Χρειάζεσαι έναν θεό ή έστω έναν McLuhan

«Χρειάζεσαι έναν θεό» έγραφε ο Μπέρτολτ Μπρεχτ στις «Ιστορίες του κυρίου Κόινερ». Στον ΣΥΡΙΖΑ, δύο ρεύματα ανταγωνίζονται, τα οποία αντιστοιχούν σε δύο λαϊκές επιθυμίες που φαίνεται ότι μορφοποιούνται. Η συγκεφαλαίωση του ΣΥΡΙΖΑ που εκπροσωπεί η Εφη Αχτσιόγλου και το «Ζάπινγκ» που εκπροσωπεί ο Στέφανος Κασσελάκης. Στην περίπτωση της  Αχτσιόγλου έχουμε το πολυμερές ιδεολογικά όχημα και τις εσωκομματικές ομάδες να συντίθενται αναγκαστικά, υπό το νεαρό και σε κάποιον βαθμό φρέσκο κέλυφος που εκπροσωπεί η ίδια. Από την άλλη, η αόριστη και πιεστική επιθυμία να αποκολληθεί ο κόσμος από τους συνειρμούς και την παράσταση της συντριπτικής ήττας καταλήγει στον Κασσελάκη. Αντιμαχία ανάμεσα στο «να είμαστε ό,τι μας συνέστησε» και στην ανάγκη φαντασιακής αποκατάστασης «να νικήσουμε τον Μητσοτάκη και να πάψουμε να είμαστε  λούζερς».

Τα ανταγωνιζόμενα στρατόπεδα μπορεί να καταφέρουν μετά τις εκλογές να ισορροπήσουν, με κάποιες εσωτερικές συμφωνίες. Μπορεί όμως οι πληγές που έχουν ανοίξει να μην είναι ιάσιμες. Η ένταση  θα συνεχίσει να καλύπτει με τον έναν ή τον άλλον τρόπο το μεγάλο πρόβλημα του χώρου: την οργανωτική απραξία και την ιδεολογική, φυσιογνωμική αταξία. Προβλήματα που οδηγούν στο επικοινωνιακό χάος, με φωνές αποκλίνουσες, άστατες και, τελευταία, βίαιες. Ο κόσμος αναθέτει, προβάλλει στον Κασσελάκη τη δυνατότητα  επούλωσης όλων των τραυμάτων (αφού ως πρόσωπο δεν θυμίζει τη δυστυχισμένη στιγμή του 18%) και στην Αχτσιόγλου αναθέτει να αποκαταστήσει το επεκτατικό όνειρο του 2012-2015. Ο κόσμος, ο λαός, μοιράζει διαφορετικές πολιτικές ηλικίες, σε δύο συνομηλίκους. Πρόκειται για μια συναισθηματική διχοτόμηση που σε μεγάλο βαθμό αφορά το φαντασιακό. Διότι τα οργανωτικά, ιδεολογικά και συναισθηματικά προβλήματα και τα χάσματα παραμένουν, όμως η μεταφυσική ανάθεση (και στους δύο) προσώρας τα καλύπτει. Θα υπάρξει διάσπαση, όπως πολύ επιπόλαια λένε κάποιοι; Δεν ξέρω και δεν μπορώ να προβλέψω. Αλλά να πάνε πού και να κάνουν τι αυτοί που θα το αποφασίσουν; Το καλοκαίρι του ’15 διδάσκει. Και ο Ευάγγελος Αβέρωφ πριν από δεκάδες χρόνια το είχε πει για το «μαντρί».

Ας προσέξουμε τους αναπαίστους, τις τούμπες και την εκ των υστέρων σιωπή πολλών (που είχαν εκδηλωθεί νωρίτερα) και θα καταλάβουμε αν θα υπάρξει διάσπαση. Το «φαινόμενο Κασσελάκη» (δηλαδή η αγωνιώδης συναισθηματική ανάθεση σε έναν διαφορετικό ανθρωπότυπο από τον παραδοσιακό συριζαίο) το προεικόνισε ο Διονύσης Τεμπονέρας. Εγραψε ένα κείμενο (σε μεγάλο βαθμό μια καλή συρραφή δημοσιευμάτων και κομματικών ντοκουμέντων), το εισηγήθηκε ως  «πλατφόρμα» και αμέσως λατρεύτηκε. Ηταν και πολύ καλός στα προεκλογικά πάνελ. Δεν τόλμησε όμως να κάνει το βήμα και τον πρόλαβε ο πιο αποφασιστικός.

Δεν υπάρχει αμφιβολία. Ειδικά, μέσα στα κόμματα εξουσίας, δεν αγαπιούνται. Φοβούνται, ανέχονται, κάνουν σκακιστική. Συχνά θυσιάζουν πιόνια για να πάρουν θέση υπεροχής. Ομως σε μακροανάγνωση, ο χώρος πρέπει να μορφοποιηθεί για να στεγάσει όχι βέβαια κάποιο επαναστατικό κίνημα αλλά τον «άλλον» λόγο για την παραγωγή και το ηθικό, λειτουργικό κράτος. Αυτό είναι το επείγον. Νομίζω ότι πίσω από οπαδισμούς η βαθύτερη επιταγή είναι η ενότητα, εφόσον ζητούμενο είναι η πολιτική παραγωγή. Κάποιοι την εννοούν ως διαγραφές και εξωθήσεις, άλλοι ως «βρείτε τα» χωρίς εγωπάθειες. Η ενότητα νοείται διαφορετικά. Πολλοί θρηνούν για την κατάντια της πολιτικής, της Αριστεράς, για την επικοινωνία που υποκαθιστά την πολιτική. Τώρα έγινε αυτό; Τώρα έχουμε συμμόρφωση με μετρήσεις, ενδυματολογικές επιλογές, συνθηματολογικές/διαφημιστικές κατασκευές που μορφοποιούν τον πολιτικό λόγο; Ποιος είπε ότι η επικοινωνία δεν είναι πολιτική πράξη; Πάντως όχι ο H.M. McLuhan.

Ο Δημήτρης Σεβαστάκης είναι καθηγητής στη Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του ΕΜΠ.