Η κοινωνία {LF}δεν είναι δεδομένη

Το εκλογικό σώμα δεν πάσχει από σχιζοφρένεια. Ούτε άγεται και φέρεται, από την πρώτη Κυριακή στη δεύτερη, από ευκαιριακούς συνασπισμούς. Ο πρώτος γύρος αποτύπωσε τους εκλογικούς σχηματισμούς στη στατική τους κατάσταση, ενώ η επαναληπτική εκλογή στην ικανότητα για μεταβολή. Στον πρώτο γύρο, η κυβερνητική παράταξη εξαργύρωσε το βασικό επιχείρημα, το οποίο εξάλλου της έδωσε τη νίκη στις εθνικές εκλογές, ότι δεν υπήρχε αντιπρόταση με δυνατότητα επικράτησης. Χθες, η δυναμική της επαναληπτικής εκλογής επέτρεψε τέτοια αντιπρόταση να εκφραστεί πλειοψηφικά.

Αποτελεί ειρωνεία της ιστορίας, ότι αυτές οι δύο διαστάσεις συνδέονται άρρηκτα μεταξύ τους. Τα αποτελέσματα της πρώτης Κυριακής συνδέονται άρρηκτα με αυτά της δεύτερης. Η πρώτη Κυριακή είχε ένα πολύ ορατό, για ορισμένους αβάσταχτα ορατό, συνεπαγόμενο: η επικράτηση των υποψηφίων του κυβερνώντος κόμματος συνεπαγόταν πολιτική ομοιογένεια των δομών της εξουσίας, πέραν της κεντρικής διοίκησης και σε επίπεδο περιφερειών. Αυτή η επικυριαρχία συνοδεύτηκε, και σε κάποιο βαθμό στηρίχτηκε, στην υποτίμηση όλων των αντιπάλων. Οταν όμως αρνείσαι ότι οι συνομιλητές σου έχουν αξιόπιστη αντιπρόταση, ενώ ήδη κυβερνάς, διατρέχεις τον κίνδυνο να απομονωθείς. Τον ίδιο κίνδυνο διατρέχει και όποιος θεωρεί ότι αντιπολίτευση δεν υφίσταται και ότι τα περιθώρια της συναίνεσης με τις λοιπές πολιτικές δυνάμεις είναι αρκετά στενά. Στον ημέτερο χώρο, των συνταγματολόγων, αυτό εκφράστηκε γλαφυρά σε πρόσφατο άρθρο του δασκάλου μας Νίκου Αλιβιζάτου, με αφορμή τη στελέχωση ανεξάρτητων Αρχών από μόνη την πλειοψηφούσα παράταξη και μία ακόμη κοινοβουλευτική ομάδα.

Αυτή είναι η μία πλευρά του φαινομένου. Η άλλη αφορά την κινητικότητα σε επίπεδο κοινωνίας, η οποία εκφράστηκε όταν σχηματοποιήθηκε μία εναλλακτική πρόταση. Το παράδειγμα εδώ δεν είναι βεβαίως οι αντάρτες (εκεί πράγματι επήλθε αντισυσπείρωση), αλλά ο Δήμος Αθηναίων. Ο κ. Δούκας, επιλογή και πρόταση του προέδρου του ΠΑΣΟΚ, εισέφερε μία αξιόπιστη πρόταση, η οποία εστίασε σε παραμέτρους της δημόσιας πολιτικής που είχαν παραμερισθεί στον συμβατικό πολιτικό λόγο. Την εβδομάδα που πέρασε, μεγάλο μέρος του εκλογικού σώματος είχε αφενός την ευκαιρία να γνωρίσει τις προτάσεις του, και αφετέρου να θεωρήσει ότι μπορεί με την ψήφο του να επηρεάσει το αποτέλεσμα. Και πράγματι, επέτυχε ένα πλειοψηφικό εκλογικό αποτέλεσμα που ουδείς προ ημερών ανέμενε.

Η χθεσινή ημέρα ουδέν προεξοφλεί. Οι πολιτικές δυνάμεις καλούνται όμως να μελετήσουν προσεκτικά τα μηνύματά της. Η υποτίμηση του αποτελέσματος θα είναι ολέθριο λάθος. Να θεωρούμε για παράδειγμα την εκλογή του κ. Δούκα προϊόν συνάθροισης των άκρων, αναπαράγει αλαζονεία. Αντίστοιχα, η υπερτίμηση του αποτελέσματος της δεύτερης Κυριακής θα ήταν πράξη αφέλειας. Η αντιπολίτευση έχει μπροστά της τιτάνιο έργο να προτάξει κυβερνητική αντιπρόταση με προοπτική πλειοψηφικής επικράτησης. Δεν γνωρίζουμε τι θα συμβεί. Αυτό όμως που γνωρίζουμε, είναι ότι η κοινωνία δεν είναι δεδομένη. Ακούει και προβληματίζεται.

Ο Νίκος Ι. Παπασπύρου είναι διδάκτωρ νομικών επιστημών του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ, αναπληρωτής καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου στη Νομική Σχολή (ΕΚΠΑ).