«Κάθε μία σπασμένη πλάκα είναι ποτισμένη με αίμα»

Το τραγικό απόγευμα της 23ης Αυγούστου, όταν η μεγάλη πυρκαγιά στη Βοιωτία είχε αρχίσει να κυκλώνει τη βυζαντινή Μονή του Οσίου Λουκά, η μορφή ενός ρασοφόρου ταξίδευε σε ολόκληρη την Ελλάδα μέσα από τους τηλεοπτικούς μας δέκτες: με δάκρυα στα μάτια και ενώ οι φλόγες είχαν ήδη εισέλθει στην αυλή, προσπαθούσε με τα ίδια του τα χέρια, να σώσει το ιστορικό μοναστήρι, ένα παγκόσμιο μνημείο του 10ου αιώνα που προστατεύεται από την UNESCO. Ηταν ο μητροπολίτης Θηβών, Λεβαδείας και Αυλίδος Γεώργιος. Ενας ιερωμένος για τον οποίο η «θαλπωρή» του μητροπολιτικού θρόνου δεν αποτέλεσε δέλεαρ τις κρίσιμες στιγμές.

Η φωνή του «σπάει» καθώς μιλάει στα «ΝΕΑ» για όσα έζησε. «Κάθε μία σπασμένη πλάκα σε αυτό το Μοναστήρι έχει τεράστια δύναμη και ιστορία ποτισμένη με αίμα», λέει. «Τη στιγμή που έφτασα και είδα τη Μονή μέσα στις φλόγες, ήρθαν στον νου μου οι αγωνίες που μου είχαν διηγηθεί πως έζησαν παλαιοί πατέρες, όταν το Μοναστήρι βομβαρδίστηκε δύο φορές από τους Γερμανούς το 1943. Μάλιστα, τα σημάδια από τους βομβαρδισμούς εκείνους υπάρχουν ακόμη σε κάποια σημεία του. Ηρθαν στον νου μου οι αγωνίες από τότε που η Μονή κάηκε ξανά, μετά τη Σφαγή του Διστόμου, με αποτέλεσμα να καταστραφεί ολοσχερώς η βιβλιοθήκη της και να διασωθούν μόνο όσα χειρόγραφα και πατριαρχικά χρυσόβουλα είχαν καταφέρει να κρύψουν οι μοναχοί. Τα συναισθήματα είναι δύσκολο να περιγραφούν. Η αγωνία εκείνη την ώρα ήταν πολύ μεγάλη. Προσπαθούσαμε να σωθούν οι ναοί και το κυρίως μοναστήρι. Μέσα σε πέντε λεπτά η φωτιά είχε ζώσει από παντού τη Μονή με ανέμους 11-12 μποφόρ. Ηταν ένας εμπρησμός καλά μελετημένος. Ευτυχώς το κυρίως μοναστήρι σώθηκε. Κάηκε ένα κτίριο που ήταν υπό ανακαίνιση από το 2009 και μέσα σε αυτό δεν υπήρχε τίποτε – ούτε κειμήλια ούτε άλλα αντικείμενα αξίας – καθώς βρισκόταν σε φάση προετοιμασίας για τις εργασίες που έπρεπε να γίνουν», περιγράφει.

Δεν είναι μόνο η βαθιά του πίστη και το τεράστιο αίσθημα της ευθύνης που τον έφεραν στην πρώτη γραμμή της μάχης τις στιγμές του πύρινου εφιάλτη. Ο μητροπολίτης Γεώργιος έχει ζήσει 26 ολόκληρα χρόνια στην Ιερά Μονή του Οσίου Λουκά. Το ημερολόγιο έδειχνε 1981 όταν περνούσε για πρώτη φορά την πόρτα του Μοναστηριού στο οποίο έμελλε να γίνει ηγούμενος έξι χρόνια αργότερα – και να παραμείνει εκεί ως το 2008, οπότε και χειροτονήθηκε μητροπολίτης. Τα ελαιόδεντρα, οι αμυγδαλιές, όλα όσα κάηκαν – ενώ έδιναν ζωή σε περισσότερες από 500 οικογένειες της περιοχής μέσω του κοινωνικού έργου της Εκκλησίας – είχαν πάνω τους το άγγιγμά του. Κάποια είχαν φυτευτεί από τον ίδιο πριν από τέσσερις δεκαετίες.

Με παρέμβαση Ιερωνύμου. Η παρέμβαση με πυροσβεστικά ελικόπτερα, η οποία λέγεται ότι αποφασίστηκε έπειτα από εσπευσμένη επίσκεψη του Αρχιεπισκόπου Αθηνών και πάσης Ελλάδος Ιερωνύμου στο Κέντρο Επιχειρήσεων της Πολιτικής Προστασίας, υπήρξε σωτήρια.  Ο ίδιος ο Ιερώνυμος διατηρεί ιδιαίτερη σχέση με τη Μονή του Οσίου Λουκά, στην οποία διετέλεσε ηγούμενος από το 1977 ως το 1981.

