Να γράψουμε μια ιστορία που μας δικαιολογεί

Το 2018, τόσο εγώ όσο και μια μεγάλη μερίδα φίλων μου, και ειδικότερα συναδέλφων, αντιδράσαμε με σφοδρότητα και μνησικακία απέναντι στην αντιμετώπιση της τραγωδίας στο Μάτι. Σήμερα, πέντε χρόνια μετά, η συντριπτική πλειονότητα των φίλων/συναδέλφων χαρακτηρίζεται από μια ενοχλητική σιωπή. Η απουσία τους από τη δημόσια σφαίρα, σε μια περίοδο που είμαστε αντιμέτωποι με την ελλειμματική διαχείριση των φωτιών και την ελλιπή ενημέρωση (και ειδικότερα των δημόσιων ΜΜΕ), όχι μόνο αθωώνει την κυβερνητική και κρατική αναποτελεσματικότητα, αλλά διευκολύνει τη διάχυση του μισαλλόδοξου και συνωμοσιολογικού λόγου.

Χρέος των πανεπιστημιακών δασκάλων είναι να κατανοήσουν οι φοιτητές/τριες ότι ο κόσμος στον οποίο έχουμε εισέλθει θα είναι περισσότερο ποικιλόμορφος και σύνθετος. Και ως πολίτες θα πρέπει να είναι σε θέση να τον χειριστούν και να αναπτυχθούν εντός του, και όχι να απειλούνται από αυτόν. Εχουν τη μεγαλύτερη ευκαιρία εδώ και γενιές: να είναι οι αρχιτέκτονες και οι κατασκευαστές ενός νέου κόσμου. Ανήκουν σε μια μικρή ομάδα που έχει εξοπλιστεί για να αναλάβει έναν τόσο τρομακτικό ρόλο. Και μπορούν να τον ασκήσουν όπου κι αν σταθούν. Να υιοθετήσουν τη λογική του διαλόγου που αποβλέπει στην οικοδόμηση σχέσεων εμπιστοσύνης, την κατανόηση των αξιών και των αναγκών των ανθρώπων, με την επικοινωνία και την ανταλλαγή απόψεων.

Σε μια περίοδο διαδοχικών και σύνθετων κρίσεων οφείλουμε να αποφεύγουμε υπεραπλουστεύσεις, προτάσεις και στρεβλές δικαιολογίες που δεν αντιμετωπίζουν τις υποβόσκουσες αιτίες των προβλημάτων. Το ζητούμενο είναι η ανάπτυξη καινοτόμων διαδικασιών συγκέντρωσης πληροφοριών και διάχυσής τους, με στόχο να αυξηθεί όχι μόνο το ενδιαφέρον των πολιτών, αλλά και να ενισχυθεί η βούληση των πολιτών για βιώσιμες λύσεις. Ας πάρουμε το παράδειγμα της ανάπτυξης. Πρέπει να γίνει κατανοητό ότι η ανθρώπινη ύπαρξη είναι άμεσα συνδεδεμένη με την «υγεία» του πλανήτη και ότι η οικονομία και η προστασία του περιβάλλοντος θα πρέπει να αντιμετωπιστούν ολιστικά. Το ίδιο ισχύει και για το ζήτημα της κλιματικής αλλαγής. Πολλά έχουν γίνει. Αυτά που έχουν γίνει, όμως, είναι μικροσκοπικά, μέτρια και δυσανάλογα ως προς το μέγεθος του προβλήματος. Τα κράτη πολλές φορές περιορίζονται από βραχυπρόθεσμα συμφέροντα. Υπάρχει λοιπόν η ανάγκη οι νέοι να λειτουργήσουν ως φωνές τροφοδότησης νέων εναλλακτικών προτάσεων και πολιτικών.

Η αντιμετώπιση του μεταναστευτικού απαιτεί τη δημιουργία ευνοϊκών χώρων για εκτενείς συζητήσεις, ανταλλαγή πληροφοριών και ανατροφοδότηση, με στόχο όχι μόνο την κατανόηση του προβλήματος, αλλά και την άσκηση πίεσης σε πολίτες και κυβερνήσεις που αδυνατούν ή δεν θέλουν να αντιληφθούν τις ρίζες του ζητήματος (εμφύλιες ή περιφερειακές συγκρούσεις, επιδημίες, φτώχεια και εκμετάλλευση). Πώς μπορούμε να υπερβούμε τις συναισθηματικές αντιστάσεις μας και συχνά έντονες πολιτικές συζητήσεις/θέσεις μας για το προσφυγικό; Πώς μπορούμε να παλέψουμε στερεότυπα και προκαταλήψεις που αφορούν τους πρόσφυγες και τους μετανάστες; Πώς να κατανοήσουμε και να μιλήσουμε για τους «άλλους»;

Εν ολίγοις, ο διάλογος είναι όχι μόνο απαραίτητος, αλλά και επιτακτικός. Πρέπει να επενδύσουμε στη λογική που δίνει έμφαση στην κυκλοφορία των ιδεών, των αξιών και των ηθικών αρχών. Η αναγνώριση της πραγματικότητας αυτής θα μπορούσε να παράγει, σε δημοκρατικές χώρες, βαθυστόχαστο διάλογο και αποτελεσματικές πολιτικές. Τότε και μόνο τότε, όπως τραγουδούν οι Μάλαμας και MANU CHAO, «θα μπορέσουμε να ανταμωθούμε μέσα στης ομορφιάς τη γειτονιά, σε μια παραλία για ν’ απλώσουμε τη γιορτή και να γράψουμε μια ιστορία που να μας δικαιολογεί».

Ο Χρήστος Φραγκονικολόπουλος είναι καθηγητής Διεθνών Σχέσεων
στο Τμήμα Δημοσιογραφίας και ΜΜΕ στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο
Θεσσαλονίκης