Τοτέμ ναυτοσύνης, μυστηρίου {LF}και ελπίδας

Το Ελληνικό Φαρικό Δίκτυο περιλαμβάνει περισσότερους από 1.600 φάρους, φανούς και φωτοσημαντήρες. Οι 144 είναι πετρόχτιστοι, θεωρούνται διατηρητέοι και σταδιακά αναγνωρίζονται ως Μνημεία Νεότερης Πολιτιστικής Κληρονομιάς. Σύμφωνα με μια θεώρηση, ο πρώτος φάρος μετά την ίδρυση του ελληνικού κράτους στήθηκε στην Αίγινα κι ήταν ένα φαναράκι σε μια εκκλησία. Το πλήθος των φάρων στην ελληνική επικράτεια εξηγείται από τη γεωγραφική θέση της χώρας, από τον μεγάλο αριθμό νησιών και βραχονησίδων και από τους πολυάριθμους λιμένες, κόλπους και όρμους της πατρίδας μας. Το έργο της συντήρησης και λειτουργίας τους ανήκει στην Υπηρεσία Φάρων που υπάγεται στο Γενικό Επιτελείο Ναυτικού. Με την αυτοματοποίησή τους και την κατάργηση των περισσοτέρων εκ των θέσεων εργασίας των φαροφυλάκων, μόνο σε 25 φάρους διαμένει σήμερα προσωπικό του Πολεμικού Ναυτικού. Περίπου 46 έχουν χαρακτηριστεί διατηρητέα μνημεία, όμως όλοι τους, ανεξαιρέτως, είναι ικανοί να εμπνεύσουν ελπίδα και ασφάλεια στους ναυτικούς και να εξάψουν τη φαντασία ζωγράφων, ποιητών και κινηματογραφιστών που βλέπουν πίσω από τους πέτρινους τοίχους τους μια ευκαιρία για περιπέτεια, μυστήριο και μια γαλήνια «μπουνάτσα» από τις τρικυμίες της ψυχής. Αυτήν την Κυριακή, 29 φάροι θα είναι ανοιχτοί στο κοινό. Σύμφωνα με τη σελίδα του Πολεμικού Ναυτικού, «κατά τη διάρκεια της επίσκεψης οι πολίτες θα έχουν τη δυνατότητα να ενημερωθούν για τη συμβολή των φάρων στην ασφάλεια της ναυσιπλοΐας, την αξιοποίηση του φαρικού δικτύου ως πολιτιστική κληρονομιά καθώς και τη συνεισφορά των φαροφυλάκων στη λειτουργία τού εν λόγω δικτύου. Δυνατότητα επίσκεψης από τις 10.00 έως τις 14.00 και από τις 17.00 έως τις 20.00».

Ο «αιγυπτιακός» φάρος στο ενετικό λιμάνι Χανίων

Ετος 1212 / ύψος 21 μέτρα / εστιακό ύψος
26 μέτρα / φως σε απόσταση 7 ν.μ.

