Αθέατες όψεις ενός γνωστού κόσμου

Εικόνες από το Αφγανιστάν που ο φακός απαγορευόταν να δει και ιστορίες σεξουαλικής βίας από την Αίγυπτο συναντούν τους στα όρια του κιτς προαγγέλους των selfies και τους βαλτωμένους στα γρανάζια του ελληνικού Δημοσίου υπαλλήλους. Στιγμιότυπα του 20ού και του 21ου αιώνα που συνθέτουν ένα πολυσυλλεκτικό και παγκόσμιο παζλ κοιτάζοντας άλλοτε από το παρελθόν προφητικά το μέλλον κι αντιμετωπίζοντας άλλοτε κριτικά το χθες. Είναι τα φωτογραφικά καρέ που φέρουν την υπογραφή 100 και πλέον δημιουργών από 18 χώρες και συνθέτουν 25 εκθέσεις που θα φιλοξενηθούν σε 19 μουσεία και χώρους πολιτισμού για τέσσερις μήνες. Είναι ο κόσμος της Thessaloniki PhotoΒiennale 2023, που φέτος γιορτάζει τα 35 της χρόνια και σηκώνει αυλαία την Τρίτη, ενώ για πρώτη φορά ανοίγει ένα παράθυρο και στην Αθήνα.

«Η Photobiennale από την ίδρυσή της το 1988 λειτουργεί ως σταυροδρόμι ανάμεσα στην ελληνική και τη διεθνή σκηνή, παρουσιάζοντας έργα καταξιωμένων όσο και νέων δημιουργών, ενθαρρύνοντας την εκτίμηση και την ανάπτυξη της φωτογραφικής τέχνης, επιτρέποντας στο κοινό να γνωρίσει έργα σημαντικών καλλιτεχνών από πολλά μέρη του κόσμου, όσο και αναδεικνύοντας την εγχώρια φωτογραφική παραγωγή» λέει στα «Πρόσωπα» ο Ηρακλής Παπαϊωάννου, που έχει τον γενικό συντονισμό της διοργάνωσης μαζί με την Ηρώ Κατσαρίδου, δίνοντας το στίγμα της διοργάνωσης.

«Η Thessaloniki Photobiennale 2023 περιλαμβάνει στοιχεία που εμφανίστηκαν στις διοργανώσεις του 2018 και του 2021 και έχουν αποκτήσει πλέον δομικό χαρακτήρα, όπως η κεντρική διεθνής πρωτότυπη έκθεση με καλεσμένο επιμελητή, που για φέτος είναι ο Τζούλιαν Στάλαμπρας. Δύο εκθέσεις πρωτοεμφανιζόμενων καλλιτεχνών έπειτα από σχετικό ανοιχτό κάλεσμα προς φωτογράφους που, ανεξαρτήτως ηλικίας, δεν έχουν κάνει ακόμη ατομική έκθεση ή έκδοση του έργου τους. Αφιέρωμα στο φωτογραφικό βιβλίο με θέμα την ανθολόγηση των καλύτερων ελληνικών φωτογραφικών λευκωμάτων του 21ου αιώνα που επιμελείται η Αλεξάνδρα Μόσχοβη με βοηθό επιμελήτρια τη Μαρία Κεχαγιόγλου. Μια ενότητα πέντε εκθέσεων με γενικό θέμα “The Extended Self / The Fragmented Self”, στην οποία παρουσιάζονται εργασίες, ελληνικές και ξένες, με θέμα την αναπαράσταση του εαυτού, της προσωπικής μνήμης ή περιβάλλοντος» προσθέτει ο κ. Παπαϊωάννου, επισημαίνοντας τη σταθερή παρουσία ιστορικών και σύγχρονων, διεθνών και ελληνικών εκθέσεων.

Ανθρωποι εξουθενωμένοι, όχι από την κούραση αλλά από την ανελέητη καθημερινή ρουτίνα που κρύβεται πίσω από τα δημοσιοϋπαλληλικά γραφεία είναι οι πρωταγωνιστές της έκθεσης του Μιχάλη Πατσούρα. Εκείνοι που ονειρεύτηκαν την ασφάλεια του Δημοσίου και εγκλωβίστηκαν στον δυσλειτουργικό μηχανισμό του δεν είναι άλλοι από τους συναδέλφους του, με τους οποίους καθόταν σε διπλανά γραφεία όταν επί μία δεκαετία εργάστηκε ως δημόσιος υπάλληλος στο υπουργείο Εμπορίου. Η επιμέλεια είναι του Παναγιώτη Παππά.

n Μιχάλης Πατσούρας, «07:00-15:00», Γαλλικό Ινστιτούτο Θεσσαλονίκης, 16/10/2023-11/3/2024

