H κλιματική ατζέντα στις προτεραιότητες των δήμων

Η όξυνση των κλιματικών κρίσεων και οι καταστροφές που έπληξαν τη χώρα ανέδειξαν για άλλη μία φορά την ανάγκη ευρύτερης κινητοποίησης και ενίσχυσης της συνεργασίας μεταξύ των αρμόδιων φορέων σε όλα τα επίπεδα. Ειδικότερα, ο ρόλος των δήμων σε ό,τι αφορά την αντιμετώπιση της κλιματικής απειλής εξακολουθεί να είναι μικρός, ως απόρροια του ισχυρού συγκεντρωτικού κράτους, της αλληλοεπικάλυψης ευθυνών και των περιορισμένων πόρων και αρμοδιοτήτων τους. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα μειωμένες προσδοκίες και απαιτήσεις των ίδιων των πολιτών απέναντι στους δημάρχους τους, εδραιώνοντας ένα καθεστώς περιορισμένης ευθύνης της τοπικής αυτοδιοίκησης στη μάχη κατά της κλιματικής αλλαγής. Ομως, η ενεργός εμπλοκή όλων των φορέων καθώς και η σωστή ενημέρωση της κοινωνίας καθίστανται απαραίτητες λόγω της πολυπλοκότητας των δράσεων που απαιτούνται.

Η τοπική αυτοδιοίκηση, ως η πλησιέστερη στον πολίτη αρχή, καλείται να αξιοποιήσει την κομβική της θέση και να συνεργαστεί με τους τοπικούς φορείς – επιχειρήσεις, εκπαιδευτικά ιδρύματα, ΜΚΟ, συνδικαλιστικές οργανώσεις – για την από κοινού προώθηση των κλιματικών στόχων. «Προτεραιότητά μας είναι να δουλέψουμε από κάτω προς τα πάνω» διακηρύττουν συχνά οι δήμαρχοι αλλά το σύνθημα μένει μετέωρο και κυρίως επικοινωνιακού χαρακτήρα, αν δεν αποκτήσει σαφές περιεχόμενο και επεξεργασμένο σχέδιο και δεν συνοδευτεί από τη δημιουργία σταθερών δομών συνεργασίας. Εχουμε πολλά παραδείγματα πόλεων στο εξωτερικό που έχουν συνάψει τέτοιες συμφωνίες-πλαίσιο, με στόχο να φέρουν τις δημοτικές αρχές πιο κοντά σε δυναμικούς φορείς και κοινωνικές ομάδες, να τους καταστήσουν συμμάχους στην υλοποίηση της στρατηγικής τους και να συμβάλλουν στην ευρύτερη κινητοποίηση της κοινωνίας.

Απαραίτητη προϋπόθεση που θα επιτρέψει στους δήμους πιο αποφασιστική δράση είναι η ανάπτυξη ολοκληρωμένων τοπικών κλιματικών στρατηγικών που θα βασίζονται: Στην εκτεταμένη διαβούλευση με τους φορείς της κοινωνίας – που θα έχουν λόγο στον σχεδιασμό και την υλοποίηση. Σε ενδελεχή ανάλυση της υφιστάμενης κατάστασης και τους σημαντικότερους κινδύνους που αντιμετωπίζει η κάθε περιοχή. Στον καθορισμό προτεραιοτήτων και δράσεων με κοστολόγηση, χρονοδιάγραμμα και στόχους. Στην τακτή και δημόσια αναφορά της προόδου υλοποίησης, την επικοινωνία των αποτελεσμάτων και τη λογοδοσία.

Τέλος, οι δήμοι οφείλουν να πρωτοστατήσουν σε καμπάνιες ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης για την κλιματική αλλαγή αναδεικνύοντας όχι μόνο την αναγκαιότητα δράσης αλλά και τα οφέλη που τη συνοδεύουν. Η συζήτηση για την κλιματική αλλαγή δεν μπορεί να γίνεται μόνο την επαύριο μιας καταστροφής, αλλά να έχει μόνιμο χαρακτήρα προκειμένου ο πολίτης να ενημερώνεται ψύχραιμα και διεξοδικά για τις θετικές επιπτώσεις που οι κλιματικές δράσεις αποδεδειγμένα έχουν στην υγεία, την τσέπη και την ποιότητα ζωής του.

Λίγες μέρες πριν από τις αυτοδιοικητικές εκλογές, η επιλογή των δημοτικών αρχών της επόμενης 5ετίας πρέπει να γίνει λαμβάνοντας υπόψη το πώς οι υποψήφιοι αντιλαμβάνονται τον ρόλο της τοπικής αυτοδιοίκησης απέναντι στην κλιματική κρίση και κατά πόσο διαθέτουν σχέδιο και βούληση να αναλάβουν τη δράση που η κρισιμότητα των καιρών επιβάλλει.

Ο Στέλιος Διακουλάκης είναι αναπληρωτής διευθυντής της Ευρώπης του Παγκόσμιου Δικτύου Πόλεων για την Κλιματική Αλλαγή C40 Cities