«Ο φάρος στο ενετικό λιμάνι είναι το άτυπο σύμβολο των Χανίων που στέκει αγέρωχο απέναντι και στις δυνάμεις της φύσης αλλά και στις επεμβάσεις του ανθρώπου. Ο φάρος βρίσκεται εκεί εκατοντάδες χρόνια και παρατηρεί όλους τους πολιτισμούς να περνούν από τον τόπο αλλά και τον ίδιο τον τόπο να αλλάζει», λέει στα «ΝΕΑ» ο Παναγιώτης Σημανδηράκης, δήμαρχος Χανίων, για τον παλαιότερο φάρο που σώζεται στη Μεσόγειο και έναν από τους παλαιότερους στον κόσμο. «Εκεί είναι η πρώτη μεγάλη βόλτα των νέων μας. Το να περπατήσουν όλη αυτήν τη διαδρομή που είναι μεγάλη για να βρεθούν στον φάρο είναι για τους έφηβους κάτι το σημαντικό. Και σίγουρα πολλοί πρώτοι έρωτες βρίσκουν εκεί το σημείο αναφοράς τους. Επίσης, ο φάρος με τα Λευκά Ορη από πίσω και την Παλιά Πόλη σηματοδοτούν και την ίδια την εικόνα των Χανίων. Μιας κοινωνίας ανοιχτής προς τα έξω αλλά και ενός τόπου με μεγάλο φυσικό και ιστορικό βάθος. Αυτή η εικόνα αποτυπώνει και την ουσία των Χανίων. Η παρουσία του φάρου για τους Χανιώτες είναι μια σύνδεση με το έξω και με την ιστορία τους. Δεν είναι τυχαίο ότι και εγώ ο ίδιος αλλά και όσοι θέλουμε να προβάλουμε μια όμορφη εικόνα του τόπου μας, θα φροντίσουμε μέσα στο κάδρο να βρίσκεται και ο “αιγυπτιακός” φάρος». Οπως αναφέρει ο δήμαρχος για τον φάρο που πρωτοκατασκεύασαν Ενετοί αλλά ανακατασκεύασαν αργότερα, το 1830, Αιγύπτιοι, σήμερα λειτουργεί κανονικά, ενώ εδώ και έναν χρόνο αποφασίστηκε να τελούνται εκεί πολιτικοί γάμοι.

Φάρος του Γέρο Γόμπου στη χερσόνησο Παλλική της Κεφαλονιάς

Ετος 1906 / ύψος 13 μέτρα / εστιακό ύψος
58 μέτρα / φως σε απόσταση 20 ν.μ.

Η οικογένεια του Πολεμικού Ναυτικού που κατοικεί στον φάρο του Γέρο Γόμπου αυτό το καλοκαίρι βοήθησε τον δήμο να ξεχορταριάσει την αυλή. Ο δρόμος προς τον Γέρο Γόμπο είχε ήδη ασφαλτοστρωθεί και έτσι στις 16 Αυγούστου, τέσσερις μέρες πριν από τον επίσημο εορτασμό της Παγκόσμιας Ημέρας Φάρων, ήταν όλα έτοιμα για την υποδοχή του κόσμου που θα μάθαινε για την ιστορία του φάρου και θα διασκέδαζε με κεφαλονίτικες καντάδες και νοσταλγικά τραγούδια του Σπανού και του Κηλαηδόνη. Τα τελευταία χρόνια δεν τον επισκέπτονταν τόσο συχνά οι νέοι τουρίστες, που αναζητούν κυρίως μέρη με WiFi και πλούσιο φως για selfies. Τη δεκαετία του ’80, πάντως, ο περιβάλλων χώρος του, κάποια έναστρα βράδια με γεμάτο φεγγάρι, γνώριζε μεταμεσονύχτιες δόξες όταν οι επισκέπτες του Αυγούστου από τα γύρω χωριά φόρτωναν τις ζεστές νύχτες τα ΙΧ τους με δροσερά καλοκαιρινά φρούτα και πιτσιρίκια διψασμένα για περιπέτεια στο σκοτάδι και έστηναν όλοι μαζί, κάτω από τις περιοδικές εκλάμψεις φωτός του ιστορικού φάρου, μικρά ελληνικά γλέντια. «Ο φάρος του Γέρο Γόμπου βρίσκεται σε ένα μέρος εξαιρετικό. Μέχρι σήμερα δεν έχει αξιοποιηθεί δεόντως. Εδώ και δύο χρόνια ξεκίνησε διοργάνωση πολιτιστικών εκδηλώσεων, με πρώτη αυτήν που αφορά την Παγκόσμια Ημέρα Φάρων. Φέτος τη γιορτάσαμε στις 16 Αυγούστου γιατί στις 20 έχουμε μια μεγάλη συναυλία. Καλέσαμε δύο καλλιτέχνες και οργανώσαμε μια μουσική εκδήλωση με σεβασμό προς τον χώρο και με αναφορά στην ιστορία των φάρων, στο παρελθόν του συγκεκριμένου φάρου και στη ζωή των φαροφυλάκων. Ο κόσμος που συμμετείχε έδειξε κέφι, ζωντάνια και μεγάλη ικανοποίηση», αναφέρει στα «ΝΕΑ» ο αντιδήμαρχος Πολιτισμού Ληξουρίου Γεράσιμος Γαλανός για ένα τοπόσημο βαθιά συνδεδεμένο με την ιστορία των ντόπιων και τις αναμνήσεις των επισκεπτών, που το επιλέγουν κυρίως για φωτογραφίες την ώρα του ηλιοβασιλέματος.

