Η «ουκρανοποίηση» των Δυτικών Βαλκανίων

Με την εκπρόσωπο του ρωσικού υπουργείου Εξωτερικών Μαρία Ζαχάροβα να κατηγορεί την Ευρωπαϊκή Ενωση για πλήρη «ουκρανοποίηση» της ατζέντας όλων των σχημάτων πολυμερούς συνεργασίας, απόρροια της υπογραφής της «Διακήρυξης των Αθηνών», καθίσταται ηλίου φαεινότερον ότι το νέο πεδίο γεωπολιτικού ανταγωνισμού των Μεγάλων Δυνάμεων είναι τα Δυτικά Βαλκάνια. Οπως χαρακτηριστικά επισημαίνει η Μαρία Ζαχάροβα: «Μέσω της πολιτικής και οικονομικής πίεσης και του εκβιασμού, τα μέλη της Ευρωπαϊκής Ενωσης προσπαθούν να επιβάλουν την επιθετική τους γραμμή κατά της Ρωσίας στις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων, για να αναλάβουν την κοινή ευθύνη οι υποψήφιοι για την Ευρωπαϊκή Ενωση. Προσπαθούν να τους αναγκάσουν να συμμετάσχουν ενεργά στη βοήθεια προς το νεοναζιστικό καθεστώς του Κιέβου, υποστηρίζοντας το τελεσίγραφο και τις απολύτως μη βιώσιμες απαιτήσεις του, σύμφωνα με την εντελώς παράλογη “φόρμουλα ειρήνης” του Βολοντίμιρ Ζελένσκι». Λαμβάνοντας υπόψη ότι ο ρόλος των ΗΠΑ στα Βαλκάνια κατά τη μεταψυχροπολεμική περίοδο είναι ανάλογος με τον ρόλο που επιτελούσαν η Αυστρία και η Οθωμανική Αυτοκρατορία τον 20ό αιώνα, «διατηρούν δηλαδή την ειρήνη ιδρύοντας προτεκτοράτα που παρεμβάλλονται ανάμεσα σε εμπόλεμες εθνότητες» (Henry Kissinger), η στρατηγική αδυναμία της Ρωσίας να παρεμποδίσει την επέκταση του ΝΑΤΟ στα Βαλκάνια (η Αλβανία, η Κροατία, η Ρουμανία, η Σλοβενία, η Βουλγαρία, το Μαυροβούνιο και η Βόρεια Μακεδονία είναι μέλη του Βορειοατλαντικού Συμφώνου) ανάγει σε στρατηγική αναγκαιότητα την προάσπιση του μοναδικού της προγεφυρώματος στην περιοχή, τη Σερβία.

Τούτου λεχθέντος, η εναντίωση Σερβίας – Κροατίας στην περαιτέρω επέκταση του ΝΑΤΟ, μετά και τη δήλωση του πρόεδρου της Κροατίας Ζόραν Μιλάνοβιτς «κατά της επέκτασης του ΝΑΤΟ οπουδήποτε», σε συνδυασμό με την προηγούμενη κλιμάκωση (Δεκέμβριος 2022) της έντασης μεταξύ του Κοσόβου και της Σερβίας, εξ αφορμής της έκρυθμης κατάστασης στη βόρεια Μιτροβίτσα και της αντίστοιχης περίπτωσης της Ρεπούμπλικας Σέρπσκα (RS, Σερβική Δημοκρατία), βάζει φωτιά στην πυριτιδαποθήκη των Δυτικών Βαλκανίων. Αυτό γιατί αναδεικνύεται στο αξονικό γεωγραφικό σημείο που τέμνονται τα γεωστρατηγικά συμφέροντα των Μεγάλων Δυνάμεων – ΗΠΑ, Κίνα, Ρωσία – δημιουργώντας τους όρους και τις συνθήκες για μια επερχόμενη γεωπολιτική-γεωοικονομική καταιγίδα με πλανητικές διαστάσεις. Μια ενδεχόμενη προσχώρηση της Σερβίας στους δυτικούς θεσμούς θα συνωθούσε στην απομείωση της θέσης και του ρόλου της Ρωσίας στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, αποκόπτοντας οποιαδήποτε έξοδο προς την Ανατολική Μεσόγειο.

«Αυτό θα έχει ως αποτέλεσμα η Ευρωπαϊκή Ενωση και το ΝΑΤΟ να ασκήσουν ακόμα μεγαλύτερη πίεση στα υπερκαυκάσια κράτη και στη Λευκορωσία», με αποτέλεσμα τον περιορισμό της γεωπολιτικής σφαίρας επιρροής της Ρωσίας. Ενώ θα εξαλειφόταν και η γεωπολιτική βαρύτητα της Μόσχας στις εξωτερικές πολιτικοστρατηγικές-οικονομικές της σχέσεις με Αγκυρα και Πεκίνο.

Με μήλον της Εριδος τη Σερβία, ΗΠΑ, Ρωσία και Κίνα υπεισέρχονται σε έναν πολυδιαυλικό στρατηγικό ανταγωνισμό, με την Ουάσιγκτον να κατοχυρώνει την ένταξη στους δυτικούς θεσμούς του συνόλου σχεδόν των κρατών της Χερσονήσου του Αίμου, δημιουργώντας ένα ανασχετικό ανάχωμα στη βαλκανική περίμετρο από την Αλβανία (αεροπορική βάση Kucova) μέχρι τη Θράκη (Αλεξανδρούπολη). Τη Μόσχα να επιζητεί τη διατήρηση διακριτής θέσης-ρόλου στην περιοχή, λειτουργώντας υποστηρικτικά-ενισχυτικά στις αξιώσεις ανεξαρτησίας του σερβικού στοιχείου στο Κόσσοβο και στη Βοσνία και Ερζεγοβίνη και το Πεκίνο να εξυφαίνει οικονομικοπολιτικούς δεσμούς κατ’ εφαρμογή της στρατηγικής «μία ζώνη, ένας δρόμος».

Ο Διονύσης Τσιριγώτης είναι επίκουρος καθηγητής του Πανεπιστημίου Πειραιώς