙ;

Από παλιά με ενδιέφερε ό,τι σχετίζεται με την ερμηνεία που αφορά τη διαδικασία αναπαραγωγής μοτίβων στις ψηφιακές πρακτικές. Κυρίως η προσομοίωση σε διαδικασίες αναπαραγωγής εικόνων και διαδικασίες μετάφρασης γιατί είναι στο κέντρο του πολιτισμού. Από τη στιγμή που διάφορα τέτοια μοντέλα έγιναν ανοικτά και απέκτησα πρόσβαση σε αυτά από το 2020 ξεκίνησα με μεταμορφωτική διάθεση τους πειραματισμούς στη δουλειά μου. Νομίζω ότι συνδυάζεται με την τέχνη του ψηφιδωτού που τη θεωρώ αρχετυπική μορφή τέχνης και με την οποία συναντήθηκα μικρός, καθώς οι γονείς μου είναι συντηρητές βυζαντινών μνημείων. Την έβλεπα σαν διαδικασία μετάφρασης από κάτι πολύ απλό, όπως μια εικόνα, μέχρι κάποιο είδος χειρωνακτικού αλγόριθμου. Το ψηφιδωτό έρχεται σε αντίθεση με την ιστορία και την παράδοση της ζωγραφικής, της γλυπτικής που βασίζεται στην ιδέα του πρωτοτύπου και της καλλιτεχνικής χειρονομίας. Ενώ στην τέχνη του ψηφιδωτού, όπου είναι πολύ μικρής ανάλυσης η επιφάνεια, χάνεται αυτή η δομή του προσωπικού αποτυπώματος του χεριού.

Νιώθεις να αναμετριέσαι με την τέχνη που έχει προϋπάρξει;

Μου φαίνεται αδύνατο να ξεφύγω. Το να έχεις διαφορετικά παραδείγματα στην οικολογία του πολιτισμού και της τέχνης είναι σημαντικό σαν ένα είδος ελέγχου της πραγματικότητας. Ενα reality check για τον δικό μας χώρο. Ως παιδί, όταν είδα σύγχρονη τέχνη ήταν απλά ένας γρίφος. Και αυτό είναι πολύ ελκυστικό.

Ως γενιά είσαι εξοικειωμένος να δουλεύεις με υπολογιστές, παρά με παραδοσιακά καλλιτεχνικά εργαλεία;

Η διαδικασία της συντήρησης (ψηφιδωτών) που ακουμπά στην αρχαιολογία προφανώς μου άφησε κάποιες εμμονές ή ανοιχτά ερωτήματα. Γι’ αυτό και επιστρέφω με την έρευνά μου στην αρχαιολογία. Με τους υπολογιστές η γνωριμία άρχισε ήδη στο σχολείο, πριν από την Καλών Τεχνών. Στα εφηβικά μου χρόνια ο υπολογιστής λειτουργούσε εξισορροπιστικά απέναντι σε κάποιες στιγμές μιας ζωής που είχε πολλές αναφορές στην παράδοση. Τότε ο υπολογιστής φαινόταν κάτι προοδευτικό. Ηταν και μία εποχή που οι αφηγήσεις για την ψηφιακή τεχνολογία ήταν διαφορετικές. Πριν από το 2000, όταν στη συζήτηση κυριαρχούσαν το κυβερνοπάνκ και ο μυστικισμός. Αλλά δεν είχα διάθεση να το κατακτήσω τεχνοκρατικά. Υπήρχε ένα όριο στο ενδιαφέρον μου και σαν παιδί τότε, με όλο αυτό το αφήγημα, το πρώτο πράγμα που πήγα και ακούμπησα ήταν η ασφάλεια δικτύων. Αυτό που λέμε hacking. Ηταν το πιο μυστηριακό και προφανώς ελκυστικό αφού υπήρχαν στοιχεία του παράνομου και της παράβασης.

Σε ποιες συνθήκες γνωρίστηκες με τη σύγχρονη τέχνη;

Οι γονείς μου ταξίδευαν τακτικά στη Βενετία για να αγοράζουν υλικά συντήρησης. Πολλά από τα ταξίδια αυτά γίνονταν καλοκαίρι, το διάστημα που ήταν ανοικτές και οι Μπιενάλε και παράλληλα υπήρχαν πολλές εκθέσεις σύγχρονης τέχνης. Στη μνήμη μου έχω δύο τέτοια ιδανικά ταξίδια. Από αυτές τις εμπειρίες η σύγχρονη τέχνη είχε ιδιαίτερη διαφορά όχι ως προς τους κώδικες της όρασης αλλά ως όσφρηση. Δε ξέρω αν τότε ήταν η φύση που συμμετείχε στις εγκαταστάσεις έργων που τα έβλεπα να φτιάχνονται ως κόσμοι. Αν με ρώταγες σαν παιδί, αυτό μου είχε μείνει από τότε. Οτι η σύγχρονη τέχνη μύριζε. Βέβαια αυτή η εντύπωση μπορεί να οφειλόταν και στην ατμόσφαιρα της Βενετίας.