Ο φάρος
στο ακρωτήρι Ταίναρο

Ετος 1882 / ύψος 16 μέτρα / εστιακό ύψος
41 μέτρα / φως σε απόσταση 22 ν.μ.

Κάποιοι λίγοι, τολμηροί και αρκετά ονειροπόλοι, θα επιλέξουν αυτήν την Κυριακή, που είναι η Παγκόσμια Ημέρα Φάρων, να πάρουν το δύσβατο, χωμάτινο μονοπάτι μήκους 2 χλμ. που ξεκινά από το βυζαντινό εκκλησάκι των Αγίων Ασωμάτων (το οποίο χτίστηκε με πέτρες από τον διπλανό ναό του Ταινάριου Ποσειδώνα) για να φτάσουν, έπειτα από περίπου μία ώρα πεζοπορίας, στην είσοδο του φάρου στο ακρωτήρι Ταίναρο, όπου, μόνο για εκείνη την ημέρα, θα βρουν την πόρτα ανοιχτή για μια ξενάγηση στον χώρο από το Πολεμικό Ναυτικό. Η απόκοσμη θέα του μανιάτικου τοπίου και του ανοικτού πελάγους κάτω από τα απόκρημνα βράχια, όπου σκάνε τα κύματα στα περίπου 50 μέτρα βάθος, θα βρίσκεται εκεί να τους σαγηνεύσει, κάτω και πέρα από τον φάρο που στέκεται πάνω στο μεσαίο από τα τρία πόδια της Πελοποννήσου. Πρόκειται για τον νοτιότερο φάρο της ηπειρωτικής Ελλάδας και της ανατολικής ηπειρωτικής Ευρώπης, ο οποίος δεσπόζει στον κάβο Ματαπά από τα τέλη του 19ου αιώνα, προσδίδοντας γοητεία σε ένα ήδη επιβλητικό τοπίο από τα χρόνια της αρχαιότητας και των πειρατών της Μεσογείου. Κατά τη διάρκεια της λειτουργίας του, τρεις φαροφύλακες φρόντιζαν τον φάρο μέχρι που το 1982 έγινε η αυτοματοποίησή του και η μετατροπή του σε ηλιακό. Από το 1993 ο φάρος στο ακρωτήρι Ταίναρο θεωρείται Ιστορικό Διατηρητέο Μνημείο.

Φάρος Τουρλίτης
στην Ανδρο

Ετος 1887 / ύψος 7 μέτρα / εστιακό ύψος
21 μέτρα / φως σε απόσταση 11 ν.μ.

«Είναι σε πολύ καλή κατάσταση. Τον είχαν βομβαρδίσει οι Γερμανοί. Κατά καιρούς τον συντηρεί το Πολεμικό Ναυτικό που έχει αναλάβει όλους τους φάρους. Οι φάροι είναι συνήθως παράκτιοι. Ο Τουρλίτης είναι από τους ελάχιστους φάρους σε Ελλάδα και Ευρώπη που βρίσκεται μέσα στη θάλασσα. Για να τον προσεγγίσει κανείς πρέπει να χρησιμοποιήσει πλωτό σκάφος από το λιμάνι. Δεν μένει κανείς εκεί τώρα, είναι άδειος», λέει στα «ΝΕΑ» ο Διαμαντής Μπασαντής, συνταξιούχος, μόνιμος κάτοικος Ανδρου, που ατενίζει καθημερινά το μαγευτικό θέαμα του Τουρλίτη πίνοντας τον καφέ του. Η επίσημη ιστοσελίδα της Υπηρεσίας Φάρων αναφέρει για τον Τουρλίτη ότι πρόκειται για έναν πύργο κυκλικό επί της ομώνυμης νησίδας, την οποία συναντούν στο αριστερό τους χέρι όσοι εισέρχονται στο λιμάνι Κάστρο της Ανδρου. Το 1943 ο πύργος μαζί με τα φωτιστικά μηχανήματα καταστράφηκαν από βομβαρδισμό, το 1950 στο πλαίσιο ανασυγκρότησης του Φαρικού Δικτύου ο φάρος επαναλειτούργησε ως αυτόματος πυρσός ασετυλίνης και το 1994, με δωρεά της οικογένειας Γουλανδρή, αποφασίστηκε η ανακατασκευή του ώστε να λάβει τη μορφή της αρχικής του αίγλης και να αποτελεί σήμερα κορυφαίο αξιοθέατο για ντόπιους και επισκέπτες του νησιού των Κυκλάδων.