«Κάποιοι χώροι έχουν τη μοναδικότητα να μας εμπνέουν, να μας δυναμώνουν, να μας δίνουν βιώματα που σε κάθε εποχή τα έχουμε ανάγκη, να μας δίνουν πνευματικές αξίες», λέει ο μητροπολίτης Γεώργιος μιλώντας για το ιστορικό Μοναστήρι.

Σύμβολο στην περιοχή. Αν και γεννημένος στη Νάξο, έχει ταυτίσει τη ζωή του με τη Βοιωτία και έχει κρύψει βαθιά μέσα στην καρδιά του τους ανθρώπους της. Μιλάει συγκινημένος για την εθελοντική προσφορά όσων έσπευσαν να βοηθήσουν στην αποκατάσταση του Μοναστηριού τις πρώτες μέρες μετά την καταστροφή. «Οταν το χωριό Στείρι ετοιμαζόταν να εκκενωθεί πήγα εκεί και μου είπε μια γυναίκα “παρακαλώ να σωθούν οι εκκλησίες του Αγίου Λουκά αντί για το σπίτι μου”», διηγείται.

Η Μονή, άλλωστε, αποτελεί ένα ακατάλυτο σύμβολο για την περιοχή εδώ και αιώνες. Από εκεί ξεκίνησε ο Αγώνας της Ανεξαρτησίας, το 1821, στη Ρούμελη, όταν στις 27 Μαρτίου εκείνης της χρονιάς ο γενναίος επίσκοπος Ησαΐας των Σαλώνων όρκιζε τον Αθανάσιο Διάκο, τον εκπρόσωπο της Φιλικής Εταιρείας Αθανάσιο Ζαρίδη και άλλους επαναστάτες λίγο πριν ξεχυθούν στην περιοχή για να οργανώσουν τον Αγώνα. Το Μοναστήρι έγινε έκτοτε ορμητήριο των επαναστατημένων και προμήθευε με τρόφιμα και χρήματα τον Οδυσσέα Ανδρούτσο, τον Γιάννη Γκούρα, τον Κίτσο Τζαβέλλα, τον Καραϊσκάκη και άλλους οπλαρχηγούς.

Παρ’ όλ’ αυτά και μολονότι περιλαμβάνεται στον κατάλογο μνημείων παγκόσμιας κληρονομιάς της UNESCO, δείχνει σαν να έπεσε θύμα μιας προδιαγεγραμμένης καταστροφής: η μελέτη πυρόσβεσης για τη Μονή έχει ολοκληρωθεί και εγκριθεί από την Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων από τον Ιανουάριο του 2021 – κι όμως δύο χρόνια μετά δεν υλοποιήθηκε ποτέ. Αν στο σημείο είχαν τοποθετηθεί οι 19 πυροσβεστικοί κρουνοί που, σύμφωνα με πληροφορίες, προβλέπονται από τη μελέτη και η δεξαμενή χωρητικότητας 200 κ.μ. νερού, τα αποτελέσματα θα ήταν μάλλον διαφορετικά.

Παρά τις επιμέρους απώλειες, το Μοναστήρι είναι πλέον έτοιμο να υποδεχτεί ξανά προσκυνητές και επισκέπτες. «Εγινε μεγάλη προσπάθεια από την επόμενη κιόλας μέρα, με τους υπαλλήλους της Μονής και τους εθελοντές της», λέει ο μητροπολίτης και σπεύδει να συμπληρώσει: «Θέλω μέσα από την καρδιά μου να ευχαριστήσω όσους κουράστηκαν για να σωθεί το Μοναστήρι αλλά και όλους όσοι το στήριξαν με ένα τρομερό πλήθος μηνυμάτων και τηλεφωνημάτων. Ανθρωποι από όλες τις τάξεις – αδελφοί μητροπολίτες, καθηγητές πανεπιστημίου, οι ειδικοί του Πολυτεχνείου, από το υπουργείο Πολιτισμού, από τον πολιτικό χώρο, φίλοι, συγγενείς και συμπατριώτες εξέφρασαν μεγάλη αγάπη και ένα θετικό μήνυμα που το εισέπραξα και με στήριξε να συνεχίσω».

Πλέον αυτό που επείγει, όπως εξηγεί ο ίδιος, είναι να κοπούν όλα τα καμένα δέντρα που βρίσκονται στον περίβολο και να αποκατασταθούν οι ζημιές στο υπό αναστήλωση κτίριο και στις αποθήκες. Ως τότε η Μονή θα δεσπόζει σε ένα έρημο τοπίο, ανάμεσα στις στάχτες, αποπνέοντας αυτό που περιγράφει ο μητροπολίτης Γεώργιος, «την αίσθηση ότι ο Θεός δεν είναι μακριά».