Πατριωτισμός χωρίς καταβολή φόρων δεν υπάρχει

Πριν από λίγο καιρό βγήκε μια είδηση που με έκανε να νιώσω ότι κάτι δεν πάει καλά σε αυτή τη χώρα.

Και όπως λέει ο αμερικανός φιλόσοφος Ρίτσαρντ Ρόρτι τα αισθήματα που τρέφει κανείς για τη χώρα του είναι απαραίτητα, αν θέλουμε η δημόσια συζήτηση να είναι εμπνευσμένη και παραγωγική.

Ποια ήταν αυτή η είδηση; Ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος Γιάννης Στουρνάρας ανακοίνωσε ότι ενώ τα δηλωθέντα στις φορολογικές Αρχές εισοδήματα για το 2022 ήταν 80 δισεκατομμύρια ευρώ, η κατανάλωση είχε ανέλθει στα 140 δισεκατομμύρια («Οικονομικός Ταχυδρόμος»)!

Πράγμα το οποίο σήμαινε ότι περίπου 60 δισεκατομμύρια ευρώ δεν είχαν δηλωθεί και βρίσκονταν στη λεγόμενη «γκρίζα ζώνη» (ή σε απλά ελληνικά ήταν προϊόν φοροδιαφυγής ή άλλων τεχνασμάτων). Και κάνω αναφορά σε άλλα τεχνάσματα, γιατί είναι σύνηθες το φαινόμενο στην αγορά καταστηματάρχες και επαγγελματίες να θέτουν το δίλημμα  στους καταναλωτές: «Τόσο με απόδειξη και τόσο – προφανώς πολύ μικρότερο ποσό – χωρίς απόδειξη»!

Και υπήρχε και ένα άλλο μέγεθος το οποίο προκαλεί ντροπή και είναι σταθερό όλα τα τελευταία χρόνια: Ποιο δηλαδή;

Σχεδόν το 80 τοις εκατό των φορολογηθέντων εισοδημάτων προέρχεται από τη φορολόγηση των πιο αδύνατων, με άλλα λόγια από τη φορολόγηση των μισθωτών και των συνταξιούχων!

Ενώ η πλειοψηφία των λεγόμενων ελευθεροεπαγγελματιών του «μικροκαπιταλισμού» (γιατρών, δικηγόρων, μηχανικών, υδραυλικών κ.λπ.) δηλώνουν ετήσιο εισόδημα μέχρι 10.000 ευρώ («ΤΑ ΝΕΑ»).

Ή λιμοκτονούν αυτοί οι άνθρωποι στη ζωή τους από την πείνα ή κοροϊδεύουν συστηματικά την έννομη τάξη και σίγουρα ισχύει το δεύτερο.

Ομως, όλα αυτά τα μεγέθη έχουν μια αδήριτη επίπτωση: χωρίς αυξημένα έσοδα από τη φορολόγηση δεν είναι δυνατό να κτιστούν νέα δημόσια νοσοκομεία ή νέα σχολεία ή να βελτιωθούν οι δρόμοι της χώρας μας (που είναι σε χάλια κατάσταση)!

Και κατά καιρούς οι εκάστοτε κυβερνήσεις εξαγγέλλουν μέτρα για την καταπολέμηση της φοροδιαφυγής, αλλά τίποτε δεν αλλάζει. Μάλιστα η νεοεκλεγείσα κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη ετοιμάζει τα ηλεκτρονικά βιβλία my data. Ωστόσο, κατά τη γνώμη μου, το πρόβλημα είναι βαθύτερο: έχουμε με άλλα λόγια να κάνουμε με μια αρνητική κουλτούρα! Ολοι οι παραπάνω δηλαδή δεν νιώθουν προφανώς ότι είναι πολίτες αυτής της χώρας! Οτι πρέπει να πληρώνουν τους φόρους που τους αναλογούν. Ζουν για τον εαυτό τους, την οικογένειά τους, τη βίλα τους με την πισίνα, το ατομικό τους γίγνεσθαι, το carpe diem (ας φάμε, ας πιούμε, αύριο πεθαίνουμε).

Επιπλέον, όλοι οι παραπάνω εφαρμόζουν κατ’ αποτέλεσμα το απίστευτο αξίωμα της Μάργκαρετ Θάτσερ: δηλαδή, ότι υπάρχουν μόνο άτομα και όχι κοινωνίες!

Τι φταίει; Ενδεχομένως η Μεταπολίτευση που διαμόρφωσε ένα διεφθαρμένο και όχι ένα σύγχρονο και αποτελεσματικό κράτος.

Και επαναφέρω μια ιδέα, που για πολλούς είναι πλέον ξεπερασμένη! Χρειαζόμαστε, δηλαδή, αυτό που είχε αναλύσει ο γερμανός φιλόσοφος Χάμπερμας από το 1989 στην εφημερίδα «Zeit»: έναν καινούργιο πατριωτισμό, όχι όμως βασισμένο πάνω στα παλιά αμφισβητούμενα συστατικά (θρησκεία, πατριδοκαπηλία κ.λπ.). Εναν «συνταγματικό πατριωτισμό» (Verfassungspatriotismus) με βάση τον οποίο θα ζούμε κάθε μέρα σύμφωνα με τις ελευθερίες, τα δικαιώματα, αλλά και τις υποχρεώσεις που μας επιβάλλει το Σύνταγμα. Και επομένως πληρώνοντας και τους φόρους μας! Διαφορετικά πολύ γρήγορα θα μπούμε ως χώρα σε καινούργιες οικονομικές περιπέτειες!

Ο Γρηγόρης Καλφέλης είναι καθηγητής της Νομικής Σχολής του ΑΠΘ