Ποια συστατικά θα αναγνώριζες στο άρωμα της σύγχρονης τέχνης;

Βιομηχανικά υλικά και οργανική ύλη σε αποσύνθεση. Και τα δύο έχουν σχέση με το εφήμερο και το μνημειακό που υπάρχει στα installations της σύγχρονης τέχνης.

Η αρχιτεκτονική σε απασχολεί επίσης, όπως φαίνεται και από τις γλυπτικές εγκαταστάσεις σου;

Σαν παράδοση βιβλιογραφίας, καθώς και ζητήματα χώρου, σωματικού βιώματος, στυλ, μανιέρας τα οποία συγκροτούν θεματικές της αρχιτεκτονικής. Εκεί μπορείς να βρεις απαντήσεις σε ερωτήματα για το πώς λειτουργεί η σύγχρονη κουλτούρα. Η μεθοδικότητα λοιπόν της αρχιτεκτονικής προσέγγισης με γοήτευε. Το κατασκευαστικό λεξιλόγιό μου, σε επίπεδο τεχνολογίας της δόμησης, σίγουρα το έχω αντλήσει από εκεί, αλλά και από τη συντήρηση ψηφιδωτών.

Στη δουλειά σου, επειδή αντλείς από την αρχαιολογία, έχει ενδιαφέρον ότι τα έργα σου δεν έχουν το γυαλιστερό στυλ των εικόνων που βγάζει η επεξεργασία με εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης και αντίθετα υπάρχει μια μυστηριακή αύρα.

Η αύρα που μπορεί να έχει το έργο με ενδιαφέρει πολύ ως ερώτημα. Πολλά πράγματα τα περικλείει και μία σκοτεινή πλευρά. Στο δικό μας πλαίσιο, στο να μιλάς για αρχαιολογία και αρχαιότητα υπάρχει η υπόνοια για εθνικιστικά αφηγήματα. Σε επίπεδο ανάγνωσης είναι αδύνατο να ξεφύγεις. Οπότε ξέρω ότι παίζω λίγο με τη φλόγα, αλλά είναι κι αυτό ένα παιχνίδι. Στον βαθμό που δεν θα σε καταπιεί έχει μια διασκέδαση αυτή η παράμετρος. Μακάρι να μη συμβαίνει αυτό στο έργο, γιατί προφανώς δεν είναι αυτοσκοπός. Ισως είναι ενδιαφέρον το γεγονός, λόγω αυτής της βαρύτητας της αύρας, ότι πολλές φορές το έργο μου διαβάζεται σαν να κινείται γύρω από τέτοιους συμβολισμούς. Ενώ στην πραγματικότητα οι αναφορές είναι πολύ μοιρασμένες, ακόμα και προς τον σύγχρονο πολιτισμό. Ισως συμβαίνει αυτό επειδή γίνονται παραπομπές σε σύμβολα στα οποία υπάρχει ιστορική βαρύτητα και η καταγωγή τους εντοπίζεται ευρύτερα στους πολιτισμούς της Μεσογείου. Σύμβολα όπως η Σφίγγα, για παράδειγμα, για μένα αποτελούν την πολιτισμική επιβεβαίωση του υβριδισμού. Η Σφίγγα στη Μεσόγειο πέρα από την Αίγυπτο έχει φτερά κι αυτό δείχνει τη μετανάστευση των πολιτισμικών στοιχείων παρά το σύμβολο μιας γεωγραφικής περιοχής. Παρ’ όλα αυτά, βλέπω αναγνώσεις ότι το έργο μου έχει αναφορές στην αρχαία Ελλάδα. Δεν ισχύει ούτε αυτό. Μιλάμε για μια περίοδο όπου ο μεσογειακός πολιτισμός ήταν κάτι πολύ πιο μπερδεμένο. Και εμένα αυτό με προκαλεί στο να το επεξεργαστώ καλλιτεχνικά.