Το τραγούδι {LF}των σειρήνων {LF}της ιστορίας

Πίσω από τη σημερινή παγκόσμια αταξία κρύβονται δύο αφηγήσεις σχετικά με τα δυνατά και αδύνατα σημεία των χωρών στον ανταγωνισμό για την παγκόσμια ισχύ. Το ένα αφορά τη μακροπρόθεσμη άνοδο και πτώση των εθνών και των πολιτισμών και το άλλο αφορά πολύ πιο βραχυπρόθεσμες συγκυρίες. Από τη δυτική σκοπιά, η πρώτη αφήγηση θεωρεί την Κίνα ως απειλή λόγω της εξαιρετικής της δύναμης, ενώ η δεύτερη αφήγηση την παρουσιάζει ως απειλή λόγω της εγγενούς αδυναμίας της. Ταυτόχρονα, οι κινέζοι ηγέτες βλέπουν την Αμερική ως απειλή επειδή είναι δομικά αδύναμη και κυριαρχείται από μια γεροντοκρατική πολιτική ελίτ, αλλά και επειδή παραμένει εξαιρετικά ισχυρή και αποφασισμένη.

Είναι εύκολο να ξεχάσουμε ότι στη δεκαετία του 1980 και στις αρχές της δεκαετίας του 1990, οι ανησυχίες των ΗΠΑ για τον αθέμιτο βιομηχανικό ανταγωνισμό από την Ιαπωνία ήταν τόσο έντονες που γνωστοί σχολιαστές δημοσίευαν βιβλία με τίτλους όπως… ο επερχόμενος πόλεμος με την Ιαπωνία. Οταν η ιαπωνική φούσκα των τιμών των περιουσιακών στοιχείων έσκασε το 1991, πολλοί Ιάπωνες υποψιάστηκαν συνωμοσία των ΗΠΑ, λόγω του ρόλου που είχε παίξει η πολιτική των ΗΠΑ στη μη βιώσιμη συσσώρευση χρέους της Ιαπωνίας τη δεκαετία του 1980. Είναι αρκετά εύκολο να χρησιμοποιηθεί αυτό το σενάριο για το τρέχον πλαίσιο. Τελικά, η μεγάλη άνοδος των τιμών των περιουσιακών στοιχείων της Κίνας τη δεκαετία του 2010 (συμπεριλαμβανομένης της κερδοσκοπικής φρενίτιδας στα ακίνητα) μήπως ήταν εν μέρει το αποτέλεσμα του χαλαρού νομισματικού καθεστώτος των ΗΠΑ μετά την παγκόσμια οικονομική κρίση;

Η θλιβερή αλήθεια είναι ότι και οι δύο αφηγήσεις είναι κακοί οδηγοί για τα προβλήματα πολιτικής στο παρόν. Οταν σκέφτονται μακροπρόθεσμα, οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής πρέπει να αποφεύγουν τη σειρήνα του ντετερμινισμού. Η βρετανική οικονομική υπεροχή διήρκεσε για περισσότερο από δύο αιώνες, από τα τέλη του δέκατου έβδομου αιώνα έως τον απόηχο του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η αμερικανική οικονομική υπεροχή θα διαρκέσει τόσο πολύ.

Οι βραχυπρόθεσμες διακυμάνσεις είναι ένας ακόμη χειρότερος οδηγός. Εξάλλου, πολλές χώρες που έχουν ωφεληθεί από την παγκοσμιοποίηση έχουν βιώσει κραδασμούς και πισωγυρίσματα, μόνο για να προσαρμοστούν και να ανακάμψουν πιο δυνατά. Μια φούσκα ακινήτων που καταρρέει δεν χρειάζεται να καταστρέψει την Κίνα, όπως η κατάρρευση των ακινήτων το 2008 δεν κατέστρεψε τις ΗΠΑ. Η Κίνα μπορεί να μάθει από την εμπειρία άλλων ταχέως αναπτυσσόμενων ασιατικών οικονομιών, όπως η Νότια Κορέα, η οποία γνώρισε βαθιές αναταραχές τη δεκαετία του 1970 (πετρελαϊκή κρίση), στις αρχές της δεκαετίας του 1980 (η διεθνής κρίση χρέους) και ξανά στα τέλη της δεκαετίας του 1990 (η ασιατική οικονομική κρίση). Σε κάθε περίπτωση, προσάρμοζε το μοντέλο ανάπτυξής της και ευημερούσε. Ολοι θέλουν μια απλή ιστορία. Αλλά το πραγματικό καθήκον της ιστορικής ανάλυσης θα πρέπει να είναι να διαλύσει τις ντετερμινιστικές αφηγήσεις, όχι να τις τροφοδοτήσει.

Ο Χάρολντ Τζέιμς είναι καθηγητής Ιστορίας και διεθνών σχέσεων στο Princeton University