Τους επόμενους μήνες η έλλειψη θα γίνει πάλι αντιληπτή

Το φαινόμενο της έλλειψης βασικών φαρμάκων που βιώνουμε έντονα στην ελληνική αγορά φαρμάκου τα τελευταία χρόνια δεν είναι κάτι καινούργιο. Πολλοί συνδύασαν τις σοβαρές ελλείψεις στην εφοδιαστική αλυσίδα με την πανδημία και τον πόλεμο στην Ουκρανία, ωστόσο οι ελλείψεις είναι ένα φαινόμενο παγκόσμιο, το οποίο παρατηρείται την τελευταία 20ετία, με διαρκώς αυξανόμενο αριθμό φαρμάκων που παρουσιάζουν έλλειψη (πάνω από 200 κωδικοί σε έλλειψη αυτή τη στιγμή στη χώρα μας) αλλά και αυξανόμενη χρονική διάρκεια. Μια πρόσφατη μελέτη των ανεξάρτητων δικτύων ερευνητών δημοσιογράφων Mediterranean Institute for Investigative Reporting (MIIR) και European Data Journalism Network σε επιλεγμένες χώρες της ΕΕ, διαπίστωσε ότι η διάρκεια της έλλειψης μπορεί να κυμαίνεται μεταξύ 72 και 130 ημερών για ορισμένα προϊόντα. Δυστυχώς, μεταξύ των χωρών της ΕΕ, η Ελλάδα είναι η χώρα στην οποία καταγράφηκε την πενταετία 2018 – 2023 η μεγαλύτερη μέση χρονική διάρκεια σε έλλειψη βασικών φαρμάκων (130 ημέρες). Ακολουθούν Γερμανία με 120 και Βέλγιο με 103. Τα φάρμακα που θεραπεύουν παθήσεις του νευρικού συστήματος αποτελούν σχεδόν το ένα πέμπτο όλων των ελλείψεων, 15% αφορούν φάρμακα του καρδιαγγειακού και ακολουθούν αντιβιοτικά, φάρμακα του πεπτικού, ορμόνες, αντιδιαβητικά και αντινεοπλασματικοί παράγοντες. Το πρόβλημα γίνεται δραματικότερο όταν οι ελλείψεις αυτές αφορούν βασικά αντιπυρετικά και αντιφλεγμονώδη για τα παιδιά αλλά και αντιβιοτικά φάρμακα για τη διαχείριση των λοιμώξεων της κοινότητας.

Το φαινόμενο της έλλειψης φαρμάκων έχει πολυπαραγοντική αιτιολογία. Η έλλειψη σε βασικές πρώτες ύλης και το κόστος παραγωγής είναι βασικές αιτίες. Η μεγάλη αύξηση της τιμής των δραστικών ουσιών είναι ένας από τους λόγους που οδηγούν τις φαρμακευτικές εταιρίες να σταματούν την παραγωγή τους, για παράδειγμα η τιμή της παρακεταμόλης, μιας ήδη πολύ φθηνής δραστικής ουσίας, αυξήθηκε κατά 70% τα τελευταία χρόνια. Το πρόβλημα διογκώνεται για την Ευρώπη από τη στιγμή που το μεγαλύτερο μέρος της παραγωγής φαρμάκων γίνεται τώρα στην Ασία και η ΕΕ εξαρτάται από λίγους φθηνούς προμηθευτές. Αν η Κίνα και η Ινδία δεν μπορούν να προμηθεύουν φάρμακα ή πρώτες ύλες, τότε το πρόβλημα μεγαλώνει, ιδίως για φθηνά φάρμακα, όπως τα γενόσημα, για τα οποία το περιθώριο κέρδους για τις φαρμακευτικές είναι ήδη μικρό.

Γίνεται αντιληπτό ότι η διαχείριση της κρίσης απαιτεί παρεμβάσεις όχι μόνο σε εθνικό επίπεδο αλλά και ευρωπαϊκό. Σε επίπεδο ΕΕ, τέθηκε ήδη το θέμα έγκρισης σχεδίου έκτακτης ανάγκης και ευρείας φαρμακευτική μεταρρύθμισης που θα αποσκοπεί στη δημιουργία παρατηρητηρίου των βασικών φαρμάκων, προκειμένου να είναι σε θέση να αντιμετωπίσει τις ευπάθειες της εφοδιαστικής αλυσίδας και πρόσφατα δημιουργήθηκε μια νέα αρχή, η HERA (Αρχή Ετοιμότητας και Αντιμετώπισης Εκτακτης Ανάγκης Υγείας) για τον σκοπό αυτό. Ωστόσο, κάθε χώρα, με τις ιδιαιτερότητες της αγοράς της, οφείλει να λαμβάνει τα μέτρα της. Στη χώρα μας χρειάζεται να αντιμετωπιστεί με σταθερό ελεγκτικό πλαίσιο το έντονο φαινόμενο της παράλληλης εξαγωγής φαρμάκων. Επίσης, πρέπει να διασφαλίσουμε ότι θα λειτουργήσει μια ανεξάρτητη αρχή, ως παρατηρητήριο καταγραφής των ελλείψεων, η οποία θα αντλεί δεδομένα πραγματικού χρόνου από τον Εθνικό Οργανισμό Φαρμάκων, τις φαρμακευτικές εταιρίες, τις φαρμακαποθήκες και τα φαρμακεία, ώστε να μπορεί να προβλεφθεί και να προληφθεί εκτεταμένη και μακροχρόνια έλλειψη σε βασικά φάρμακα. Στην κατεύθυνση αυτή, το υπουργείο Υγείας όρισε πρόσφατα μια επιτροπή για την παρακολούθηση των ελλείψεων.

Το σίγουρο είναι ότι επειδή το πρόβλημα είναι διεθνές, χρόνιο, πολυπαραγοντικό και οι εμπλεκόμενοι φορείς με αλληλοσυγκρουόμενα συμφέροντα, δεν μπορεί να λυθεί άμεσα και τους επόμενους μήνες η έλλειψη θα γίνει πάλι αντιληπτή. Μένει να δούμε την έμπρακτη διάθεση συνεργασίας των εμπλεκόμενων, ενώ αναπόφευκτη είναι η εφαρμογή αυστηρών μέτρων για να ελαχιστοποιηθούν οι κίνδυνοι για τη δημόσια υγεία.

Ο Γεώργιος Παπαζήσης είναι καθηγητής Κλινικής Φαρμακολογίας στην Ιατρική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης