SOS: Οι Ευρωπαίοι αναπνέουν τοξικό αέρα

Η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με μια «σοβαρή κρίση σε επίπεδο δημόσιας υγείας», καθώς σχεδόν όλοι οι άνθρωποι σε αυτήν κατοικούν σε περιοχές στις οποίες καταγράφονται επικίνδυνα επίπεδα ατμοσφαιρικής ρύπανσης, όπως δείχνει έρευνα του «Guardian».

Η ανάλυση των στοιχείων που συνελέγησαν με τη βοήθεια σύγχρονης μεθοδολογίας – συμπεριλαμβανομένων λεπτομερών φωτογραφιών από δορυφόρους και μετρήσεων από πάνω από 1.400 επίγειους σταθμούς – αποκαλύπτει μια τρομακτική εικόνα βρώμικου αέρα, με το 98% των ανθρώπων να ζει σε περιοχές στις οποίες οι συγκεντρώσεις των επιβλαβών μικροσωματιδίων υπερβαίνουν κατά πολύ τις συστάσεις του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας. Περίπου τα δύο τρίτα, δε, κατοικούν σε περιοχές με συγκεντρώσεις υπερδιπλάσιες των ορίων του ΠΟΥ.

Η χώρα με τη χειρότερη ποιότητα αέρα στην Ευρώπη είναι η Βόρεια Μακεδονία. Σχεδόν τα δύο τρίτα των κατοίκων της ζουν σε περιοχές στις οποίες οι συγκεντρώσεις των μικροσωματιδίων υπερβαίνουν κατά τέσσερις και πλέον φορές τις συστάσεις του ΠΟΥ, ενώ σε έξι περιοχές – συμπεριλαμβανομένων των Σκοπίων – οι συγκεντρώσεις είναι σχεδόν εξαπλάσιες.

Συνολικά, η εικόνα στην Ανατολική Ευρώπη είναι σαφώς χειρότερη από ό,τι στη Δυτική, εξαιρουμένης της Ιταλίας, στην οποία τα δύο τρίτα όσων κατοικούν στην κοιλάδα του Πο και στις γύρω περιοχές στο βόρειο τμήμα της χώρας αναπνέουν αέρα στον οποίο η συγκέντρωση των πιο επικίνδυνων για την υγεία μικροσωματιδίων υπερβαίνει κατά τέσσερις φορές τα όρια του ΠΟΥ.

Αξίζει να σημειωθεί πως οι μετρήσεις αφορούν τα αποκαλούμενα ΡΜ2,5 – μικροσκοπικά σωματίδια στον αέρα που παράγονται κυρίως από την καύση ορυκτών καυσίμων, ορισμένα από τα οποία έχουν τη δυνατότητα να περάσουν στο σύστημα κυκλοφορίας του αίματος, μέσω των πνευμόνων, επηρεάζοντας σχεδόν όλα τα όργανα στο ανθρώπινο σώμα. Υπενθυμίζεται, επίσης, ότι σύμφωνα με τις ισχύουσες συστάσεις του ΠΟΥ η συγκέντρωση των συγκεκριμένων μικροσωματιδίων δεν πρέπει να ξεπερνά τα 5 μικρογραμμάρια ανά κυβικό μέτρο αέρα. Σύμφωνα δε με τους ειδικούς, τα ΡΜ2,5 προκαλούν περίπου 400.000 θανάτους ετησίως σε όλη την ήπειρο.

Η βασική πηγή των συγκεκριμένων μικροσωματιδίων είναι η κυκλοφορία οχημάτων, η βιομηχανία, η θέρμανση και η γεωργία, ενώ οι πιο φτωχές κοινότητες και περιοχές πλήττονται δυσανάλογα περισσότερο.

Επειγόντως δράση

Η ατμοσφαιρική ρύπανση έχει καταστεί ένα κεντρικό πρόβλημα στην Ευρώπη, με την ΕΕ να βρίσκεται υπό πίεση προκειμένου να κάνει πιο πολλά για να αντιμετωπίσει την υγειονομική κρίση. Την περασμένη εβδομάδα, μάλιστα, η Ευρωβουλή ψήφισε υπέρ της υιοθέτησης των συστάσεων του ΠΟΥ ως το 2035. Ο νόμος, εφόσον οριστικοποιηθεί μέσω διαπραγματεύσεων με το Συμβούλιο, θα θέσει νομικώς δεσμευτικά όρια για τις ετήσιες συγκεντρώσεις ΡΜ2,5, στο επίπεδο των 5 μικρογραμμαρίων ανά κυβικό μέτρο, έναντι των 25 που ισχύει σήμερα.

