Η κλιματική κρίση πυροδοτεί {LF}τη μελαγχολία του καλοκαιριού

Η μελαγχολία του χειμώνα (winter blues), με αποκορύφωμα τις γιορτές των Χριστουγέννων, είναι ένας όρος που λίγο-πολύ όλοι έχουμε ακούσει ή ακόμα και βιώσει. Ωστόσο μπορεί το καλοκαίρι να είναι συνυφασμένο με στιγμές χαλάρωσης, ελευθερίας, ψυχαγωγίας και ηρεμίας, παρ’ όλα αυτά στην πράξη η μελαγχολία δεν γνωρίζει εποχές. Μάλιστα οι επιστήμονες προειδοποιούν πως η αύξηση της εποχικής συναισθηματικής διαταραχής του καλοκαιριού πιθανώς να οφείλεται και στην κλιματική κρίση.  Ποιοι είναι οι περιβαλλοντικοί παράγοντες που πυροδοτούν τη μελαγχολία του καλοκαιριού; Οπως αναφέρεται σε πρόσφατο δημοσίευμα της «Washigton Post», που επικαλείται σχετικές ερευνητικές μελέτες, η ζέστη, η υγρασία αλλά ακόμα και η υψηλή συγκέντρωση γύρης πιθανόν να εντείνουν την προδιάθεση για «μαύρες» καλοκαιρινές ημέρες.  Για παράδειγμα, η εφημερίδα εστιάζει σε μελέτη του 2019, που δείχνει πως υψηλές συγκεντρώσεις γύρης και άλλων αλλεργιογόνων ενδέχεται να επιδεινώσουν το αίσθημα θλίψης.

Νευρολογικοί παράγοντες.  Αντίστοιχα όμως στο μικροσκόπιο μπαίνουν και νευρολογικοί παράγοντες, καθώς ορισμένοι από τους βασικούς νευροδιαβιβαστές του ανθρώπινου εγκεφάλου (σεροτονίνη, ντοπαμίνη κ.ά.) που εμπλέκονται στη ρύθμιση της θερμοκρασίας του σώματός μας αποτελούν και βασικούς ρυθμιστές της διάθεσης. «Σε κάποιους ανθρώπους, αυτός ο μηχανισμός απόκρισης στη θερμότητα και στην υγρασία, που ρυθμίζει και τη διάθεση, είναι πιο ασταθής» εξηγεί η Kelly Rohan, καθηγήτρια Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο Vermont.  Εν τω μεταξύ, οι επιστήμονες έχουν ήδη σημάνει τον… κώδωνα των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής στην ψυχολογία των ανθρώπων, με τη δρα Rohan να εκτιμά πως τα περιστατικά θερινής μελαγχολίας θα αυξηθούν στο μέλλον.

Πάντως και σύμφωνα με την κλινική ψυχολόγο-ψυχοθεραπεύτρια στην Ψυχιατρική Κλινική του Πανεπιστημίου Αθηνών στο Αιγινήτειο Νοσοκομείο Ιλια Θεοτοκά, η «εποχική συναισθηματική διαταραχή» επηρεάζει πολύ περισσότερο τους ανθρώπους το φθινόπωρο, το καλοκαίρι όμως παραμένει για ορισμένους μια εξίσου «δύσκολη» και «απαιτητική» περίοδος του χρόνου.

Ψυχολογική δυσφορία. «Ενώ πολύ συχνά το καλοκαίρι είναι μια εποχή που την περιμένουμε με χαρά και μας φτιάχνει τη διάθεση, για κάποιους ανθρώπους είναι συνδεδεμένο με πεσμένη διάθεση, εύκολη κόπωση και έλλειψη επιθυμίας για δραστηριότητες. Η πολλή ζέστη επίσης δημιουργεί ψυχολογική δυσφορία σε κάποιους» εξηγεί η ειδικός.

