Τα όρια μιας κυβέρνησης

Συνηθίζεται στη ΔΕΘ ο πρωθυπουργός κάθε φορά να επιχειρεί μια ανακεφαλαίωση του κυβερνητικού έργου και παράλληλα να εκφωνεί τα επόμενα βήματα, κάτι σαν πολιτικό σχέδιο μελλοντικής δράσης.

Στον πέμπτο ήδη χρόνο στο τιμόνι της χώρας η κυβέρνηση αυτή, που μέσα σε μια συνθήκη πολιτικής ευκολίας, λόγω της αποδρομής του ΣΥΡΙΖΑ, βρέθηκε στην εξουσία, έχει φανερώσει τις πολιτικές δυνατότητές της και τις πολιτικές της αδυναμίες. Δεν υπάρχει ιδανικό κυβερνητικό σχήμα. Καμιά ομάδα εξουσίας, όσο και αν διεκδικεί ιδιαίτερη θέση για τον εαυτό της, δεν θα το πετύχει ποτέ αυτό.

Για να ζυγίσει κανείς σωστά και δίκαια αυτό το κυβερνητικό σχήμα και να αποτυπώσει για λόγους διαλεκτικής χρησιμότητας τα όριά του, θα πρέπει να ξεκινήσει από το θεμέλιο των ιδεολογικού τύπου αντιλήψεων που το οδηγούν. Στη διακυβέρνηση συναντιέται κανείς με το δίλημμα: διοικητική ή πολιτική διακυβέρνηση; Και διαφορετικά διατυπωμένο: επιλέγεις τη διαχειριστική ασφάλεια ή τη μεταρρυθμιστική οδό σημαντικών αλλαγών, που μπορεί να σε θέσει σε πολιτικό κίνδυνο;

Το κυβερνητικό σχήμα, που με την έννοια της διαδοχικής νίκης αποτελεί «συνέχεια» του προηγουμένου, αποτελεί ένα διαχειριστικό σχήμα, τόσο ως καθημερινή πράξη όσο και ως αντίληψη, που οδηγείται με κριτήρια ιδεολογικού τύπου τα οποία και εντάσσει στη δημόσια επιχειρηματολογία του. Το μέτωπο αυτό της διαχειριστικής επιλογής είναι και η γραμμή αυτοπεριορισμού των κυβερνητικών αποφάσεων. Μέσα σε αυτόν τον νοητό κύκλο γίνονται αντιληπτά τα, κινούμενα κατά περίπτωση, όρια της παρούσας κυβέρνησης.

Τα όρια αυτά δεν προκύπτουν μόνο από τις δυνατότητες, τη γνώση, την επάρκεια ή την ευψυχία των ανθρώπων που τη συγκροτούν. Εξαρτώνται ευθέως και από τα όρια της χώρας. Δεν μπορεί μια κυβέρνηση να κάνει περισσότερα από αυτό που μια χώρα αντικειμενικά δύναται. Τόσο ως προς τις υλικές προϋποθέσεις όσο και ως προς τις αντοχές του κοινωνικού σώματος στους κινδύνους ή τις θεσμικές αλλαγές.

Η διαχείριση αποτελεί υποχρεωτική διάσταση κάθε κυβέρνησης. Ανυπέρθετα. Δεν αρκεί. Δεν μπορεί ένα κυβερνητικό σχήμα, αν θέλει να ανταποκριθεί στον κύριο ρόλο του, να εξαντληθεί σε αυτό. Με τη διαχειριστική ανάγκη ως δεδομένη, ο πολιτικός ρόλος προηγείται. Η κυβέρνηση δεν είναι όργανο διοικητικού τύπου, είναι πρωτίστως πολιτικός οργανισμός. Αυτό σημαίνει συμμετοχή στη μεγάλη κίνηση, συνειδητή εμπλοκή, μαζί ή εναντίον στη δύναμη της ορμής της, πρακτικά σημαίνει φιλοσοφία μεταρρύθμισης και αλλαγών, που προλαβαίνουν τον χρόνο ή προπαρασκευάζουν έγκαιρα την κοινωνία για την επιβίωσή της στις άτεγκτα επερχόμενες αλλαγές.

Κάθε κυβερνητικό σχήμα είναι λοιπόν ένα όργανο πολιτικής διεύθυνσης. Με οδηγό μια διαρκή πολιτική επεξεργασία, το βλέπεις κάθε φορά άλλοτε να γέρνει προς τη συντήρηση και άλλοτε, σπανιότερα, να γέρνει προς τις αλλαγές. Αν το κοινωνικό σώμα αντιστέκεται στις αλλαγές, η κυβερνητική ευθύνη, ως οδηγητική λειτουργία, οφείλει μια διαρκή σύγκρουση με καθετί που εμποδίζει την απελευθερωτική κίνηση και την έξοδο από την αδράνεια και τη στασιμότητα.

Κύριο εμπόδιο το κράτος και καθετί που συνδέεται με τις λειτουργίες του, από την απονομή της δικαιοσύνης ως την ασφάλεια στους δρόμους, παραμένει ανέγγιχτο από την παρούσα κυβέρνηση σε αυτή την τετραετία που έχει ήδη εκπνεύσει. Την ώρα που στη διαχείριση ποικίλων κρίσεων η κυβέρνηση αυτή δικαιούται έναν έπαινο, αφήνει με συστολή και φόβο να πολλαπλασιάζονται γύρω μας καθημερινά φαινόμενα αποσάθρωσης και παρακμής. Αυτά είναι τα όριά της.

Ο Λευτέρης Κουσούλης είναι πολιτικός επιστήμονας.