Ο θεός των μικρών πραγμάτων

Υπάρχει μια φωτογραφία: είναι από το οδοιπορικό της φωτογράφου Ναταλίας Τσουκαλά αμέσως μετά την πλημμύρα, και δείχνει έναν σκαντζόχοιρο κολλημένο πάνω πάνω ψηλά σ’ ένα συρματόπλεγμα. Κοκαλωμένο, νεκρό. Προσπάθησε να ξεφύγει από το νερό που ανέβαινε, σκαρφάλωνε όσο πιο γρήγορα μπορούσε, αλλά ήταν σκαντζόχοιρος και το νερό σκαρφάλωνε πιο γρήγορα· τον έφτασε και τον κάρφωσε εκεί, σαν ψάρι πιασμένο σε δίχτυ, στην ακινησία της στιγμής που ο θάνατος κι η φωτογραφική μηχανή μετατρέπουν σε αιωνιότητα. Και τώρα σας ακούω να λέτε, θα μας πεις για σκαντζόχοιρους όταν πνίγηκαν άνθρωποι και ζωές καταστράφηκαν; Οταν περιουσίες, καλλιέργειες, δρόμοι, σιδηροδρομικές γραμμές διαγράφηκαν, και μαζί τους κι ένα μέλλον όπως το ξέραμε, τι να λέμε για σκαντζόχοιρους;

Ποια είναι τα «μικρά πράγματα»; Είναι τα σπίτια κάτω από τις λάσπες της Θεσσαλίας; Είναι ο μαυρόγυπας, ο ασπροπάρης, ο μαυροπελαργός, οι ορχιδέες, πεταλούδες, αγριομέλισσες κι η μαύρη πεύκη της Δαδιάς; Ή μήπως οι σεισμοπαθείς των λασπότουβλων του Μαρόκου («οι άνθρωποι είτε επέζησαν και βγήκαν είτε πέθαναν, δεν υπάρχει λόγος να ψάχνουμε», όπως γράφει ο Peter Beaumont στην «Guardian») ή οι πνιγμένοι της Λιβύης (failed state) ή οι πρόσφυγες της Λαμπεντούζα (περισσότεροι πια κι από τους κατοίκους); Τι είναι «μικρό»;

Α, μα το ξέρουμε. Μικρό είναι το φτωχό. Το διωκόμενο. Το μη χρήσιμο ή ενοχλητικό. Το ξεχασμένο. Ο,τι δεν κλονίζει κυβερνήσεις. Μικρή είναι και η μνήμη των νερών που ξαναγυρίζουν στις παλιές τους κοίτες, και οι άλαλες κραυγές των δεμένων από τον λαιμό, παστουρωμένων, παγιδευμένων ζώων που πέθαναν με αργό αργό πνιγμό. Μικρό είναι το κάθε έμβιο ον του οποίου ο αφανισμός δεν κουνάει υπουργούς από τις θέσεις τους, όπως κι ο κάθε άνθρωπος που ζει και πεθαίνει χωρίς προστασία και μέριμνα από κανέναν. Μικρό είναι το αβάσταχτο παράπονο του να ξέρεις ότι όταν οι τηλεοπτικές κάμερες φύγουν γιατί η εβδομάδα δημοσιότητάς σου πέρασε και υπάρχουν καινούργια νέα, πιο φρέσκα, θα βρεθείς με την ακατοίκητή σου ζωή και τα μουλιασμένα της έπιπλα στον δρόμο γνωρίζοντας αυτό που ήξερες πάντα, ότι πάλι πρέπει να τα βγάλεις πέρα μόνος σου. Οπως έκανες πάντα. Μικρός ο σιωπηλός κύκλος της ζωής, που κάποιοι ίσως τον νομίζουν εναλλακτικό: ότι δηλαδή (νομίζουν) μπορεί να υπάρχουν κι άλλοι τρόποι αν αυτός δεν μας βολεύει πια.

Ο θεός των μικρών πραγμάτων μοιάζει λοιπόν να μην υπάρχει. Ή δεν υπήρξε ποτέ ή τώρα αποσύρεται. Μα πώς αλλιώς να πιστέψουμε σ’ αυτόν, όταν δεν κάνει τίποτα για να βοηθήσει; Ισως ανήκει σ’ εκείνη την κατηγορία των μοχθηρών, εκδικητικών θεοτήτων που επιδιώκουν ν’ αποδεικνύουν την ισχύ τους μέσα από τις καταστροφές;

Αλλά ίσως πάλι να τον αδικώ. Γιατί μπορεί, όπως μικρά είναι εκείνα μέσα στα οποία κρύβεται, μικρός να είναι κι ο τρόπος του. Χωρίς αστραπές και κεραυνούς και βοή μεγάλη. Με κάτι πιο ήσυχο, όπως ο απαλός ήχος που φαντάζομαι να έκανε η βάρκα του άγνωστου 80χρονου βαρκάρη, καθώς διέπλεε τη λασπωμένη ερημιά της Καρδίτσας και έσωζε, μόνος του, 15 ανθρώπους. Με κάτι πιο βαθύ, όπως αυτό που λέει ο Beaumont: «Είναι όπως θα ‘πρεπε να ‘ναι η ανθρωπότητα: όχι πολιτική, αλλά κοινότητες που βοηθούν κοινότητες. Σε μερικά χρόνια, όταν θα με ρωτούν τι θυμάμαι από τον σεισμό στο Μαρόκο, δεν θα είναι μόνο η θλίψη και η καταστροφή αλλά το πώς βοήθησαν οι απλοί άνθρωποι ο ένας τον άλλο». Μπορεί να κρύβεται στα ψιθυριστά ενθουσιασμένα τιτιβίσματα των 21 προσφυγόπουλων που συμμετείχαν μαζί με τον Σύλλογο ANIMA και άλλους εθελοντές στην αναζήτηση, διάσωση και καταγραφή της πανίδας στο δάσος της Δαδιάς – των ασυνόδευτων ανήλικων που μένουν σε δομές φιλοξενίας στην Αλεξανδρούπολη και μετά έγραψαν «Σήμερα σώσαμε μια χελώνα, είδαμε μια αλεπού κι έναν λαγό να τρέχουν, ταΐσαμε με σπόρους τα πουλιά».

Μικρά πράγματα, που όμως καταφέρνουν να κρατούν ακόμα μισάνοιχτη τη διέξοδο προς ένα μέλλον. Το μέλλον. Για το οποίο, όχι, εναλλακτικό σχέδιο δεν υπάρχει.