Και συνεχίζει: «Εξάλλου, άτομα που μπορεί να έχουν δυσθυμία ή καταθλιπτική διάθεση το καλοκαίρι μπορεί να νιώθουν χειρότερα, γιατί ακριβώς η έλευση του καλοκαιριού με τις μεγάλες ημέρες και το περισσότερο φως, όπως και η αίσθηση ότι ο κόσμος βγαίνει έξω, κάνει βόλτες, χαίρεται τη ζωή, έρχεται σε μεγαλύτερη αντίθεση με τη δική τους συναισθηματική κατάσταση, κάτι που συμβαίνει επίσης και την περίοδο των Χριστουγέννων, όπου όλοι, αναγκαστικά, καλούμαστε να είμαστε χαρούμενοι και ευτυχισμένοι».

Σε κάποιες άλλες περιπτώσεις, όπως σημειώνει η ίδια, η πεσμένη αυτή διάθεση μπορεί να σχετίζεται και με άλλους παράγοντες που ασκούν επιπλέον πίεση και τυραννούν τη σκέψη ορισμένων ανθρώπων. «Χαρακτηριστικό παράδειγμα, η εικόνα που έχουμε χτίσει για το σώμα μας. Αρχίζουμε πλέον να φοράμε λιγότερα ρούχα, νιώθουμε άβολα και ανέτοιμοι να το εκθέσουμε. Μπορεί επίσης να νιώθουμε ενοχές, γιατί δεν φροντίσαμε το σώμα μας, δεν γυμναστήκαμε και τώρα “πληρώνουμε” το τίμημα».

Συμπτώματα και αντιμετώπιση. Τα πιο συνηθισμένα συμπτώματα μπορεί να είναι η μειωμένη επιθυμία για δραστηριότητες, απογοήτευση, απαισιοδοξία, ευερεθιστότητα, τάση για απομόνωση και διαταραχές ύπνου. Επίσης και σύμφωνα με τον δρα Θεοτοκά, υπάρχει περισσότερη ένταση και εκνευρισμός σε σχέση με τη ληθαργικότητα που έχει κάποιος το φθινόπωρο ή τον χειμώνα.

Υπάρχουν εντούτοις τρόποι για να ανεβάσει κανείς την πεσμένη διάθεση. «Προσπαθήστε να εκτίθεστε στον ήλιο και γενικότερα στο φως της ημέρας τουλάχιστον μισή ώρα κάθε μέρα, κυρίως τις ώρες που δεν έχει πολλή ζέστη – δηλαδή, νωρίς το πρωί ή αργά το απόγευμα. Υιοθετήστε τη σωματική άσκηση τουλάχιστον τρεις φορές την εβδομάδα και φροντίστε να τρώτε υγιεινά».

Επίσης είναι σημαντικό να προγραμματίσει κανείς διακοπές. Δεν είναι απαραίτητο να είναι σε θαλάσσιο προορισμό. Η  Ελλάδα έχει υπέροχα βουνά, όπου οι θερμοκρασίες είναι πολύ πιο ανεκτές, και προτείνετε σε ανθρώπους που επιθυμείτε να οργανώσετε κάποιες τέτοιες δραστηριότητες μαζί. Κρατήστε κοντά τους φίλους σας και προσπαθήστε να διευρύνετε τον κοινωνικό σας κύκλο» προσθέτει η ίδια.

«Μιλήστε για τα συναισθήματά σας στους δικούς σας ανθρώπους. Κάνετε σχέδια για το άμεσο ή απώτερο μέλλον. Κολυμπήστε όσο πιο πολύ μπορείτε. Η θάλασσα και η αύρα της έχουν ψυχοθεραπευτική, αγχολυτική και αντικαταθλιπτική δράση. Μη διστάσετε να απευθυνθείτε σε ψυχολόγο και να ζητήσετε βοήθεια για αυτά που σας απασχολούν. Ακόμα και αν δεν κάνετε μια συστηματική θεραπεία, μερικές συνεδρίες ψυχοθεραπείας μπορεί να είναι πολύ βοηθητικές» καταλήγει.