Μια δύσκολη συζήτηση

Η συζήτηση που όλα αυτά τα χρόνια χαιρόµαστε να κάνουµε είναι η προσπάθεια των επιστηµόνων να επιµηκύνουν τη ζωή, να αυξήσουν το προσδόκιµο ζωής, που αν και επηρεάστηκε αρνητικά την περίοδο της πανδηµίας COVID-19, έχει πάλι ξεκινήσει. Η συζήτηση όμως που διστάζουµε να κάνουµε είναι αν η παράταση της ζωής συνδυάζεται µε ένα καλύτερο τέλος της, µε «έναν καλύτερο θάνατο». Στο τελευταίο τεύχος του επιστηµονικού περιοδικού «AJPH» της Αµερικανικής Εταιρείας Δηµόσιας Υγείας δηµοσιεύεται µια µελέτη µε τίτλο «Παραλλαγές στην τροχιά του τέλους της ζωής σε άτοµα ηλικίας άνω των 70 ετών στη Σουηδία την περίοδο 2018-2020». Μελετήθηκαν η ηµεροµηνία και η αιτία θανάτου όλων των κατοίκων της Σουηδίας και η χρήση υπηρεσιών έξω και έσω νοσοκοµειακής φροντίδας, τους τελευταίους 12 μήνες της ζωής τους.

Να θυµίσουµε ότι η Σουηδία έχει ένα από τα καλύτερα συστήµατα καταγραφής νόσων και αιτίας θανάτου όλων των κατοίκων της, ώστε οι µελέτες αυτές από το National Patient Registry να είναι αξιόπιστες και να δηµιουργούν προτάσεις για καλύτερη δηµόσια υγεία και στις υπόλοιπες χώρες του κόσµου.

Στη σουηδική αυτή µελέτη, τα 2/3 όλων των θανάτων ακολούθησαν την τροχιά της αυξημένης δηµόσιας φροντίδας των ηλικιωµένων. Να τονίσω ότι στη Σουηδία αυτή η φροντίδα χρηµατοδοτείται από το κράτος ανάλογα µε τις ανάγκες του κάθε πολίτη. Αρχικά στηρίζεται η «φροντίδα στο σπίτι» και, αν χρειαστεί, συνεχίζεται η φροντίδα σε υποστηρικτικά ιδρύµατα και νοσοκοµεία. Οι συγγραφείς της µελέτης προτείνουν ότι η µεγαλύτερη επιβίωση οφείλεται µερικώς στην παρατεταµένη και ουσιαστική φροντίδα στη διαδικασία του θανάτου. Τα επόµενα 30 χρόνια αναµένεται στη Σουηδία ετήσια αύξηση των θανάτων κατά 25%. Μέχρι το 2050 περισσότερες από το 30% των χωρών του κόσµου θα φτάσουν ή και θα ξεπεράσουν το σηµερινό επίπεδο γήρανσης της Σουηδίας. Το ενδιαφέρον είναι ότι παρόµοιες µελέτες που σαφώς έχουν ενδιαφέρον στη δηµόσια υγεία κάθε κράτους είναι περιορισµένες και χρειάζεται ειδική προσπάθεια, όπως εκείνη της «Επιτροπής του Lancet για την αξία του θανάτου», για να κινητοποιηθούν οι κυβερνήσεις και υγειονοµικοί ώστε να ασχοληθούν περισσότερο µε ένα θέµα που οι περισσότεροι από εµάς προσπαθούµε να αποφύγουµε.

Εκτός από τις περιορισµένες επιστηµονικές µελέτες για τον «καλύτερο θάνατο», εντυπωσιακός είναι και ο περιορισµένος αριθµός ουσιαστικών θεολογικών συζητήσεων και δηµοσιεύσεων στο θέµα αυτό που αποτελεί και το κέντρο όλων των θρησκειών.

Ο μητροπολίτης Anthony Bloom της Επισκοπής Sourozh της Ορθόδοξης Ρωσικής Εκκλησίας της Μεγάλης Βρετανίας είναι από τους λίγους συγγραφείς που έχουν ασχοληθεί µε τον θάνατο. Αν και ο ίδιος σπούδασε Ιατρική και έλαβε µέρος ως χειρουργός την περίοδο της Γαλλικής Αντίστασης εναντίον των Ναζί, το ορθόδοξο θεολογικό του έργο είναι εκτεταµένο και µεταφρασµένο σε πολλές γλώσσες. Σε ένα από τα κείµενά του αναφέρει: «Ο θάνατος είναι ο θεµέλιος λίθος στη στάση µας απέναντι στη ζωή. Οι άνθρωποι που φοβούνται τον θάνατο φοβούνται και τη ζωή. Είναι αδύνατον να µη φοβάσαι τη ζωή µε όλες τις δυσκολίες και τους κινδύνους της αν φοβάσαι τον θάνατο. Αυτό σηµαίνει ότι η επίλυση του προβλήµατος του θανάτου δεν είναι πολυτέλεια. Εάν φοβόµαστε τον θάνατο δεν θα είµαστε ποτέ έτοιµοι να πάρουµε τα µεγάλα ρίσκα, θα περάσουµε τη ζωή µας µε έναν τρόπο φοβισµένο, προσεκτικό, συνεσταλµένο. Πολύ συχνά περιµένουµε µέχρι το τέλος της ζωής µας για να αντιµετωπίσουµε τον θάνατο, όταν θα µπορούσαµε να είχαµε ζήσει πολύ διαφορετικά αν απλώς είχαµε αντιµετωπίσει τον θάνατο στην αρχή της».

Η δύσκολη συζήτηση για το «πώς θέλουµε να πεθαίνουµε καλύτερα» είναι απαραίτητο να συνεχιστεί από τις επιστηµονικές, πολιτικές και θρησκευτικές κοινότητες, σήµερα πιο πολύ από ό,τι ποτέ.

Ο Δηµήτρης Λινός είναι οµότιμος καθηγητής ΕΚΠΑ, lecturer Harvard Medical School, διευθυντής Χειρουργικής Κλινικής «Υγεία» και εθελοντής ιερέας