Χάγη, συνυποσχετικό και προαπαιτούμενα

Το «καλό κλίμα» που διαμορφώθηκε τους προηγούμενους μήνες ανάμεσα στους επανεκλεγέντες ηγέτες της Τουρκίας και της Ελλάδας δείχνει, με το τέλος του καλοκαιριού, να οδηγεί σε πιο χειροπιαστά αποτελέσματα. Στις 5 Σεπτεμβρίου, στην Αγκυρα, οι υπουργοί Εξωτερικών των δύο χωρών θα προετοιμάσουν την έναρξη των ουσιαστικών συζητήσεων ανάμεσα στις δύο πλευρές. Κοινό χαρακτηριστικό των δύο υπουργών είναι ότι πρόκειται για «ανθρώπους του προέδρου», προσωπικές επιλογές και έμπιστους συνεργάτες των κυρίων Μητσοτάκη και Ερντογάν. Ως εκ τούτου οι μεταξύ τους συζητήσεις θα επιλέξουν τα όσα μπορούν να επικυρωθούν και τα όσα δεν μπορούν να επικυρωθούν στη συνάντηση κορυφής των δύο ηγετών: η τελευταία αναμένεται να γίνει στη Νέα Υόρκη, στο πλαίσιο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ.

Ενόψει της έναρξης των ουσιαστικών επαφών στην Αθήνα κυριαρχεί η αισιοδοξία και καλλιεργούνται σημαντικές προσδοκίες ως προς τα αναμενόμενα αποτελέσματα. Για την επίτευξη των τελευταίων το κλειδί είναι η προώθηση ζητημάτων που «ενώνουν» τις δύο πλευρές και η απώθηση στο μέλλον των ζητημάτων που «χωρίζουν». Ως γενική συνταγή φαίνεται απόλυτα λογική. Ετσι θα ήταν εάν η όλη κατάσταση είχε λογικά χαρακτηριστικά.

Κάπου εδώ αρχίζει το ευλόγως παράλογο. Ο ομολογημένος στόχος των συνομιλιών είναι η διαμόρφωση του περιεχομένου του συνυποσχετικού με βάση το οποίο οι δύο χώρες θα προσφύγουν στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης για τον καθορισμό των μεταξύ τους ορίων στην ανάμεσά τους υφαλοκρηπίδα και την Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ). Προσπερνώ νομικά ή άλλα ερωτήματα για να περάσω στο ουσιώδες: για να καθοριστούν τα νέα επιζητούμενα όρια πρέπει πολύ λογικά να υπάρχουν προγενέστερα κοινώς παραδεκτά όρια εθνικής κυριαρχίας. Με λίγα λόγια, πρέπει να έχει διευκρινιστεί ποιο είναι το εθνικό έδαφος πέρα από το οποίο θα προβληθούν στον θαλάσσιο χώρο τα εθνικά κυριαρχικά δικαιώματα.

Το ποιο όμως είναι εθνικό έδαφος του ενός και το ποιο είναι «έδαφος υπό κατοχή» δεν έχει διευκρινιστεί ακόμα. Η τουρκική πλευρά ισχυρίζεται ότι 156 νησιά και νησίδες του Αιγαίου είναι «γκρίζες ζώνες» ή, πολύ πιο ωμά, είναι τουρκικό έδαφος που «βρίσκεται κάτω από ελληνική κατοχή». Ακόμα περισσότερο: η τουρκική πλευρά ισχυρίζεται ότι ο εξοπλισμός των ελληνικών νησιών του Ανατολικού Αιγαίου αναιρεί την παραχώρηση των νησιών αυτών στην Ελλάδα με βάση της Συνθήκες. Αρα ούτε και σε αυτά τα μεγάλα νησιά η ελληνική κυριαρχία είναι κάτι το σταθερό και αδιαπραγμάτευτο. Επιπλέον για την ίδια πλευρά τα νησιά όχι μόνο δεν έχουν επήρεια αλλά ούτε έστω ακτογραμμή (μόνο έτσι η τουρκική ακτογραμμή γίνεται μεγαλύτερη της ελληνικής)!

Με λίγα λόγια, το ζητούμενο συνυποσχετικό πρέπει, για να υπάρξει, να αρχίσει από τα στοιχειώδη: Ποιο είναι το κοινά παραδεκτό «εθνικό έδαφος»; Ποιο τμήμα της εθνικής επικράτειας είναι «υπό όρους» ελληνικό; Αν το προσέξατε, και τα δύο ερωτήματα αφορούν ελληνική επικράτεια και κυριαρχία. Ως προς τα τουρκικά αντίστοιχα δεν εγείρεται κανένα ερώτημα.

Θα ήταν υπερβολικό να περιμένουμε από την τουρκική πλευρά να παραιτηθεί από όσα κατά καιρούς έχει πράξει και έχει δηλώσει πάνω σε αυτά τα ζητήματα. Συμπερασματικά τα «προαπαιτούμενα» του αναμενόμενου συνυποσχετικού μάλλον δεν δικαιολογούν την εμφανή αισιοδοξία της ελληνικής κυβέρνησης. Ιδωμεν…

Ο Γιώργος Μαργαρίτης είναι αφυπηρετήσας καθηγητής Σύγχρονης Ιστορίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και συγγραφέας