Η πρώτη πολυκρίση

Το βαθύ και διαφωτιστικό νέο βιβλίο του ιστορικού Christopher Clark, «Revolutionary Spring: Fighting for a New World, 1848-1849», είναι μια αριστοτεχνική απόδειξη του πώς οι απομακρυσμένες ιστορικές περίοδοι μπορούν μερικές φορές να μιλήσουν με επείγουσα ανάγκη στο παρόν. Πράγματι, το μακρινό παρελθόν μπορεί να είναι καλύτερος οδηγός ακόμη και από τις πιο ενημερωμένες αναλύσεις της επικαιρότητας.

Οπως δείχνει ο Clark, κοινωνικές αντιδράσεις το 1848 προέκυψαν από τις ευρωπαϊκές συζητήσεις σχετικά με το τι απέτυχαν να κάνουν οι κυβερνήσεις – και τι έπρεπε να κάνουν – κάτι που με τη σειρά του είχε δημιουργήσει μια γενική ευρωπαϊκή συνείδηση. Ως αποτέλεσμα, όλες οι νέες κυβερνήσεις έπρεπε να επικεντρωθούν στη βελτίωση της αποτελεσματικότητας του κράτους, στην προώθηση της οικονομικής ανάπτυξης, στο άνοιγμα του εμπορίου και των επικοινωνιών και στη μεταρρύθμιση των τραπεζικών και χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων.

Τα καθεστώτα μετά το 1848 εγκαινίασαν μια νέα εποχή στην οποία οι διαχειριστές και οι διανοούμενοι έβλεπαν ανοιχτόμυαλα τι γινόταν αλλού. Οπως το θέτει ο Clark, το αποτέλεσμα του 1848 ήταν να μετατοπιστεί η συζήτηση από ζητήματα σκοπών (τι να κάνουμε) σε ζητήματα μέσων (πώς να το κάνουμε).

Σκεφτείτε τη Βρετανία. Παρά τη σφοδρότητα του λιμού στην Ιρλανδία και τα δεινά της πρώιμης εκβιομηχάνισης, η Βρετανία διέφυγε σε μεγάλο βαθμό από την επαναστατική διαδικασία, επειδή οι κοινωνικές εντάσεις της είχαν κρατηθεί μακριά από τα μητροπολιτικά κέντρα. Για να αυξήσουν τα έσοδα χωρίς να προκαλέσουν αντιδράσεις στο εσωτερικό, οι Βρετανοί επέβαλαν σκληρούς φόρους αλλού, όπως στα νησιά του Ιονίου και την Ιρλανδία.

Ο Χανς Κούντλιχ, ριζοσπαστικό μέλος του αυστριακού Κοινοβουλίου και γιος αγροτών, κατήγγειλε ανοιχτά άλλους ηγέτες το 1848 ότι δεν κατάλαβαν τις πραγματικές πρακτικές της αγροτικής μεταρρύθμισης της γης. «Αν κάνεις τον κόπο και έχεις την υπομονή να μπεις στον συρμό των σκέψεων του αγρότη, τότε δεν θα είναι δύσκολο να συνδεθείς με τον ορθολογισμό του», εξήγησε. Αλλά, αν δεν γίνει αυτό, «δεν θα είναι αρκετό να γράφεις έξυπνα τεκμηριωμένα άρθρα ή να πηγαίνεις σε συναντήσεις και παλιές ομιλίες που απευθύνονται σε βιεννέζικη λέσχη δικηγόρων». Οπως ερμηνεύει ο Κλαρκ αυτή την επιταγή, οι επαναστάτες «θα έπρεπε να έχουν αφιερώσει περισσότερο χρόνο ακούγοντας, αντί να κηρύττουν, τους ανθρώπους που δούλευαν τη γη».Υπάρχει σίγουρα ένα μάθημα εδώ για εμάς στον κόσμο μετά το 2016 του Brexit και του Ντόναλντ Τραμπ. Οι φιλελεύθεροι ηγέτες έχασαν το 1848 και το 2016 επειδή δεν μπορούσαν να κατανοήσουν ή να επικοινωνήσουν με μια ευρύτερη κοινωνία που υπέφερε. Η εμβάθυνση της πολιτικής κατανόησης απαιτεί την κάλυψη των κενών.Η δύναμη του φιλελευθερισμού έγκειται στην ικανότητά του για αυτοδιόρθωση και στην ικανότητά του να αγκαλιάζει και να λαμβάνει υπόψη του τις ανησυχίες και τις ιδέες των αντιπάλων του. Δεν μπορούμε να πούμε το ίδιο για τις αυτοκρατορίες.

Ο Χάρολντ Τζέιμς είναι καθηγητής Ιστορίας και Διεθνών Σχέσεων στο Princeton University.