Φάρος Αντιρρίου

Ετος 1880 / ύψος 9 μέτρα / εστιακό ύψος
15 μέτρα / φως σε απόσταση 8 ν.μ.

Στην αρχαία πόλη Μολύκρεια, στο ακρωτήρι του Αντιρρίου, περί τα τέλη του 15ου αιώνα ανεγέρθη από τους Οθωμανούς ένα κάστρο, το Κάστρο του Αντιρρίου, επί του οποίου αιώνες μετά, το 1880, χτίστηκε ένας παραδοσιακός πέτρινος φάρος. Εκτοτε, μαζί με το Κάστρο του Ρίου απέναντι, η ευρύτερη γειτονιά έλαβε την ονομασία Μικρά Δαρδανέλλια. Και η Ιστορία συνεχίζει να γράφεται στον συγκεκριμένο τόπο με πιο ήπιες χρήσεις, σε ένα σκηνικό πιο ειρηνικό από εκείνο στα ταραγμένα χρόνια των Βενετοτουρκικών Πολέμων και της Ελληνικής Επανάστασης. Οπως αναφέρει στα «ΝΕΑ» ο δήμαρχος Ναυπακτίας Βασίλης Γκίζας, «πρόκειται ομολογουμένως για έναν από τους πιο επιβλητικούς φάρους της χώρας. Ο φάρος του Αντιρρίου, σημείο αναφοράς τόσο για το Αντίρριο όσο και για όλη τη Ναυπακτία, στέκει στην απόληξη του ιστορικού Καστελλιού της Ρούμελης, στο νοτιότερο άκρο της Αιτωλοακαρνανίας και ακριβώς απέναντι από το Ρίο. Εντός του κάστρου πραγματοποιούνται σημαντικές πολιτιστικές εκδηλώσεις κατά τους θερινούς μήνες και είναι πραγματικά μοναδικό το θέαμα όταν έχεις τη δυνατότητα να παρακολουθήσεις συναυλίες και θεατρικές παραστάσεις με φόντο τον πετρόχτιστο φάρο. Αξίζει κανείς να επισκεφθεί το σημείο και να τον θαυμάσει από κοντά».

Φάρος Αρμενιστής
στη Μύκονο

Ετος 1891 / ύψος 19 μέτρα / εστιακό ύψος 184 μέτρα / φως σε απόσταση 35 ν.μ.

Στέκεται αγέρωχος στο κοσμοπολίτικο νησί της Μυκόνου, τοπόσημο που κουβαλάει μνήμες και δέος στο ακρωτήρι Αρμενιστής και στην περιοχή Φανάρι, όπως τη λένε οι ντόπιοι. Με ύψος πύργου 19 μέτρα, λειτουργούσε μέχρι και τα μέσα του ’80, με τελευταίο φαροφύλακα τον Δ. Κοντοδήμα. Οπως σημειώνει ο ερευνητής των φάρων και συγγραφέας Νίκος Μπένος – Πάλμερ, ο οποίος έχει επιμεληθεί και έκδοση, ο μηχανισμός του αρχικού φανού του Αρμενιστή, που ήταν κατασκευής SAUTER LEMONIER και είχε βραβευτεί από τη Διεθνή Εκθεση των Παρισίων, εκτίθεται στο προαύλιο του Ναυτικού Μουσείου Αιγαίου στη Χώρα του νησιού.