Οι ειδικοί, ωστόσο, προειδοποιούν ότι πρέπει να αναληφθεί άμεσα και επειγόντως δράση. Επικαλούνται, δε, τα στοιχεία που πληθαίνουν διαρκώς και οδηγούν στο συμπέρασμα πως η ατμοσφαιρική ρύπανση προσβάλλει σχεδόν όλα τα όργανα του σώματος και συνδέεται με ένα μεγάλο εύρος προβλημάτων στην υγεία – από τις παθήσεις της καρδιάς και των πνευμόνων μέχρι τον καρκίνο και τον διαβήτη, όπως επίσης με την κατάθλιψη και τις ψυχικές παθήσεις, τις μαθησιακές δυσλειτουργίες και το μικρό βάρος των νεογνών. Πρόσφατη έρευνα έδειξε, μάλιστα, ότι ευθύνεται για περίπου 1 εκατομμύριο θανάτους βρεφών ετησίως.

Σε αυτό το φόντο, ορισμένες ευρωπαϊκές πόλεις, συμπεριλαμβανομένου του Μιλάνου και του Λονδίνου, καταβάλλουν προσπάθειες για τον περιορισμό της ατμοσφαιρικής ρύπανσης, που περιλαμβάνουν τη δημιουργία ζωνών εξαιρετικά χαμηλών εκπομπών, τη μείωση της κυκλοφορίας οχημάτων και πρωτοβουλίες που ενισχύουν τις μετακινήσεις με τα πόδια και το ποδήλατο. Παρ’ όλα αυτά, οι ειδικοί επιμένουν πως οι πολιτικοί οφείλουν να δράσουν με την αίσθηση του κατεπείγοντος, στο φόντο των νέων στοιχείων που αποδεικνύουν τις επιβλαβείς συνέπειες.

«Περιβαλλοντική αδικία»

Οπως αποδεικνύουν επίσης οι σχετικές έρευνες, οι πιο φτωχές και υποβαθμισμένες κοινότητες εντός των χωρών είναι πιθανότερο να διαβιούν σε περιοχές με τη χειρότερη ποιότητα αέρα. Για του λόγου το αληθές, όπως δήλωσε η Μπάρμπαρα Χόφμαν, καθηγήτρια Περιβαλλοντικής Επιδημιολογίας στο Πανεπιστήμιο του Ντίσελντορφ, η ατμοσφαιρική ρύπανση συνιστά ένα ζήτημα «περιβαλλοντικής αδικίας».

«Οι χώρες που πλήττονται περισσότερο είναι εκείνες με το χαμηλότερο μέσο εισόδημα, με λίγες εξαιρέσεις – κάτι που υπογραμμίζει τον βαθμό της περιβαλλοντικής αδικίας που βιώνει η ΕΕ. Ο καθαρισμός του αέρα, ειδικά στην Ανατολική Ευρώπη, είναι επιτακτικά αναγκαίος προκειμένου να προσφερθούν ίσες ευκαιρίες για μια υγιή ζωή σε όλους τους Ευρωπαίους» προσθέτει η ίδια.

Σημειώνεται πως τα στοιχεία συγκεντρώθηκαν από ακαδημαϊκούς στο Πανεπιστήμιο της Ουτρέχτης στην Ολλανδία και το ελβετικό Tropical and Public Health Institute, στο πλαίσιο του χρηματοδοτούμενου από την ΕΕ προγράμματος Expanse. Οι επιστήμονες αξιοποίησαν μια σειρά πηγές, από τα δορυφορικά δεδομένα υψηλής ευκρίνειας μέχρι τις μετρήσεις επίγειων σταθμών και δεδομένα για τη χρήση γης, προκειμένου να υπολογίσουν τα μέσα ετήσια επίπεδα των μικροσωματιδίων ΡΜ2,5 σε όλη την Ευρώπη το 2019.

Οπως σημειώνουν, τα επίπεδα της ρύπανσης δεν πρόκειται να διαφέρουν σημαντικά σήμερα.