Πρέπει να αναπαρίστανται ο «λαός», η δημοκρατική εξουσία, η φύση των χαρισματικών ηγετών, η λαϊκή διαμαρτυρία και η εξέγερση; Και αν ναι, με ποιον τρόπο; Στα έργα 26 φωτογράφων και συλλογικοτήτων από τη Βραζιλία, την Ελλάδα, την Ουγγαρία, την Ινδία, την Ιταλία, τις Φιλιππίνες, την Πολωνία, την Ουκρανία, τη Βρετανία και τις ΗΠΑ. που συνθέτουν την κεντρική έκθεση της φετινής Photobiennale, αποτυπώνονται ανάλογα ερωτήματα και διερευνώνται οι πολλές διαφορετικές πτυχές του λαϊκισμού. Την επιμέλεια υπογράφει ο ιστορικός τέχνης και θεωρητικός της φωτογραφίας Τζούλιαν Στάλαμπρας.

n «Το φάντασμα του λαού», MOMus – Μουσείο Φωτογραφίας Θεσσαλονίκης, MOMus – Πειραματικό Κέντρο Τεχνών, 20/10.2023 – 11/2/2024

Από τους πιο γνωστούς φωτογράφους ντοκουμέντου της γενιάς του ο Μάρτιν Παρ αναδείχθηκε και σε έναν ακούσιο προάγγελο των selfies, καθώς από το 1996 έως το 2015 επέλεξε να φωτογραφίζεται σε στούντιο και photobooth σε κάθε γωνιά του κόσμου δημιουργώντας τα δικά του αυτοπορτρέτα. Αληθινά ή ψηφιακά, λιτά ή στα όρια του κιτς, τα σκηνικά που επέλεξε για τη σειρά των αυτοπορτρέτων του αναδεικνύουν μεταξύ άλλων το ερώτημα αν η φωτογραφία συμβάλλει στη διαρκή επινόηση και ανακατασκευή του εαυτού μας. H επιμέλεια είναι του Ηρακλή Παπαϊωάννου.

n Μάρτιν Παρ, «Αυτοπορτρέτα», MOMus – Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, 19/10-19/11

Αναπαραστατικά γυμνά που με την ανεπανάληπτη τεχνική του Μαν Ρέι «υπερβαίνουν την ανθρώπινη σάρκα και εισέρχονται σε μια ονειρική διάσταση μεταφέροντας τον θεατή στο υπερρεαλιστικό σύμπαν του δημιουργού τους» συνθέτουν την έκθεση που επιμελείται η Μαρία Τσαντσάνογλου. Φιλοξενούνται 38 εκτυπώσεις από τις πιο χαρακτηριστικές φωτογραφίες γυμνών του Μαν Ρέι, ορισμένες από τις οποίες είναι λιγότερο γνωστές και προβεβλημένες.

n Μαν Ρέι, «Γυμνά», MOMus – Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης – Συλλογή Κωστάκη, 14/10/2023-11/2/2024

Αφγανιστάν 1996-2001. Σε πρώτο πλάνο ρουκέτες, άρματα μάχης και οβιδοβόλα στα χέρια των μαχητών Ταλιμπάν. Στα μετόπισθεν άμαχοι πρόσφυγες, γυναίκες χωρίς πρόσωπο, ένδεια, επαιτεία, πόνος. Είναι το χάος που κατάφερε να συλλάβει ο φωτογραφικός φακός του διεθνώς διακεκριμένου έλληνα φωτορεπόρτερ Δημήτρη Μεσσίνη, άλλοτε φανερά κι άλλοτε κρυφά, όταν ίσχυε απαγόρευση φωτογραφήσεων σε δημόσιο χώρο.

n Δημήτρης Μεσσίνης, «Δύναμη και οδύνη στο Αφγανιστάν: Tο καθεστώς Ταλιμπάν 1996-2001». Πολυχώρος Πολιτισμού Ισλαχανέ, 18/10-8/12

Στον θεσσαλικό κάμπο, τον δεύτερο μεγαλύτερο σιτοβολώνα της χώρας, που βρέθηκε στο επίκεντρο της επικαιρότητας μετά τις πρόσφατες καταστρεπτικές πλημμύρες εστιάζει η σειρά «Ιστορίες του κάμπου» (2017-2023) του αυτοδίδακτου φωτογράφου Βασίλη Νεμπεγλεριώτη. Καρέ που αφηγούνται την ιστορία του κάμπου ως τόπου βιωμάτων, όπου οι μικρές ατομικές αφηγήσεις συνυφαίνονται με τη φαινομενικά ακίνητη γη, η οποία απειλείται από την κλιματική κρίση. Την έκθεση επιμελείται ο Ηρακλής Παπαϊωάννου.
n Βασίλης Νεμπεγλεριώτης, «Ιστορίες του κάμπου», γκαλερί Toss, 13/10-10/11

Η σεξουαλική βία που βιώνουν οι γυναίκες στην Αίγυπτο σε ποσοστό 99,3% σύμφωνα με μελέτη των Ηνωμένων Εθνών είναι το κίνητρο πίσω από το φωτογραφικό εγχείρημα της Λίνας Ζεούσι, το οποίο ξεκίνησε το 2020. Στο επίκεντρο βρίσκονται ιστορίες σεξουαλικής βίας αιγυπτίων γυναικών σε δημόσιους και ιδιωτικούς χώρους στο Κάιρο. Η μαρτυρία τους δε, στα αραβικά, εντάσσεται στην εικόνα ως μέρος του έργου.
n Λίνα Ζεούσι, «Shame Less», MOMus – Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, 19/10-19/11